Mỹ lép vế Trung Quốc trong top 10 startup robot hình người sáng tạo nhất thế giới

Trung Quốc có 6 trong 10 startup robot hình người sáng tạo nhất thế giới

Cụ thể, Trung Quốc chiếm 6 trong số 10 startup robot hình người sáng tạo nhất thế giới ở lĩnh vực này, trong bối cảnh Mỹ đang siết chặt nhập khẩu robot.

Bảng xếp hạng do nền tảng LexisNexis công bố hôm 28/7 cho thấy các startup robot hình người Trung Quốc thống trị tuyệt đối, chiếm trọn 5 vị trí dẫn đầu. Đứng đầu là Fourier và AgiBot (đều có trụ sở tại thành phố Thượng Hải), tiếp theo là LimX Dynamics và Pudu Robotics (Thâm Quyến), cùng Unitree Robotics (Hàng Châu). Ngoài ra, Leju Robot (Thâm Quyến) cũng góp mặt trong top 10, đứng ở vị trí thứ 9.

Trong khi đó, Mỹ chỉ có ba đại diện lọt vào danh sách của LexisNexis là Figure AI, Apptronik và Agility Robotics, lần lượt xếp thứ 6, thứ 8 và thứ 10. Đại diện châu Âu duy nhất lọt vào top 10 là Agile Robots (Đức), xếp thứ 7.

Cách đánh giá startup robot hình người của LexisNexis

LexisNexis đánh giá năng lực đổi mới của các startup tư nhân đã phát triển ít nhất một robot hình người có thể đi bằng hai chân. LexisNexis sử dụng chỉ số độc quyền Patent Asset Index để đo lường sức mạnh danh mục bằng sáng chế, dựa trên ba yếu tố là số lượng bằng sáng chế, giá trị công nghệ và phạm vi được bảo hộ trên toàn cầu.

Báo cáo chỉ ra rằng cuộc đua robot hình người đang chứng kiến "sự dịch chuyển rõ rệt về phía Trung Quốc" trong ba nhóm công nghệ cốt lõi.

10 năm qua, số lượng bằng sáng chế do các nhà phát minh Trung Quốc đăng kí đã tăng gấp 2 lần ở lĩnh vực hệ thống tương tác giữa robot và con người; tăng 2,5 lần trong công nghệ hình thái học; tăng 5 lần ở các kiến trúc điều khiển và lập kế hoạch.

Theo LexisNexis, kết quả không chỉ phản ánh số lượng lớn bằng sáng chế được nộp tại Trung Quốc, mà còn cả giá trị của những phát minh đó dựa trên phạm vi thị trường và mức độ mà các đổi mới tiếp theo được xây dựng dựa trên chúng.

Ở lĩnh vực hình thái học (nghiên cứu về hình dạng, cấu trúc và thiết kế cơ học của robot), Trung Quốc hiện chiếm 63% tổng giá trị danh mục bằng sáng chế toàn cầu vào năm 2025, tăng mạnh so với mức 49% của 2020. Ngược lại, Mỹ chỉ chiếm 11% trong năm 2025, giảm nhẹ so với mức 12% cách đây 5 năm.

Ngành robot hình người của Trung Quốc đã tăng tốc mạnh những năm gần đây khi các tập đoàn công nghệ và công ty khởi nghiệp chạy đua đưa robot vào sản xuất hàng loạt và triển khai thương mại trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Trung Quốc chiếm hơn 80% số robot hình người được triển khai năm 2025

Theo báo cáo của hãng nghiên cứu thị trường Counterpoint Research công bố hồi tháng 1, Trung Quốc chiếm hơn 80% số lượng robot hình người được triển khai trên toàn cầu năm 2025. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ hai công ty nội địa là AgiBot và Unitree Robotics, lần lượt nắm giữ 30,4% và 26,4% thị phần robot hình người toàn cầu.

Những bước tiến nhanh chóng của Trung Quốc đã làm gia tăng sự lo ngại tại Mỹ, trong bối cảnh hai nền kinh tế lớn nhất thế giới cạnh tranh quyết liệt ở nhiều lĩnh vực công nghệ cao.

Hôm 28/7, chính quyền Trump đã công bố lệnh cấm nhập khẩu các mẫu robot và bộ biến tần điện có kết nối mạng mới của Trung Quốc, với mục tiêu bảo vệ quá trình phát triển hạ tầng AI tại Mỹ trước các nguy cơ về an ninh quốc gia.

Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) chiều 28/7 đã ban hành các quy định mới, cấm nhập khẩu các mẫu robot hình người và robot bốn chân mới của Trung Quốc, cũng như các bộ biến tần điện có kết nối mạng. Đây là thiết bị đóng vai trò kết nối các nguồn năng lượng tái tạo và hệ thống pin lưu trữ với lưới điện cũng như hạ tầng của các trung tâm dữ liệu.

Theo hãng tin Reuters, các biện pháp này cho thấy chính quyền Trump muốn bảo vệ chuỗi cung ứng phục vụ AI của Mỹ trước nguy cơ Trung Quốc gây gián đoạn, đánh cắp dữ liệu hoặc tiến hành các cuộc tấn công mạng, đồng thời tạo sức ép để các doanh nghiệp chuyển hoạt động sản xuất về Mỹ.

"Những thiết bị này có thể tạo ra lỗ hổng trong chuỗi cung ứng, gây ảnh hưởng đến an ninh kinh tế và an ninh quốc gia của Mỹ, đồng thời làm gia tăng rủi ro an ninh mạng với các hạ tầng trọng yếu của đất nước", FCC cho biết.

Chủ tịch FCC Brendan Carr khẳng định: "FCC sẽ tiếp tục thực hiện vai trò của mình trong việc bảo vệ các chuỗi cung ứng trọng yếu của nước Mỹ".

Giới chức Mỹ cũng muốn tránh lặp lại kịch bản đã xảy ra với đất hiếm - nguyên liệu thiết yếu cho ngành công nghệ mà Trung Quốc đang thống trị. Nhờ vị thế gần như độc quyền, Trung Quốc nhiều lần sử dụng nguồn cung đất hiếm như một công cụ tạo lợi thế trong các cuộc đàm phán quốc tế.

Theo bốn nguồn tin của Reuters, sau khi ban hành lệnh cấm, FCC dự kiến sẽ miễn áp dụng các quy định này với nhiều nhà cung cấp không phải của Trung Quốc, tương tự cách cơ quan này từng thực hiện với các lệnh hạn chế máy bay không người lái (drone) và bộ định tuyến (router) nước ngoài.

Các quy định có hiệu lực ngay sau khi được công bố nhưng chỉ áp dụng với các mẫu robot và bộ biến tần chưa được phát hành ra thị trường. Tuy nhiên, FCC vẫn có quyền thu hồi giấy phép lưu hành của các sản phẩm đã được cấp phép bán ở Mỹ nếu thấy cần thiết.

Trong nhiệm kỳ đầu, Tổng thống Donald Trump đã đưa các mối đe dọa công nghệ từ Trung Quốc trở thành vấn đề được cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm. Ông nhiều lần lên tiếng về tình trạng các doanh nghiệp Trung Quốc bị cáo buộc đánh cắp sở hữu trí tuệ và nguy cơ gián điệp từ những tập đoàn viễn thông như Huawei.

Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump được đánh giá là có cách tiếp cận mềm mỏng hơn với Trung Quốc, trong bối cảnh quốc gia châu Á này năm ngoái đã sử dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm như một công cụ gây sức ép.

Lệnh cấm nhập khẩu robot mới của Mỹ được dự báo sẽ tác động mạnh đến Unitree Robotics, công ty đang nắm gần 20% thị phần robot hình người toàn cầu, theo Counterpoint Research.

Unitree Robotics là một trong ba doanh nghiệp Trung Quốc đang thống lĩnh ngành robot hình người, cùng với AgiBot và Fourier.

Gần đây, Bộ Quốc phòng Mỹ đã đưa Unitree Robotics vào danh sách các doanh nghiệp bị nghi có liên hệ với quân đội Trung Quốc, động thái thường được xem là dấu hiệu báo trước các biện pháp cứng rắn hơn từ Washington.

Đầu tháng 6, Unitree Robotics công bố hợp tác với Nvidia để sử dụng chip AI Blackwell mới nhất của hãng nhằm làm "bộ não" cho robot của mình.

Nvidia cho biết dữ liệu thu thập từ các robot này sẽ được lưu trữ tại Mỹ, đồng thời nhấn mạnh khách hàng lớn nhất của Unitree Robotics là các trường đại học và viện nghiên cứu của Mỹ.

Tuy nhiên, nhiều nghị sĩ có quan điểm cứng rắn với Trung Quốc lo ngại các robot này có thể bị sử dụng để thu thập thông tin về các ngành công nghiệp trọng yếu của Mỹ, chuyển dữ liệu về Trung Quốc hoặc làm gián đoạn hoạt động của các hệ thống quan trọng.

FCC cũng cảnh báo: "Các robot này thu thập lượng lớn dữ liệu, có thể bị các đối tượng xấu lợi dụng để theo dõi người dân Mỹ, nâng cao năng lực của các cơ quan tình báo nước ngoài hoặc thậm chí chiếm quyền điều khiển robot từ xa".

Hạ nghị sĩ John Moolenaar, Chủ tịch Ủy ban đặc biệt về Trung Quốc tại Hạ viện Mỹ và là người từng đề xuất dự luật yêu cầu rà soát an ninh với robot Trung Quốc, cho rằng quyết định của FCC sẽ "giúp bảo vệ nước Mỹ và củng cố ngành công nghiệp robot trong nước".

Tuần trước, Hạ viện Mỹ đã thông qua một điều khoản trong Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA), cấm quân đội Mỹ sử dụng các hệ thống tự động đến từ một số nước ngoài, trong đó có Trung Quốc.

Cụ thể, Điều 163 của dự luật quy định Lầu Năm Góc sẽ không được mua sắm, thuê hoặc vận hành các hệ thống robot hình người nằm trong danh mục bị hạn chế nếu chúng có liên quan đến các "nước đối địch" do Mỹ chỉ định, gồm Trung Quốc, Nga và Iran.

Sơn Vân