Hoa hậu Môi trường Thế giới nói về tín chỉ carbon và tài sản số

Là người thế hệ Z (sinh năm 2004) và đang theo học ngành kinh tế, Thanh Hà rất quan tâm đến lĩnh vực môi trường liên quan đến ngành học của mình.

Trả lời phỏng vấn tạp chí Một Thế Giới, Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà đã chia sẻ góc nhìn sâu sắc về ứng dụng công nghệ, quản lí tài sản số vì môi trường và cách mỗi cá nhân đóng góp vào nền kinh tế xanh.

Hoa hậu Môi trường nói về câu chuyện tín chỉ carbon

- Chào Nguyễn Thanh Hà, nhiều ý kiến cho rằng kinh tế xanh là một chiến lược vĩ mô, chủ yếu dành cho các nhà hoạch định chính sách. Theo góc nhìn của một người hoạt động vì môi trường và theo học ngành kinh tế, làm thế nào để đưa khái niệm này vào đời sống thường nhật của người dân?

- Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà: Theo Hà, điều quan trọng nhất là phải biến những khái niệm lớn thành những lợi ích và hành động cụ thể mà người dân có thể nhìn thấy, hiểu được và thực hiện hằng ngày.

Kinh tế xanh sẽ khó đi vào cuộc sống nếu chỉ tồn tại trong các văn bản chính sách hoặc những hội nghị chuyên môn. Người dân cần biết rằng sống xanh không nhất thiết phải bắt đầu bằng điều gì quá lớn lao. Đó có thể là tiết kiệm điện, sử dụng nước hợp lí, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, phân loại rác, lựa chọn phương tiện giao thông ít phát thải hoặc ưu tiên những sản phẩm có trách nhiệm với môi trường.

Để làm được điều đó, theo Hà cần có ba yếu tố. Thứ nhất là chính sách phải rõ ràng, ổn định và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp thực hiện. Thứ hai là các giải pháp xanh phải dễ tiếp cận và có chi phí hợp lí. Thứ ba là phải minh bạch để mọi người biết hành động của mình thực sự tạo ra tác động môi trường như thế nào.

Khi sống xanh trở nên thuận tiện, thiết thực và mang lại lợi ích cho cả sức khỏe, chất lượng sống lẫn kinh tế gia đình, người dân sẽ chủ động tham gia chứ không còn xem bảo vệ môi trường là một nghĩa vụ xa vời.

- Thời gian gần đây, thuật ngữ "tín chỉ carbon" xuất hiện rất nhiều trên các diễn đàn kinh tế và truyền thông. Tuy nhiên, giới trẻ đôi khi cảm thấy khái niệm này khá trừu tượng. Hà có thể giải thích vấn đề này một cách gần gũi hơn và vai trò của người trẻ nằm ở đâu?

Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà: Nếu giải thích một cách đơn giản, Hà sẽ nói rằng: Tín chỉ carbon giống như một đơn vị dùng để ghi nhận việc một lượng khí nhà kính đã được cắt giảm hoặc hấp thụ khỏi môi trường. Thông thường, một tín chỉ carbon tương ứng với một tấn khí CO₂ hoặc lượng khí nhà kính có tác động tương đương.

Tín chỉ carbon không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp hay chính phủ, bởi phát thải được tạo ra từ chính những hoạt động hằng ngày của con người: Cách chúng ta di chuyển, sử dụng điện, mua sắm, ăn uống và xử lí rác thải.

Một cá nhân có thể chưa trực tiếp tạo ra tín chỉ carbon để giao dịch, nhưng mỗi lựa chọn của chúng ta đều góp phần làm tăng hoặc giảm nhu cầu phát thải của toàn xã hội. Khi nhiều người cùng sử dụng năng lượng tiết kiệm hơn, đi phương tiện công cộng, giảm lãng phí thực phẩm, trồng cây hoặc tái chế đúng cách, tổng lượng phát thải có thể giảm đáng kể.

Hà cho rằng điều quan trọng nhất không phải là biến mọi người trẻ thành chuyên gia carbon, mà là giúp các bạn hiểu rằng mỗi hành động nhỏ đều có “dấu chân carbon”. Khi nhận thức được dấu chân đó, chúng ta sẽ biết cách điều chỉnh lối sống có trách nhiệm hơn.

Trí tuệ nhân tạo và bức tranh môi trường thời đại số

- Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang làm thay đổi vận hành của nhiều ngành nghề. Trong lĩnh vực sinh thái học, Hà đánh giá thế nào về vai trò của công nghệ đối với nỗ lực bảo vệ môi trường hiện nay?

Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà: Công nghệ đang mở ra một cơ hội rất lớn để hoạt động bảo vệ môi trường trở nên chính xác, minh bạch và có khả năng mở rộng hơn.

Trước đây, nhiều vấn đề môi trường chỉ được phát hiện sau khi hậu quả đã xảy ra. Hiện nay, cảm biến, dữ liệu vệ tinh, thiết bị bay không người lái và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ theo dõi chất lượng không khí, nguồn nước, rừng, đa dạng sinh học và phát hiện những bất thường gần như theo thời gian thực.

AI cũng có thể giúp phân tích lượng dữ liệu rất lớn để dự báo cháy rừng, nhận diện hành vi săn bắt động vật hoang dã, tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng, giảm thất thoát tài nguyên và hỗ trợ đo đếm phát thải chính xác hơn.

Tuy nhiên, Hà cho rằng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ con người và thiên nhiên. Chúng ta không nên xem công nghệ là giải pháp thay thế hoàn toàn cho trách nhiệm của mỗi cá nhân. Công nghệ có thể giúp chúng ta nhìn rõ vấn đề và hành động hiệu quả hơn, nhưng quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc vào ý thức, đạo đức và sự hợp tác của cộng đồng.

Tài sản số và giá trị thực từ hệ sinh thái xanh

- Một xu hướng đáng chú ý hiện nay là việc ghi nhận các hành động bảo vệ môi trường thành tài sản số. Dù mang lại lợi ích kinh tế, điều này cũng gây ra nhiều lo ngại về tính thực chất. Là một người hoạt động tích cực, Hà nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

- Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà: Theo Hà, việc những hành động xanh được ghi nhận và tạo ra giá trị kinh tế có thể trở thành một động lực tích cực, đặc biệt với người trẻ. Khi một người đi phương tiện công cộng, tái chế rác, tiết kiệm điện hoặc tham gia trồng cây và được ghi nhận bằng điểm xanh, ưu đãi hoặc quyền lợi cụ thể, họ sẽ thấy đóng góp của mình được trân trọng.

Tuy nhiên, Hà cho rằng chúng ta phải rất thận trọng. Không phải cứ số hóa một hành động môi trường là hành động đó tự động tạo ra giá trị thật. Điều quan trọng là phải xác minh được tác động thực tế: lượng phát thải đã giảm bao nhiêu, cây có thực sự được trồng và chăm sóc hay không, rác có được tái chế đúng quy trình hay không.

Nếu thiếu cơ chế kiểm chứng, những tài sản số vì môi trường có thể bị biến thành công cụ đầu cơ hoặc quảng bá hình ảnh mà không tạo ra thay đổi thực chất.

Hà lựa chọn lĩnh vực này vì rác thải nhựa là vấn đề rất gần với cuộc sống hằng ngày. Mỗi người đều có thể nhìn thấy, tham gia và tạo ra sự thay đổi. Nền tảng có thể giúp người dùng ghi nhận việc hạn chế đồ nhựa dùng một lần, đổi rác tái chế, sử dụng bình nước cá nhân, tham gia ngày hội làm sạch môi trường hoặc đóng góp sáng kiến tái sử dụng.

Điều Hà mong muốn không chỉ là một ứng dụng tích điểm, mà là một hệ sinh thái kết nối người dân, trường học, doanh nghiệp tái chế, chính quyền và các tổ chức xã hội. Dữ liệu thu thập được phải minh bạch để người tham gia biết lượng rác đã được thu gom, tái chế và chuyển hóa thành sản phẩm mới như thế nào.

Xa hơn, sáng kiến này có thể hỗ trợ giáo dục môi trường, tạo sinh kế xanh, thúc đẩy doanh nghiệp thiết kế sản phẩm dễ tái chế và hình thành thói quen tiêu dùng có trách nhiệm.

- Thay cho lời kết, với tư cách là Hoa hậu Môi trường Thế giới, Hà có thông điệp nào muốn gửi gắm đến cộng đồng trên hành trình kiến tạo một tương lai bền vững?

- Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà: Hà tin rằng công nghệ tốt nhất không phải là công nghệ khiến chúng ta dành thêm thời gian nhìn vào màn hình, mà là công nghệ thúc đẩy chúng ta bước ra ngoài, cùng nhau hành động và tạo ra những thay đổi có thể nhìn thấy trong đời sống.

Bảo vệ môi trường không phải là câu chuyện của riêng một tổ chức, một doanh nghiệp hay một thế hệ. Đó là sự lựa chọn hằng ngày của mỗi chúng ta.

Công nghệ có thể giúp đo lường chính xác hơn, kết nối nhanh hơn và tạo ra những mô hình kinh tế mới. Nhưng giá trị lớn nhất của công nghệ vẫn là khơi dậy trách nhiệm của con người đối với thiên nhiên.

Hà mong rằng mỗi người trẻ sẽ không chờ đến khi mình có thật nhiều nguồn lực mới bắt đầu hành động. Hãy bắt đầu từ một việc nhỏ, làm bằng sự hiểu biết, duy trì bằng kỷ luật và lan tỏa bằng chính những kết quả thật.

Khi hàng triệu hành động nhỏ cùng hướng về một mục tiêu, chúng ta có thể tạo nên một tương lai xanh hơn, công bằng hơn và đáng sống hơn cho tất cả mọi người.

- Xin cảm ơn Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà!

Bùi Tú