Vì sao Vương Tổ Hiền, Ngô Khải Hoa sẵn sàng 'bán gương mặt' cho AI?

Trước đó không lâu, tài tử Ngô Khải Hoa cũng cho phép AI sử dụng gương mặt thời trẻ để tham gia một dự án điện ảnh. Những động thái này cho thấy một xu hướng mới trong ngành giải trí Trung Quốc: các ngôi sao không còn chỉ bán sức lao động hay hình ảnh hiện tại, mà bắt đầu thương mại hóa chính "phiên bản trẻ tuổi" của mình như một tài sản số có thể khai thác lâu dài.

Từ biểu tượng màn ảnh đến tài sản số: Vì sao Vương Tổ Hiền trao quyền cho AI?

Thông tin Vương Tổ Hiền hợp tác với NetEase trong dự án game trực tuyến Thiên Hạ nhanh chóng thu hút sự quan tâm của dư luận Trung Quốc. Điều đáng nói, đây không phải một hợp đồng quảng cáo hay đại diện thương hiệu theo cách truyền thống. Nữ diễn viên không trực tiếp xuất hiện trước máy quay, cũng không quay lại hoạt động nghệ thuật sau hơn 20 năm vắng bóng.

Thay vào đó, bà chỉ cấp phép sử dụng hình ảnh của chính mình trong giai đoạn từ 20 đến 30 tuổi để AI tái tạo các nhân vật kinh điển từng làm nên tên tuổi như Nhiếp Tiểu Thiến trong Thiện nữ u hồn hay Bạch Tố Trinh trong Thanh Xà. Phạm vi sử dụng được giới hạn cho hệ sinh thái của trò chơi Thiên Hạ, không mở rộng sang các lĩnh vực thương mại khác.

Từ nguồn dữ liệu được cấp phép, NetEase cùng các đối tác công nghệ đã tạo ra bộ phim quảng bá hoàn toàn bằng AI mang tên Bóng hình giai nhân. Đồng thời, hình tượng Vương Tổ Hiền cũng xuất hiện trong game dưới dạng nhân vật NPC và bộ trang phục chủ đề đặc biệt dành cho người chơi.

Về bản chất, đây là một thử nghiệm thương mại mới của AI đối với quyền chân dung nghệ sĩ. Nếu trước đây hình ảnh ngôi sao chủ yếu được khai thác thông qua quảng cáo, đóng phim hoặc đại diện thương hiệu, thì AI đã mở rộng phạm vi sử dụng sang game, thế giới ảo, sản phẩm số và các nội dung tương tác. Hình ảnh của nghệ sĩ không còn là tư liệu chỉ dùng một lần, mà trở thành một loại tài sản có thể tiếp tục khai thác trong nhiều năm.

Vương Tổ Hiền là trường hợp đặc biệt bởi giá trị thương hiệu cá nhân của bà gần như không bị thời gian bào mòn.

Trong lời nhắn gửi tới người chơi game, nữ diễn viên viết: "Tôi cảm thấy mình thật may mắn khi từng đồng hành với tuổi trẻ của rất nhiều người và vẫn được mọi người nhớ đến."

Dù đã rời xa màn bạc từ đầu những năm 2000, hình ảnh Nhiếp Tiểu Thiến hay Bạch Tố Trinh vẫn được xem là biểu tượng của điện ảnh Hong Kong. AI vì thế đóng vai trò như một cây cầu nối giữa kí ức và hiện tại, đưa những nhân vật vốn chỉ tồn tại trong các thước phim cũ quay trở lại với thế hệ khán giả mới. Đằng sau quyết định này không chỉ là yếu tố hoài niệm.

Trong vài năm gần đây, AI deepfake phát triển mạnh khiến hình ảnh của nhiều nghệ sĩ bị sử dụng trái phép để quảng cáo, bán hàng hay sản xuất video giả. Không ít tài khoản trên mạng xã hội đã tạo ra những "phiên bản AI" của người nổi tiếng mà không xin phép.

Đối với các nghệ sĩ, việc theo đuổi từng vụ kiện vi phạm bản quyền hình ảnh vừa tốn kém, vừa gần như không thể ngăn chặn triệt để.

Thay vì liên tục xử lí hậu quả, nhiều nghệ sĩ bắt đầu lựa chọn cách tiếp cận chủ động hơn: tự mình thiết lập quy tắc sử dụng hình ảnh thông qua các hợp đồng cấp phép chính thức.

Theo mô hình này, phạm vi sử dụng, thời hạn, mục đích khai thác và quyền sở hữu dữ liệu AI đều được quy định rõ ngay từ đầu. Điều đó giúp nghệ sĩ giành lại quyền kiểm soát đối với "phiên bản số" của chính mình, đồng thời giảm thiểu nguy cơ bị lạm dụng trên Internet.

Đối với Vương Tổ Hiền, AI còn mang đến một lựa chọn phù hợp với cuộc sống hiện tại. Trong nhiều năm, bà nhiều lần khẳng định không có ý định trở lại làng giải trí. Việc tham gia một bộ phim hay chương trình truyền hình sẽ đồng nghĩa với lịch làm việc dày đặc và sự chú ý quá lớn của truyền thông.

AI giúp bà xuất hiện trước công chúng mà không phải bước vào guồng quay showbiz. Chỉ cần cấp phép sử dụng hình ảnh thời trẻ, bà vẫn có thể gặp lại người hâm mộ, giữ nguyên ranh giới của cuộc sống riêng tư và đồng thời khai thác giá trị thương mại từ những vai diễn kinh điển.

AI mở ra mô hình kinh doanh mới cho các ngôi sao "hết thời" nhưng chưa hết giá trị

Trường hợp của Vương Tổ Hiền không phải cá biệt. Cuối tháng 6 vừa qua, tài tử Hong Kong Ngô Khải Hoa cũng tiết lộ đã cấp phép sử dụng hình ảnh thời trẻ của mình cho một bộ phim được sản xuất bằng AI. Nam diễn viên cho biết ông đã xem trước thành phẩm, hài lòng với chất lượng tái hiện và nhận được khoản phí bản quyền "đáng kể".

Điểm chung giữa hai trường hợp là cả Vương Tổ Hiền và Ngô Khải Hoa đều không còn hoạt động nghệ thuật thường xuyên nhưng vẫn sở hữu lượng người hâm mộ trung thành cùng nhiều vai diễn kinh điển đã ăn sâu vào kí ức khán giả. Điều này tạo nên sự khác biệt so với làn sóng "diễn viên AI" gây tranh cãi trước đó.

Đầu năm nay, công ty Yaoke Media từng giới thiệu hai diễn viên AI là Tần Lăng Nhạc và Lâm Tịch Nhan. Tuy nhiên, dự án nhanh chóng vấp phải phản ứng tiêu cực vì biểu cảm cứng nhắc, ngoại hình giống các diễn viên nổi tiếng và làm dấy lên lo ngại AI sẽ thay thế diễn viên thật.

Ngay cả khi đơn vị sản xuất khẳng định AI chỉ phục vụ phim ngắn và không thay thế diễn viên trong phim truyền hình, công chúng vẫn không mấy hào hứng. Sau vài tháng, các dự án gần như không tạo được sức ảnh hưởng.

Tháng 4, nền tảng iQIYI tiếp tục giới thiệu kho "nghệ sĩ AI" phục vụ sản xuất nội dung. Một lần nữa, dư luận lại đặt câu hỏi về giới hạn giữa công nghệ và nghệ thuật biểu diễn. Trong khi đó, các dự án sử dụng hình ảnh của Vương Tổ Hiền hay Ngô Khải Hoa lại nhận được phản hồi tích cực hơn nhiều.

Lí do nằm ở bản chất của công nghệ. Khác với việc tạo ra một diễn viên hoàn toàn mới hoặc thay thế nghệ sĩ đang hoạt động, AI trong các trường hợp này chỉ đóng vai trò khôi phục những biểu tượng điện ảnh đã được công chúng thừa nhận. Giá trị cốt lõi vẫn thuộc về người nghệ sĩ thật, còn AI chỉ là công cụ giúp kéo dài vòng đời của những nhân vật kinh điển.

Nói cách khác, thay vì thay thế con người, AI đang trở thành phương tiện giúp các ngôi sao tiếp tục tạo ra giá trị từ những tài sản nghệ thuật mà họ đã xây dựng trong suốt nhiều thập niên.

Bùi Tú