Ngắm cô giáo là robot hình người vừa bị mất việc
Kế hoạch đưa robot hình người mang tên Sally vào giảng dạy tại một trường trung học ở bang New York đã phải tạm dừng sau khi vấp phải phản ứng dữ dội từ giáo viên, phụ huynh và cộng đồng địa phương.
Robot hình người tích hợp AI được kì vọng hỗ trợ giảng dạy nhưng nhanh chóng gây tranh cãi
Khi công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong giáo dục, nhiều trường học bắt đầu thử nghiệm các mô hình trợ giảng bằng AI nhằm nâng cao trải nghiệm học tập. Tuy nhiên, không phải sáng kiến nào cũng nhận được sự đồng thuận.
Mới đây, khu học chánh Salamanca City Central tại bang New York thông báo tạm dừng chương trình thí điểm đưa robot hình người Sally vào Trường Trung học Salamanca, chỉ vài tuần sau khi dự án được công bố.
Theo thông báo của khu học chánh, quyết định được đưa ra để các bên có thêm thời gian hoàn thiện các thỏa thuận liên quan đến bảo mật dữ liệu học sinh với Sở Giáo dục bang New York, đồng thời tiếp tục tham vấn ý kiến từ giáo viên, phụ huynh và cộng đồng địa phương.
Robot Sally do công ty công nghệ Realbotix có trụ sở tại Toronto (Canada) phát triển. Theo giới thiệu của doanh nghiệp, robot có giá khoảng 58.000 USD, sở hữu lớp da silicon mô phỏng người thật, mái tóc nâu cùng khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ tự nhiên, biểu cảm khuôn mặt và tương tác trực tiếp với học sinh.
Realbotix cho biết mục tiêu của dự án là giúp học sinh tiếp cận sớm với các công nghệ mới nổi, đồng thời tăng mức độ tương tác trong lớp học thông qua những trải nghiệm thực hành với AI.
Khác với chatbot hay trợ lí ảo trên máy tính, Sally được thiết kế như một "người đồng hành" có thể trò chuyện trực tiếp, phản hồi câu hỏi và tham gia vào các hoạt động giáo dục ngay trong lớp học.
Theo doanh nghiệp, robot không được tạo ra để thay thế giáo viên mà chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ trong giảng dạy. Tuy nhiên, ngay sau khi thông tin được công bố, nhiều tổ chức giáo dục tại Mỹ đã lên tiếng phản đối.
Liên đoàn Giáo viên bang New York (New York State United Teachers) cho rằng trường học không nên để robot hình người tham gia giảng dạy học sinh.
Chủ tịch liên đoàn Melinda Person nhấn mạnh rằng học sinh cần những mối quan hệ thực sự với các giáo viên biết quan tâm, động viên và thấu hiểu các em, điều mà robot dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế.
Theo bà, giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn nhận biết khi học sinh gặp khó khăn, chia sẻ niềm vui khi các em thành công và giúp định hướng sự phát triển của mỗi cá nhân.
Lo ngại về quyền riêng tư và đạo đức trong giáo dục AI
Ngoài câu chuyện robot có thể thay thế giáo viên hay không, vấn đề khiến dư luận quan tâm hơn cả là quyền riêng tư dữ liệu. Lacey Pihlblad, Chủ tịch Hiệp hội Giáo viên Salamanca, cho biết giáo viên đặc biệt lo ngại về nền tảng công nghệ của Realbotix cũng như cách hệ thống thu thập, lưu trữ và xử lí dữ liệu học sinh.
Theo bà, vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng về việc robot có ghi âm, ghi hình trong quá trình tương tác hay không, dữ liệu sẽ được lưu ở đâu và ai là người có quyền truy cập.
Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm trong bối cảnh các trường học tại Mỹ đang ngày càng thận trọng với việc triển khai các công nghệ AI có khả năng thu thập lượng lớn dữ liệu cá nhân. Một nguyên nhân khác khiến dự án gây tranh cãi là vị trí đặc biệt của khu học chánh Salamanca.
Trường nằm trong khu vực của cộng đồng người Seneca và phục vụ số lượng lớn học sinh người Mỹ bản địa. Nhiều nhà giáo dục và nhà hoạt động cho rằng việc lựa chọn một trường có đông học sinh bản địa để thử nghiệm công nghệ mới là quyết định thiếu nhạy cảm.
Giáo viên Sierra May Abrams cho rằng trong lịch sử, trẻ em người Mỹ bản địa từng phải trải qua nhiều chương trình giáo dục cưỡng bức tại các trường nội trú, khiến văn hóa và bản sắc của cộng đồng bị tổn hại nghiêm trọng. Theo bà, việc một lần nữa chọn cộng đồng này làm nơi thử nghiệm công nghệ đã khơi lại những kí ức không mấy tích cực.
Sau khi khu học chánh thông báo tạm dừng chương trình, CEO Realbotix Andrew Kiguel khẳng định công ty tôn trọng quyết định của nhà trường và ủng hộ việc tiến hành đầy đủ các bước đánh giá trước khi triển khai.
Ông cho biết doanh nghiệp mong muốn chương trình chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về an toàn, được cơ quan giáo dục phê duyệt và nhận được sự ủng hộ của giáo viên. Theo Realbotix, robot Sally được phát triển nhằm hỗ trợ giáo viên chứ không thay thế vai trò của họ trong lớp học.
Dù vậy, vụ việc tại New York cho thấy việc đưa robot hình người vào môi trường giáo dục không chỉ là câu chuyện của công nghệ. Các yếu tố liên quan đến đạo đức, quyền riêng tư, niềm tin của cộng đồng và giá trị của mối quan hệ giữa giáo viên với học sinh vẫn là những điều khó có thể thay thế bằng trí tuệ nhân tạo.
Trong bối cảnh AI ngày càng hiện diện trong trường học, các chuyên gia cho rằng thành công của những công nghệ mới sẽ không chỉ phụ thuộc vào khả năng xử lí dữ liệu hay tương tác tự nhiên của robot, mà còn ở mức độ minh bạch trong quản lí dữ liệu, sự đồng thuận của cộng đồng và việc xác định rõ AI chỉ là công cụ hỗ trợ, thay vì trở thành người thay thế các nhà giáo.