Việt Nam nghiên cứu triển khai công nghệ lò phản ứng SMR

Ngày 30/7, Bộ KH&CN đã tổ chức Hội nghị Pháp quy Hạt nhân toàn quốc lần thứ VII. Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà quản lí đầu ngành, các chuyên gia khoa học cùng đại diện các tổ chức quốc tế lớn. Việt Nam đang từng bước chuẩn bị kĩ lưỡng để tái khởi động chương trình điện hạt nhân và làm chủ các công nghệ tiên tiến thế hệ mới. Nội dung trọng tâm của hội nghị là việc định hướng nghiên cứu triển khai lò phản ứng SMR nhằm thúc đẩy an ninh năng lượng quốc gia, đa dạng hóa nguồn cung điện sạch và phục vụ đắc lực cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Khát vọng tăng trưởng và tầm nhìn chiến lược

Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh rằng năng lượng nguyên tử giờ đây không chỉ đóng khung trong điện năng. Sức mạnh của công nghệ hạt nhân đã và đang tỏa đi khắp các lĩnh vực thiết yếu của đời sống xã hội: từ y tế với các kỹ thuật chẩn đoán và xạ trị ung thư tối tân, nông nghiệp công nghệ cao tạo ra những giống cây trồng đột phá, cho đến các ngành công nghiệp chế biến hiện đại.

Để hiện thực hóa Chiến lược phát triển năng lượng nguyên tử với mục tiêu đóng góp bình quân từ 10% đến 15% vào tăng trưởng kinh tế - xã hội theo Quyết định số 438/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, hệ thống hành lang pháp lí đang được hoàn thiện. Điểm nhấn mang tính bước ngoặt chính là việc Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (VARANS) đã chính thức được nâng cấp lên Cục loại 1 theo Nghị định 225/2026/NĐ-CP. Minh chứng rõ nét này khẳng định quyết tâm thép của Đảng và Nhà nước trong việc củng cố năng lực cơ quan pháp quy quốc gia, đảm bảo đáp ứng tuyệt đối các tiêu chuẩn khắt khe của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Cuộc cách mạng từ công nghệ lò phản ứng SMR STAR

Trình bày tham luận tại hội nghị, ông Sergey Salata, Giám đốc kỹ thuật Công ty Star Energy trình bày ý tưởng và chương trình thí điểm lò phản ứng mô-đun siêu nhỏ (mSMR) công nghệ STAR tại Việt Nam. Trái ngược hoàn toàn với hình ảnh những nhà máy điện hạt nhân truyền thống vốn khổng lồ, ngốn nguồn vốn đầu tư khủng và mất nhiều năm thi công phức tạp, tổ máy PTWR STAR mang đến một triết lí hoàn toàn cách mạng.

Cụ thể, tổ máy này sở hữu công suất nhiệt 30 MW và công suất điện 10 MW, với trọng lượng thùng lò "siêu nhẹ" chỉ vỏn vẹn khoảng 20 tấn. Thiết kế đột phá này cho phép sản xuất hàng loạt trực tiếp tại nhà máy dưới sự kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt, sau đó vận chuyển nguyên mô-đun đến bất kỳ địa điểm nào một cách linh hoạt, an toàn tuyệt đối và tiết kiệm chi phí xây dựng tối đa.

Kết hợp cùng hệ thống an toàn thụ động dựa trên nguyên lí tuần hoàn tự nhiên và chu trình thay nhiên liệu kéo dài kỉ lục tới 120 tháng (10 năm), công nghệ tiên tiến này giải quyết triệt để nỗi lo về sự cố áp suất cao. Việc chuẩn bị nền tảng để tiếp nhận công nghệ này mở ra cơ hội lịch sử để Việt Nam giải quyết bài toán điện sạch cho các vùng sâu, vùng xa, hải đảo và hướng tới mục tiêu tự chủ, xuất khẩu công nghệ dưới thương hiệu tự hào "Made in Vietnam".

Ba mũi nhọn hành động cho giai đoạn 2026 – 2035

Nhằm đưa các nghị quyết và chiến lược lớn của Chính phủ đi vào thực tiễn sinh động, Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân Nguyễn Hoàng Linh cùng các đại biểu đã tập trung mổ xẻ và thống nhất ba trọng tâm cốt lõi cho giai đoạn tới:

Kiến tạo thể chế: Trình cấp có thẩm quyền ban hành các văn bản dưới luật ngay trong năm 2026 nhằm tạo hành lang pháp lí vững chắc cho các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận và công nghệ hạt nhân tiên tiến chuẩn IAEA.

Tự chủ nhân lực và thẩm định: Đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực pháp quy đạt mục tiêu 288 nhân sự vào năm 2030 và 388 nhân sự vào năm 2035, vươn lên tự chủ 100% khâu thẩm định nhà máy điện hạt nhân.

Hành lang pháp lí quốc tế: Khẩn trương xây dựng Đề án tham gia Công ước Viên 1997 về trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại hạt nhân, dự kiến trình Chính phủ xem xét vào cuối năm 2026.

Bổ sung nền tảng khoa học và đào tạo chuyên sâu

Sự phát triển vũ bão của khoa học kỹ thuật hiện đại đòi hỏi hệ thống quản lí nhà nước phải luôn đi trước một bước để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho con người và môi trường sinh thái. Trong khuôn khổ sự kiện, các nhà khoa học đã thảo luận sôi nổi về việc xây dựng mạng lưới các viện nghiên cứu và cơ sở giáo dục đại học đạt chuẩn quốc tế. Việc cập nhật các kiến thức chuyên sâu về vật lí lò phản ứng, công nghệ nhiệt - thủy lực và phương pháp ứng phó sự cố là điều kiện tiên quyết để đội ngũ kỹ sư Việt Nam làm chủ hoàn toàn các hệ thống công nghệ cao trong tương lai gần.

Bên cạnh đó, việc thắt chặt quan hệ hợp tác đa phương với các cường quốc hạt nhân trên thế giới sẽ tạo điều kiện thuận lợi để chuyển giao tri thức, công nghệ lõi và phương pháp quản trị tiên tiến. Sự đồng lòng và quyết tâm của cả hệ thống chính trị chính là chìa khóa mở ra tương lai rực rỡ cho ngành công nghiệp hạt nhân nước nhà.

Nam Phong