CEO Fender: Nhạc cover cũng chẳng khác gì ‘nhạc AI thời analog’

Nhân dịp mẫu đàn Telecaster kỉ niệm 75 năm ra mắt, CEO Fender Edward "Bud" Cole đã có cuộc trao đổi với T3 về tương lai của AI trong lĩnh vực âm nhạc. Trái ngược với làn sóng phản đối AI đang lan rộng trong ngành công nghiệp giải trí, ông cho rằng trí tuệ nhân tạo không nên bị nhìn nhận như một mối đe dọa, mà là một công cụ mới hỗ trợ quá trình sáng tạo.

Chơi nhạc cover cũng là cách con người học hỏi như AI học từ dữ liệu

Quan điểm gây chú ý nhất của Cole là việc ông so sánh AI với các ban nhạc chơi nhạc cover. Theo ông, trước khi AI xuất hiện, các nghệ sĩ trẻ đã học cách sáng tác bằng việc lắng nghe, phân tích rồi chơi lại những ca khúc nổi tiếng của các đàn anh. Quá trình đó về bản chất cũng là học từ dữ liệu có sẵn để tạo ra những sản phẩm mới. "Nhạc cover đã là một dạng AI thời analog trong một thời gian rất dài", Cole nhận định.

Ông kể lại chính mình cũng trưởng thành theo cách đó. Khi còn trẻ, Cole dành nhiều thời gian nghe các ban nhạc như R.E.M., U2, The Smiths và The Cure. Ban đầu chỉ là người hâm mộ, nhưng càng nghe ông càng muốn tự mình chơi những ca khúc yêu thích. Việc học guitar bắt đầu bằng cách chơi lại các bài hát của những thần tượng.

Sau khi thành thạo kĩ thuật, Cole tiếp tục phân tích cấu trúc bài hát, cách xây dựng giai điệu, hòa âm rồi kết hợp những kiến thức đó để viết nên các sáng tác mang dấu ấn cá nhân. Theo ông, AI hiện nay cũng hoạt động theo nguyên lí tương tự: Tiếp nhận một lượng lớn dữ liệu, nhận diện các mẫu hình rồi tạo ra sản phẩm mới dựa trên những gì đã học. Dĩ nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng phép so sánh này chưa hoàn toàn chính xác bởi con người còn có cảm xúc, trải nghiệm sống và khả năng sáng tạo độc lập, điều mà AI hiện chưa thể thay thế.

Tuy nhiên, phát biểu của Cole phản ánh một góc nhìn thực tế rằng lịch sử âm nhạc luôn dựa trên quá trình kế thừa. Hầu hết nghệ sĩ đều bắt đầu bằng việc học và bắt chước những người đi trước trước khi hình thành phong cách riêng. Vì vậy, theo ông, việc AI học từ kho dữ liệu âm nhạc không hoàn toàn xa lạ với cách con người tiếp cận nghệ thuật trong nhiều thập niên qua.

AI có thể tạo ra thế hệ người chơi guitar mới nhưng chưa thể thay thế nghệ sĩ

Không chỉ bảo vệ AI trước những chỉ trích, Bud Cole còn tin rằng công nghệ này sẽ giúp mở rộng đáng kể cộng đồng người chơi guitar trên toàn cầu. Theo CEO Fender, AI có thể trở thành một "gia sư" luôn sẵn sàng hỗ trợ người học ở bất kì thời điểm nào. Các công cụ AI có thể phân tích kĩ thuật chơi đàn, gợi ý hợp âm, xây dựng tiến trình hòa âm, đề xuất ý tưởng giai điệu hoặc hỗ trợ viết lời. Điều này giúp người mới học tiếp cận nhạc cụ dễ dàng hơn, đồng thời giúp các nhạc sĩ chuyên nghiệp tiết kiệm thời gian trong quá trình sáng tác.

"Tôi tin AI sẽ giúp tạo ra cả một thế hệ người chơi guitar mới. Nó sẽ giúp họ kết nối với các nhạc sĩ khác và làm việc hiệu quả hơn", Cole nhấn mạnh. Theo ông, AI có thể rút ngắn khoảng cách giữa người mới học và người sáng tác chuyên nghiệp, biến những "học viên sáng tác" thành các "bậc thầy sáng tác" nhanh hơn nhờ khả năng phân tích và gợi ý gần như tức thời.

Thực tế, nhiều nền tảng âm nhạc đã bắt đầu tích hợp AI để hỗ trợ luyện tập. Người học có thể được chấm điểm theo thời gian thực, nhận hướng dẫn sửa lỗi ngón tay, điều chỉnh tiết tấu hoặc tạo phần đệm phù hợp với trình độ. Một số phần mềm còn có khả năng biến ý tưởng ngân nga thành bản phối hoàn chỉnh chỉ sau vài phút.

Dẫu vậy, không phải ai cũng lạc quan như Bud Cole. Trong hai năm qua, hàng trăm nghệ sĩ nổi tiếng đã kí các thư ngỏ phản đối việc AI sử dụng tác phẩm có bản quyền để huấn luyện mô hình mà không xin phép. Nhiều hãng thu âm cũng đang tiến hành các vụ kiện nhằm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trước làn sóng AI tạo nhạc.

Một quan điểm dung hòa được đưa ra bởi nghệ sĩ guitar huyền thoại Zakk Wylde. Ông thừa nhận AI có thể học toàn bộ phong cách của các thành viên Black Sabbath, từ giai điệu của Ozzy Osbourne, tiếng guitar của Tony Iommi cho tới phần bass của Geezer Butler để tạo nên một ca khúc mới. Theo Wylde, quá trình đó không khác nhiều so với việc một nhạc sĩ nghiên cứu phong cách của thần tượng rồi sáng tác tác phẩm mang hơi hướng tương tự.

Tuy nhiên, Wylde cũng nhấn mạnh AI không thể thay thế giá trị của nghệ sĩ thực thụ. Ông lấy ví dụ rằng dù AI có tạo ra những bài hát giống Eagles đến đâu, người hâm mộ vẫn sẽ mua album của chính Eagles bởi điều họ tìm kiếm không chỉ là giai điệu mà còn là câu chuyện, cảm xúc và dấu ấn cá nhân của những người nghệ sĩ.

Quan điểm của Bud Cole cho thấy cuộc tranh luận về AI trong âm nhạc đang dần chuyển từ việc "nên hay không nên sử dụng AI" sang câu hỏi "sử dụng AI như thế nào". Nếu được kiểm soát về bản quyền, minh bạch nguồn dữ liệu và coi là công cụ hỗ trợ thay vì thay thế con người, AI có thể trở thành một bước tiến mới trong giáo dục âm nhạc và sáng tạo nghệ thuật. Nhưng ở chiều ngược lại, những giá trị cốt lõi như cảm xúc, trải nghiệm và cá tính sáng tạo vẫn là điều chỉ con người mới có thể mang đến cho âm nhạc.

Bùi Tú