Thái Lan lo ngại các hãng xe điện Trung Quốc đang viết lại luật chơi toàn cầu

Theo CEO của Aapico Hitech (nhà sản xuất phụ tùng ô tô niêm yết lớn nhất Thái Lan), các doanh nghiệp ô tô truyền thống sẽ khó có thể tồn tại nếu tiếp tục đối đầu với các đối thủ Trung Quốc. Thay vào đó, hợp tác sẽ là con đường thực tế nhất trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng vượt trội về chi phí, công nghệ và tốc độ đổi mới.

Xe điện Trung Quốc buộc các hãng truyền thống phải thay đổi tư duy

Trong nhiều thập niên, ngành công nghiệp ô tô Đông Nam Á gần như là "sân nhà" của các nhà sản xuất Nhật Bản. Thái Lan được mệnh danh là "Detroit của châu Á", nơi Toyota, Honda, Isuzu hay Mitsubishi xây dựng những trung tâm sản xuất quy mô lớn phục vụ cả thị trường nội địa lẫn xuất khẩu.

Tuy nhiên, chỉ trong vòng ba năm trở lại đây, cục diện đã thay đổi nhanh chóng khi làn sóng xe điện Trung Quốc tràn vào khu vực. BYD, Geely, GAC Aion, MG, Changan, Great Wall Motor hay Zeekr liên tục mở nhà máy, tung ra các mẫu xe mới với giá cạnh tranh và công nghệ hiện đại.

Theo ông Yeap Swee Chuan, nhà sáng lập kiêm CEO Aapico Hitech, doanh nghiệp đạt doanh thu 28,2 tỉ baht (khoảng 834 triệu USD) trong năm 2025, những gì diễn ra tại Thái Lan thực chất chỉ là hình ảnh thu nhỏ của sự chuyển dịch đang diễn ra trên toàn thế giới.

Ông cho rằng các nhà sản xuất Nhật Bản đang rơi vào tình thế vô cùng khó khăn. Trong dài hạn, việc hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc gần như là điều không thể tránh khỏi nếu muốn tồn tại.

Nhận định này phản ánh sự thay đổi lớn trong tư duy của các doanh nghiệp cung ứng phụ tùng. Nếu trước đây các công ty tìm cách tránh phụ thuộc vào Trung Quốc thì hiện nay nhiều doanh nghiệp lại chủ động tìm kiếm đối tác Trung Quốc để tham gia chuỗi cung ứng mới.

Theo ông Yeap, lợi thế lớn nhất của các doanh nghiệp Trung Quốc không chỉ nằm ở giá thành thấp mà còn ở tốc độ phát triển công nghệ. Ông nhớ lại rằng khi xe Trung Quốc mới xuất hiện tại Thái Lan ba năm trước, nhiều người coi đây là những sản phẩm chất lượng thấp. Nhưng hiện nay, đánh giá đó đã thay đổi hoàn toàn.

Theo ông, từ hệ thống điện tử, phần mềm điều khiển, giao diện người dùng đến khả năng kết nối thông minh, xe Trung Quốc đã đạt trình độ rất cao và đặc biệt được thế hệ khách hàng trẻ yêu thích. Ông thậm chí cho rằng lợi thế lớn nhất của Trung Quốc nằm ở tư duy phát triển.

Trong khi phần lớn các hãng xe truyền thống vẫn mang "tư duy động cơ đốt trong" (ICE), các nhà sản xuất Trung Quốc lại phát triển mọi công nghệ xoay quanh xe điện ngay từ đầu. Sự khác biệt về tư duy này khiến tốc độ đổi mới của Trung Quốc nhanh hơn đáng kể.

Theo dữ liệu của Mobility Global, thị phần xe của các hãng Trung Quốc trên toàn cầu đã tăng gấp đôi trong vòng một thập niên, đạt khoảng 25% vào năm 2025. Trong cùng giai đoạn, thị phần của các hãng xe Nhật Bản giảm xuống còn khoảng 26%. Khoảng cách chỉ còn 1 điểm phần trăm cho thấy cán cân quyền lực trong ngành ô tô toàn cầu đang thay đổi rất nhanh.

Một "toàn cầu hóa kiểu mới" đang hình thành quanh xe điện

Ông Yeap dự báo cuộc cách mạng xe điện sẽ tạo ra một hình thức toàn cầu hóa hoàn toàn mới. Nếu trước đây các hãng xe lớn thường tự xây dựng hệ sinh thái khép kín thì tương lai sẽ chứng kiến mạng lưới hợp tác rộng hơn, nơi các doanh nghiệp sản xuất linh kiện có thể cung cấp cho nhiều hãng xe trên toàn cầu bất kể quốc tịch.

Các nhà cung cấp cũng sẽ phải thay đổi mô hình kinh doanh. Thay vì chỉ phục vụ Toyota, Honda hay Ford, họ sẽ phải đồng thời cung ứng cho BYD, Geely, Changan, VinFast và nhiều hãng xe khác. Đây chính là lí do Aapico tích cực mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc.

Thực tế, công ty đã đầu tư vào Trung Quốc từ năm 2004, rất lâu trước khi các hãng xe nước này trở thành đối thủ toàn cầu. Hiện Aapico có 52 công ty con và công ty liên kết, trong đó gần một nửa doanh thu đến từ hoạt động ở nước ngoài.

Một ví dụ tiêu biểu là liên doanh với hãng Proton của Malaysia, doanh nghiệp có Geely sở hữu gần 50% cổ phần, để sản xuất linh kiện. Theo ông Yeap, việc thiết lập quan hệ hợp tác từ sớm giúp Aapico có vị thế tốt hơn nhiều doanh nghiệp khác trong bối cảnh các hãng xe Trung Quốc mở rộng toàn cầu.

Tuy nhiên, ngay cả Aapico cũng không tránh khỏi tác động từ cuộc cạnh tranh mới. Lợi nhuận ròng của công ty đã giảm mạnh từ 1,6 tỉ baht năm 2023 xuống còn 747 triệu baht năm 2024 và tiếp tục giảm nhẹ còn 731 triệu baht trong năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu là thị trường nội địa Thái Lan suy yếu. Doanh thu tại Thái Lan giảm hơn 26% chỉ trong hai năm, trong khi doanh thu quốc tế vẫn tiếp tục tăng.

Theo ông Yeap, điều này phản ánh xu hướng toàn cầu khi nhu cầu đang dịch chuyển sang các thị trường mới cùng các hãng xe điện mới nổi. Ông cũng dự báo cấu trúc thị trường ô tô tương lai sẽ cân bằng hơn: Khoảng một phần ba lượng xe bán ra sẽ vẫn là xe sử dụng động cơ đốt trong. Một phần ba sẽ là xe thuần điện. Phần còn lại sẽ là các dòng xe hybrid dưới nhiều hình thức khác nhau.

Dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy doanh số xe điện toàn cầu đã tăng thêm khoảng 3,5 triệu xe mỗi năm trong suốt 5 năm liên tiếp đến năm 2025. Hiện xe điện đã chiếm khoảng 5% tổng số ô tô đang lưu hành trên toàn cầu và con số này được dự báo sẽ tiếp tục tăng nhanh trong những năm tới.

Thái Lan và Đông Nam Á trở thành chiến trường mới của ngành ô tô thế giới

Cuộc cạnh tranh giữa các hãng xe truyền thống và doanh nghiệp Trung Quốc đang thể hiện rõ nhất tại Đông Nam Á. Năm 2025, Thái Lan bán được hơn 621.000 xe, trong đó gần 122.000 xe là xe điện. Tỉ trọng xe điện đã tăng từ khoảng 1% lên tới 23% chỉ sau vài năm.

Indonesia cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng tương tự khi xe điện từ mức gần như bằng 0 đã chiếm khoảng 15% doanh số ô tô. Đáng chú ý, phần lớn số xe điện này đều đến từ các thương hiệu Trung Quốc. Ở phân khúc cao cấp, các hãng Trung Quốc cũng bắt đầu cạnh tranh trực tiếp với những thương hiệu Nhật Bản vốn thống trị nhiều năm.

Một ví dụ tiêu biểu là mẫu MPV điện hạng sang Zeekr 009 của Geely. Khi ra mắt tại Thái Lan năm 2024, mẫu xe này có giá khoảng 3 triệu baht, thấp hơn khoảng một phần ba so với Toyota Alphard nhưng lại được đánh giá rất cao về công nghệ điện tử và khả năng kết nối.

Theo ông Yeap, chính lợi thế về điện tử và phần mềm mới là yếu tố khiến xe Trung Quốc ngày càng hấp dẫn. Ông kể rằng một người bạn từng sử dụng cả Porsche và mẫu xe điện Trung Quốc có giá chỉ bằng một phần ba nhưng vẫn đánh giá chiếc xe Trung Quốc vượt trội về công nghệ.

Dẫu vậy, ông cũng cho rằng thị trường Mỹ sẽ là nơi duy nhất có thể trì hoãn làn sóng xe Trung Quốc trong ngắn và trung hạn nhờ các hàng rào bảo hộ thương mại cùng chính sách hỗ trợ sản xuất nội địa.

Chính vì vậy, Aapico đã thành lập liên doanh với Sodecia của Bồ Đào Nha để xây dựng nhà máy tại bang South Carolina nhằm cung cấp linh kiện cho Scout Motors, công ty con của Volkswagen.

Bên cạnh áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc, CEO Aapico cho rằng những vấn đề nội tại của Thái Lan cũng khiến ngành ô tô nước này suy yếu. Ông chỉ ra ba nguyên nhân chính gồm bất ổn chính trị kéo dài nhiều năm, tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm và sự hỗ trợ còn hạn chế của chính phủ đối với doanh nghiệp.

Theo ông, đầu tư nước ngoài luôn mang lại việc làm, vốn và cơ hội phát triển cho nền kinh tế, nhưng đồng thời cũng có thể khiến một số doanh nghiệp nội địa mất thị phần nếu không kịp thích nghi.

Đó là bài toán mà không chỉ Thái Lan mà nhiều quốc gia khác, bao gồm cả Việt Nam, sẽ phải đối mặt khi làn sóng đầu tư của các hãng xe Trung Quốc tiếp tục mở rộng. Đối với Aapico, thay vì chống lại xu hướng đó, công ty đang lựa chọn cách thích nghi.

Ông Yeap cho biết doanh nghiệp đang tích cực tìm kiếm thêm các đối tác Trung Quốc để cùng sản xuất ngay tại những nhà máy hiện có. Theo ông, các cơ sở sản xuất, quỹ đất và hệ thống vận hành của Aapico đã được đầu tư từ nhiều năm trước, vì vậy việc hợp tác với các hãng xe Trung Quốc sẽ giúp khai thác tốt hơn năng lực hiện hữu, đồng thời tạo thêm cơ hội trong giai đoạn ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang bước vào cuộc tái cấu trúc lớn nhất trong nhiều thập niên.

Bùi Tú (theo Nikkei Asia)