Sửa Luật Nhà ở năm 2023: Hướng tới mục tiêu mọi người có chỗ ở
Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét định hướng sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023 nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, phát triển thị trường bất động sản minh bạch và bền vững.
Sự cần thiết hoàn thiện khung pháp lý về nhà ở
Tiếp tục phiên họp thứ tư của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chiều 29/7 dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận và cho ý kiến về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023, một văn bản pháp lí then chốt có tác động trực tiếp và sâu rộng đến đời sống của hàng triệu người dân cũng như cộng đồng doanh nghiệp trên phạm vi cả nước.
Trình bày Tờ trình số 440/TTr-CP của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã nêu rõ sự cần thiết cấp bách của việc tiếp tục hoàn thiện thể chế trong giai đoạn hiện nay. Sau gần hai năm chính thức đi vào cuộc sống, Luật Nhà ở năm 2023 đã đóng vai trò tích cực trong việc thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển, gia tăng tính công khai, minh bạch và tạo sự đồng bộ tương đối với hệ thống pháp luật về đầu tư, đất đai và quy hoạch.
Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế trên diện rộng cũng bộc lộ một số bất cập, vướng mắc cần được tháo gỡ kịp thời. Yêu cầu phát triển kinh tế xã hội trong giai đoạn mới, sự thay đổi của mô hình chính quyền địa phương hai cấp cùng những yêu cầu đổi mới từ hệ thống pháp luật có liên quan đòi hỏi cơ quan nhà nước phải khẩn trương nghiên cứu, điều chỉnh.
Mục tiêu bao trùm của đợt sửa đổi lần này là hoàn thiện môi trường pháp lý thuận lợi, an toàn, đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính trong đầu tư xây dựng, đồng thời đa dạng hóa các loại hình nhà ở để hướng tới mục tiêu mọi người dân đều có chỗ ở ổn định.
Sáu nhóm chính sách trọng tâm trong dự thảo luật
Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) dự kiến được cấu trúc lại gồm 13 chương với 145 điều, giảm đi 53 điều so với luật hiện hành nhằm tinh gọn hệ thống pháp luật, tránh chồng chéo, trùng lặp. Nội dung sửa đổi tập trung vào sáu nhóm chính sách lớn, bao quát toàn diện các khía cạnh từ phát triển nhà ở, quyền sở hữu, cơ chế tài chính, công tác quản lí, sử dụng cho đến các giao dịch liên quan đến nhà ở trên thị trường.
Một trong những định hướng nổi bật nhất thu hút sự quan tâm của dư luận là việc ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê nhằm từng bước hình thành một thị trường cho thuê ổn định, lâu dài và an toàn. Bên cạnh đó, dự thảo cũng đề xuất bổ sung loại hình chung cư có thời hạn cùng bốn loại hình nhà ở mới với các chính sách pháp luật tương ứng phù hợp cho từng đối tượng cụ thể.
Trình bày báo cáo thẩm tra tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu bày tỏ sự đồng tình cao với sự cần thiết phải ban hành Luật Nhà ở (sửa đổi). Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng lưu ý rằng đây là một dự án luật có tính chất rất phức tạp, tác động sâu rộng đến nhiều lĩnh vực và đời sống của đông đảo nhân dân. Do đó, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát thận trọng các chính sách mới, tiến hành đánh giá tác động một cách toàn diện, kĩ lưỡng để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ tối đa với hệ thống pháp luật hiện hành.
Ba trụ cột định hướng chiến lược
Phát biểu chỉ đạo tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá rất cao tinh thần chủ động, khẩn trương của Chính phủ, Bộ Xây dựng cũng như sự phối hợp chặt chẽ, kịp thời của các cơ quan của Quốc hội trong việc chuẩn bị hồ sơ dự thảo. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh rằng Luật Nhà ở có phạm vi điều chỉnh rất rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền có chỗ ở hợp hiến của công dân, chính sách an sinh xã hội của Nhà nước và sự phát triển lành mạnh của thị trường bất động sản.
Việc sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023 không chỉ đáp ứng mong mỏi lâu nay của nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp mà còn phải quán triệt sâu sắc các quan điểm chỉ đạo của Đảng, trực tiếp là tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn thể chế đang kìm hãm sự phát triển của lĩnh vực nhà ở. Để làm được điều này, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ Chính phủ cùng các cơ quan liên quan cần tập trung hoàn thiện sáu nhóm chính sách dựa trên ba trụ cột cốt lõi:
Lấy người dân làm trung tâm: Mọi định hướng chính sách ban hành đều phải hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, tạo điều kiện thuận lợi nhất để mọi tầng lớp nhân dân tiếp cận nhà ở, tuyệt đối tránh việc tạo ra các rào cản hành chính mới.
Lấy cải cách thủ tục làm động lực: Kiên quyết cắt giảm các quy định rườm rà, đẩy mạnh thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ đi đôi với việc tăng cường cơ chế hậu kiểm hiệu quả để nâng cao trách nhiệm quản lí nhà nước ở các cấp.
Lấy hiệu quả nguồn lực làm mục tiêu: Thiết kế các chính sách về nhà ở thương mại giá phù hợp, nhà ở cho thuê hay nhà ở công vụ một cách minh bạch, khả thi, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế và thực hiện tốt nhiệm vụ an sinh xã hội của Nhà nước.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý đối với những vấn đề còn nhiều ý kiến khác nhau, cơ quan chủ trì soạn thảo cần nghiên cứu thấu đáo, đánh giá tác động thực chất dựa trên việc lượng hóa nguồn lực thực tế. Những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội có tính ổn định lâu dài mới đưa vào luật, trong khi các quy định chi tiết về thủ tục thuộc thẩm quyền của Chính phủ và các bộ, ngành nên được thiết kế tại các văn bản dưới luật. Những vấn đề đã rõ, được thực tiễn kiểm nghiệm thành công thì đưa ngay vào luật, còn những nội dung chưa rõ thì cần tiếp tục nghiên cứu, lấy ý kiến rộng rãi từ các chuyên gia, địa phương, doanh nghiệp và người dân.
Hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội khóa XVI xem xét
Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định khẳng định Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá rất cao sự nỗ lực và tinh thần chủ động của Chính phủ trong công tác chuẩn bị hồ sơ định hướng chính sách. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí với mục đích, quan điểm xây dựng dự án Luật Nhà ở năm 2023 (sửa đổi) theo tờ trình, đồng thời nhận định hồ sơ đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện cần thiết để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI.
Để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án luật trong thời gian tới, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến đóng góp tại phiên họp. Cụ thể, cần rà soát kỹ lưỡng các nhóm chính sách để bảo đảm sự phù hợp tuyệt đối với các nghị quyết của Đảng, Hiến pháp năm 2013 và tính đồng bộ với các dự án luật liên quan.
Đồng thời, công tác lập pháp cần tiếp tục đẩy mạnh tinh thần phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm các điều kiện đầu tư kinh doanh phi lý để tháo gỡ khó khăn cho thị trường. Các cơ quan cũng cần làm rõ cơ chế, chính sách gắn với từng loại hình nhà ở theo hướng không dàn trải, có trọng tâm, trọng điểm và thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ để bảo đảm nguồn lực hỗ trợ đến đúng đối tượng thụ hưởng thực tế. Đối với những chính sách mới lần đầu được đề xuất, việc đánh giá toàn diện về tính khả thi, nguồn lực thực hiện và xin ý kiến cấp có thẩm quyền quyết định là yêu cầu bắt buộc trước khi trình Quốc hội bấm nút thông qua.