Trung Quốc tiến gần máy quang khắc DUV nội địa, cổ phiếu ASML tụt dốc

Thị trường bán dẫn toàn cầu vừa chứng kiến một đợt biến động mạnh sau khi The Information đưa tin một doanh nghiệp được nhà nước Trung Quốc hậu thuẫn tại Thượng Hải đã bắt đầu sản xuất máy quang khắc DUV nhúng nội địa. Thông tin này khiến cổ phiếu của ASML có thời điểm giảm hơn 8% tại Mỹ trước khi chốt phiên mất 5,8%, phản ánh tâm lí lo ngại của giới đầu tư về khả năng Trung Quốc từng bước phá thế độc quyền trong lĩnh vực thiết bị chế tạo chip.

Máy quang khắc DUV "Made in China" là bước tiến quan trọng nhưng còn cách rất xa thành công thương mại

Theo nguồn tin, Trung Quốc dự kiến sản xuất khoảng 5 hệ thống DUV trong năm nay và nâng lên khoảng 20 máy vào năm 2027. Những khách hàng đầu tiên được cho là các nhà sản xuất chip hàng đầu trong nước như SMIC, Hua Hong Semiconductor và hãng sản xuất chip nhớ CXMT. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc chế tạo được một nguyên mẫu và việc đưa thiết bị vào vận hành thương mại quy mô lớn là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau.

Paul Triolo, đối tác phụ trách chính sách công nghệ tại DGA-Albright Stonebridge Group, nhận định rằng sản xuất một hệ thống quang khắc DUV nhúng có thể hoạt động ổn định liên tục 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần trong suốt nhiều tháng là thách thức cực kì lớn. Đây là loại thiết bị có độ chính xác ở cấp độ nanomet, bao gồm hàng trăm nghìn linh kiện cơ khí, quang học và điện tử hoạt động đồng bộ với sai số cực nhỏ.

William Beavington, chuyên gia của Jefferies, cũng tỏ ra thận trọng khi lưu ý rằng trước đây từng xuất hiện nhiều thông tin về bước tiến của Trung Quốc trong lĩnh vực DUV nhưng cuối cùng đều chưa được kiểm chứng.

Hiện nay, phần lớn các nhà máy sản xuất chip Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu để mở rộng công suất. Dữ liệu của Bank of America cho thấy riêng tỉnh An Huy, nơi đặt trụ sở của CXMT, đã nhập khẩu thiết bị bán dẫn trị giá 226 triệu USD chỉ trong tháng 3, cao gấp hơn hai lần mức trung bình của nửa cuối năm ngoái. Trong đó, riêng máy quang khắc chiếm tới 57% tổng giá trị nhập khẩu.

Theo các nhà phân tích, ngay cả khi Trung Quốc có máy DUV nội địa, các nhà sản xuất chip vẫn sẽ ưu tiên sử dụng thiết bị của ASML nếu còn có thể mua được. Lí do không chỉ nằm ở chất lượng vượt trội mà còn ở hệ thống bảo trì, phụ tùng thay thế và đội ngũ kỹ sư hỗ trợ mà ASML đã xây dựng trong nhiều năm.

Đối thủ lớn nhất của ASML có thể không phải Trung Quốc mà là chính các lệnh hạn chế của Mỹ

Điều khiến nhiều chuyên gia lo ngại hơn cả không phải là tiến bộ công nghệ của Trung Quốc, mà là các chính sách kiểm soát xuất khẩu ngày càng cứng rắn từ Mỹ. Tâm điểm hiện nay là dự luật Match Act (Multilateral Alignment of Technology Controls on Hardware Act), đã được Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ thông qua và đang chờ bỏ phiếu toàn thể. Nếu được ban hành, đạo luật này sẽ cấm bán các hệ thống DUV nhúng cho những quốc gia bị coi là "đáng quan ngại", đồng thời siết chặt hoạt động bảo trì, hỗ trợ kĩ thuật và cung cấp linh kiện cho các nhà máy sản xuất chip trọng yếu.

Theo Paul Triolo, đây mới là yếu tố có thể tạo ra bước ngoặt lớn. Nếu ASML buộc phải rút các kỹ sư khỏi Trung Quốc và không còn được phép bảo trì các hệ thống đã bán, các nhà sản xuất chip Trung Quốc sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tăng tốc sử dụng thiết bị nội địa. Nói cách khác, chính các biện pháp cấm vận có thể vô tình tạo ra động lực mạnh mẽ để Trung Quốc hoàn thiện công nghệ quang khắc nhanh hơn.

Thực tế, xu hướng này đã xuất hiện ở nhiều lĩnh vực thiết bị bán dẫn khác. Theo Bernstein Research, tỉ lệ tự chủ của Trung Quốc trong thiết bị chế tạo wafer đã tăng từ 16% năm 2024 lên 21% vào năm ngoái. Riêng các thiết bị lắng đọng vật liệu tăng trưởng nội địa tới 67%, còn thiết bị khắc khô tăng 37%, nâng tỉ lệ nội địa hóa của hai phân khúc này lần lượt lên 27% và 31%.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng cho rằng Trung Quốc khó có thể tạo ra một "ASML phiên bản Trung Quốc". Thay vào đó, nước này đang xây dựng một hệ sinh thái gồm nhiều doanh nghiệp cùng tham gia phát triển từng công đoạn của máy quang khắc.

Trong mô hình này, Shanghai Yuliangsheng Technology được xem là đơn vị phát triển dự án, SiCarrier đóng vai trò điều phối chiến lược và kết nối với hệ sinh thái của Huawei, còn SMIC đảm nhận việc thử nghiệm và đánh giá thiết bị. Bên cạnh đó là hàng loạt doanh nghiệp chuyên biệt như Shanghai Micro Electronics Equipment, Beijing Keyi Hongyuan Optoelectronics, Beijing U-Precision Tech hay Amies Technology phụ trách các hệ thống laser, bàn dịch chuyển wafer và thiết bị đo lường chính xác.

Mô hình này thực tế khá giống cách ASML vận hành. Công ty Hà Lan không tự sản xuất toàn bộ linh kiện mà đóng vai trò tích hợp công nghệ từ mạng lưới hàng nghìn nhà cung cấp trên khắp thế giới.

Trong lúc các hệ thống quang khắc EUV tiên tiến nhất vẫn bị cấm xuất khẩu sang Trung Quốc, DUV nhúng hiện là công nghệ cao cấp nhất mà ngành bán dẫn nước này có thể tiếp cận. Nếu các chương trình nội địa hóa tiếp tục được thúc đẩy, khoảng cách công nghệ với các đối thủ hàng đầu sẽ dần được thu hẹp. Tuy nhiên, để tạo ra những cỗ máy có độ tin cậy và năng suất ngang ASML vẫn là chặng đường rất dài, đòi hỏi không chỉ nguồn vốn khổng lồ mà còn cả hệ sinh thái công nghệ và kinh nghiệm tích lũy trong nhiều thập kỉ.

Bùi Tú