INSPIRE Mekong kết nối sáng tạo trẻ giải bài toán phát triển ĐBSCL

Sự kiện diễn ra ngày cuối tháng 7, tại Trường Đại học Cần Thơ, chương trình Demo Day INSPIRE Mekong 2026 đã khép lại hành trình nhiều tháng đào tạo, cố vấn và đồng kiến tạo dành cho thanh niên Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Không chỉ là sân chơi trình diễn các nguyên mẫu công nghệ, sự kiện còn mở ra giai đoạn hiện thực hóa ý tưởng thông qua kết nối với doanh nghiệp, chuyên gia và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hướng tới giải quyết những bài toán thực tiễn của vùng.

Demo Day là hoạt động trọng tâm của chương trình INSPIRE Mekong 2026 với chủ đề "Khơi nguồn Sáng tạo trẻ vùng ĐBSCL - Thúc đẩy Năng lực thích ứng và Trao quyền hành động". Chương trình do Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững (MSD) – United Way Việt Nam phối hợp Viện Mekong - Đại học Cần Thơ triển khai, dưới sự tài trợ của Hiệp hội Quyên góp Phúc lợi Xã hội Hàn Quốc (CCK) và MiTek Việt Nam. Mục tiêu là phát triển năng lực AI, STEM, tư duy giải quyết vấn đề, tinh thần khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cho thanh niên, đồng thời kết nối họ với doanh nghiệp nhằm tìm lời giải cho các thách thức về nông nghiệp, môi trường và phát triển bền vững của ĐBSCL.

Sau lễ khởi động vào cuối tháng 5, toàn bộ 15 đội dự án đã trải qua nhiều tuần làm việc với 15 chuyên gia cố vấn và sáu doanh nghiệp đối tác. Quá trình này không chỉ giúp các nhóm hoàn thiện giải pháp về mặt kĩ thuật mà còn tiếp cận nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, hợp tác xã và cộng đồng. Các đội liên tục khảo sát thực địa, thu thập dữ liệu, kiểm chứng giả định và điều chỉnh giải pháp để nâng cao tính khả thi trước khi bước vào vòng trình diễn cuối cùng.

Điểm khác biệt của INSPIRE Mekong là mô hình đồng kiến tạo thay vì chỉ tổ chức một cuộc thi ý tưởng. Các đội được đồng hành xuyên suốt từ nhận diện vấn đề, xây dựng nguyên mẫu, phản biện chuyên môn đến thử nghiệm thực tế. Trước Demo Day, các nhóm còn tham gia Hackathon kéo dài ba ngày nhằm rà soát nguyên mẫu, hoàn thiện mô hình triển khai, chuẩn bị bài thuyết trình và tiếp tục nhận góp ý từ giảng viên, doanh nghiệp và chuyên gia. Nhờ đó, các sản phẩm giới thiệu tại Demo Day đều đã trải qua quá trình kiểm chứng và cải tiến liên tục.

Theo bà Trần Vân Anh, Phó Viện trưởng MSD - United Way Việt Nam, giá trị lớn nhất của chương trình không nằm ở việc tìm ra đội xuất sắc nhất mà ở việc tạo dựng môi trường học tập thực hành cho thanh niên. Bà nhấn mạnh: "Chúng tôi mong muốn INSPIRE Mekong trở thành một môi trường để các bạn trẻ được học hỏi thông qua thực hành và hợp tác. Mỗi lần thử nghiệm, mỗi góp ý từ cố vấn hay doanh nghiệp đều là cơ hội để các đội hiểu sâu hơn về nhu cầu thực tiễn và tiếp tục hoàn thiện giải pháp của mình." Theo bà Vân Anh, những bài toán mà các đội giải quyết đều xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và hợp tác xã, góp phần hình thành năng lực đổi mới sáng tạo bền vững thay vì chỉ tạo ra sản phẩm phục vụ một sự kiện.

Trong ngày trình diễn, 15 đội giới thiệu các nguyên mẫu trước hội đồng giám khảo, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các đối tác trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Các dự án được đánh giá dựa trên nhiều tiêu chí như khả năng nhận diện vấn đề, mức độ đổi mới sáng tạo, chất lượng nguyên mẫu, tác động xã hội, khả năng triển khai Proof of Concept (PoC) cũng như kỹ năng trình bày và phản biện. Bên cạnh phần thuyết trình, khu vực trưng bày nguyên mẫu trở thành không gian kết nối để các nhóm tiếp nhận thêm góp ý về công nghệ, mô hình kinh doanh, khả năng thương mại hóa và nhu cầu của thị trường.

Phát biểu khai mạc, TS. Võ Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Mekong - Đại học Cần Thơ, đánh giá cao sự trưởng thành của các đội sau nhiều tháng tham gia chương trình. Ông cho rằng Demo Day không chỉ là nơi giới thiệu sản phẩm mà còn là điểm khởi đầu để các giải pháp tiếp tục được kết nối với tri thức, nguồn lực và cơ hội phát triển.

TS. Võ Văn Tuấn chia sẻ: "Điều đáng ghi nhận là các đội đã không chỉ phát triển một sản phẩm mà còn hình thành tư duy giải quyết vấn đề dựa trên nhu cầu thực tiễn của cộng đồng. Demo Day là điểm khởi đầu cho giai đoạn tiếp theo, nơi các giải pháp sẽ tiếp tục được kiểm chứng, hoàn thiện và phát triển thông qua sự đồng hành của nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo."

Đồng hành với chương trình, doanh nghiệp cũng kỳ vọng góp phần đào tạo nguồn nhân lực trẻ chất lượng cao cho khu vực. Ông Thắng Hà, Trưởng nhóm Đào tạo Dịch vụ và Năng lực Công nghệ MiTek Việt Nam, cho biết đổi mới sáng tạo chỉ tạo ra nhiều giá trị khi có sự tham gia của những góc nhìn đa dạng. Ông bày tỏ mong muốn ngày càng có nhiều bạn trẻ, đặc biệt là nữ sinh, mạnh dạn theo đuổi STEM, phát triển năng lực và đóng góp các giải pháp công nghệ vì cộng đồng. Theo ông, INSPIRE Mekong đã chứng minh rằng khi được tạo cơ hội học tập và đồng hành, thanh niên hoàn toàn có thể trở thành lực lượng tạo nên những thay đổi tích cực cho khoa học.

Kết thúc Demo Day, hội đồng lựa chọn năm đội xuất sắc bước tiếp vào giai đoạn Proof of Concept để tiếp tục thử nghiệm giải pháp trong điều kiện thực tế. Các dự án được chọn gồm: Azo-MAPP Team với hệ thống tưới, châm phân sinh học thông minh tích hợp AI; BSFL Mekong chuyển hóa phụ phẩm thành thức ăn chăn nuôi; Soil Rhythm với hệ thống AI và IoT giám sát sức khỏe đất; Trái Tim Xanh phát triển mô hình nấm linh chi hữu cơ kết hợp truy xuất nguồn gốc; và TechTrustTeam (3T) với giải pháp DuriTrust ứng dụng IoT, AI và mã QR động trong quản lý sản xuất sầu riêng. Những dự án này sẽ tiếp tục nhận hỗ trợ chuyên môn, kết nối doanh nghiệp và hoàn thiện sản phẩm trước khi hướng tới thương mại hóa.

Việc khép lại Demo Day không đồng nghĩa với kết thúc chương trình mà mở ra giai đoạn mới của hành trình đổi mới sáng tạo. Thông qua sự đồng hành của trường đại học, doanh nghiệp, chuyên gia và các tổ chức phát triển, INSPIRE Mekong kỳ vọng hình thành một thế hệ thanh niên ĐBSCL có năng lực ứng dụng AI, STEM và đổi mới sáng tạo để giải quyết các vấn đề của địa phương, đóng góp vào phát triển bền vững và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngày càng gắn kết, hiệu quả.

Văn Kim Khanh