Cuộc đua xây dựng AI giá rẻ ở Mỹ để đối đầu Trung Quốc

Arcee AI xây dựng mô hình AI trọng số mở để cạnh tranh Trung Quốc

Cuối năm 2025, Arcee AI - startup ít được biết đến ở Thung lũng Silicon - đặt cược phần lớn số tiền còn lại vào một mục tiêu đầy tham vọng: Xây dựng mô hình AI trọng số mở mạnh nhất có thể, mang tên Trinity Large.

Arcee AI đã hoàn thành đợt tiền huấn luyện Trinity Large trong 33 ngày, với nguồn vốn ít hơn nhiều so với các phòng thí nghiệm AI lớn nhất trong ngành. Kết quả là một mô hình AI có chi phí thấp, cho phép người dùng tải về và tùy chỉnh. Đây được xem là đối trọng của Mỹ với hàng loạt mô hình AI mới nổi từ Trung Quốc đang làm thay đổi cuộc đua AI toàn cầu.

Ngày càng có nhiều lo ngại tại Thung lũng Silicon và Washington rằng các mô hình AI trọng số mở của Trung Quốc, trong đó có Kimi, Qwen và DeepSeek, đang tiến gần đến khả năng cạnh tranh với những mô hình AI nguồn đóng hàng đầu Mỹ. Điều này có thể đe dọa khả năng sinh lợi của các công ty AI Mỹ nhiều năm tới.

Cuộc đua giữa một số công ty Mỹ đã bắt đầu nhằm phát triển những mô hình AI trọng số mở có thể cạnh tranh với sản phẩm Trung Quốc. Một bộ phận người dùng muốn có các lựa chọn thay thế của Mỹ vì lo ngại về vấn đề kiểm duyệt hoặc rủi ro an ninh khi sử dụng mô hình AI Trung Quốc. Các công ty Trung Quốc phủ nhận rằng mô hình AI của họ có tiềm ẩn rủi ro an ninh.

Tuy nhiên, vấn đề mà một số công ty tiên phong về AI có trọng số mở ở Mỹ đang phải đối mặt là nguồn vốn. Dù ngày càng có nhiều lời kêu gọi Mỹ phát triển các mô hình AI trọng số mở mạnh hơn để cạnh tranh với Trung Quốc, các nhà đầu tư vẫn tỏ ra dè dặt khi rót vốn vào một số startup trong lĩnh vực này.

“Gần như mọi quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu đều nói không”, Mark McQuade, Giám đốc điều hành Arcee AI, cho hay.

Làn sóng công ty phát triển AI trọng số mở mới của Mỹ, gồm cả Arcee AI, Reflection AI và Poolside, đang đặt cược vào nhu cầu ngày càng tăng với những mô hình mạnh, có khả năng mang lại hiệu quả về chi phí tương tự sản phẩm Trung Quốc nhưng không đi kèm những vấn đề địa chính trị.

“Có nhu cầu cực kì lớn với một công ty Mỹ có thể tạo ra mô hình AI nguồn mở mạnh nhất”, Jason Warner, đồng giám đốc điều hành Poolside, khẳng định. Tháng 7, công ty này phát hành phiên bản mới của dòng mô hình AI trọng số mở có tên Laguna S 2.1.

Các mô hình AI trọng số mở cho phép bất kì ai tải về những giá trị số, gọi là trọng số, của hàng tỉ tham số bên trong mô hình AI. Nhờ có các trọng số này, người dùng có thể chạy mô hình AI trên phần cứng chuyên dụng, xây dựng ứng dụng dựa trên mô hình và tiếp tục huấn luyện, tinh chỉnh mô hình bằng dữ liệu mới.

Trong ngành, một số người cũng đề cập đến các mô hình AI mã nguồn mở, cung cấp mức độ minh bạch cao hơn, cho phép người dùng truy cập đầy đủ vào trọng số, mã nguồn dùng để huấn luyện và các dữ liệu khác.

Ban đầu, Mỹ là quốc gia dẫn trước về các mô hình AI trọng số mở. Phần lớn hệ sinh thái AI nguồn mở và các công cụ liên quan phát triển xoay quanh dòng mô hình Llama của Meta. Thế nhưng, Trung Quốc nhanh chóng bắt kịp.

Trong năm qua, khi chứng kiến chi phí dành cho AI tăng vọt, nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang sử dụng các mô hình trọng số mở của Trung Quốc vì chúng thường rẻ hơn đáng kể.

Xu hướng này khiến AI trọng số mở được quan tâm trở lại. Để tăng sức cạnh tranh, các công ty Mỹ, trong đó có OpenAI, gần đây đã giảm giá một số mô hình AI nguồn đóng cao cấp.

“Đây là sự khởi đầu của nhận thức rằng điều đó hoàn toàn có thể xảy ra: Trong tương lai, mô hình AI nguồn mở có thể trở thành lựa chọn mặc định mà nhiều người sử dụng”, Michael Stewart, đối tác quản lý tại M12 - quỹ đầu tư mạo hiểm của Microsoft, nhận định.

Nvidia hậu thuẫn AI mở, Mỹ tìm cách bắt kịp và vượt Trung Quốc

Nvidia và Giám đốc điều hành Jensen Huang đã nổi lên là một trong những bên ủng hộ mạnh mẽ nhất với AI mở.

Hôm 24/7, Nvidia, Meta, Microsoft cùng 22 doanh nghiệp, tổ chức và nền tảng công nghệ kí một bức thư ngỏ kêu gọi tăng cường hỗ trợ các mô hình AI mở, đề nghị các nhà hoạch định chính sách tránh áp đặt “những hạn chế quá sớm”.

Lãnh đạo OpenAI và nhiều công ty cũng bày tỏ sự ủng hộ rộng rãi với mô hình AI mở, nhưng cho rằng chúng đi kèm những đánh đổi nhất định. Dario Amodei, Giám đốc điều hành Anthropic, viết trong một bài đăng blog gần đây rằng các mô hình AI mở này có khả năng bị lạm dụng để thực hiện các cuộc tấn công mạng hoặc tấn công sinh học.

Nvidia đã phát triển một số mô hình AI mở, trong đó có dòng Nemotron. Ngày 16/3, Nvidia chính thức công bố Nvidia Nemotron Coalition. Đây là liên minh gồm Nvidia và các công ty AI như Black Forest Labs, Cursor, LangChain, Mistral AI, Perplexity, Reflection AI, Sarvam, Thinking Machines Lab.

Mục tiêu của liên minh là cùng chia sẻ chuyên môn, dữ liệu và năng lực tính toán để phát triển các mô hình AI mở ở cấp độ tiên tiến. Các thành viên sẽ cùng phát triển mô hình AI được huấn luyện trên nền tảng điện toán đám mây Nvidia DGX Cloud và dự kiến mở mã nguồn mô hình để các nhà phát triển, doanh nghiệp có thể tiếp tục tùy chỉnh.

Chưa hết, Nvidia trở thành một trong những nhà đầu tư lớn nhất vào các công ty phát triển AI trọng số mở. Nvidia đã rót những khoản đầu tư lớn vào Reflection AI (startup AI dự kiến ra mắt mô hình mở đầu tiên vào cuối năm nay sau khi huy động hơn 2 tỉ USD), Poolside và Thinking Machines Lab (startup phát hành mô hình trọng số mở đầu tiên mang tên Inkling vào tháng 7).

Ngoài Nvidia và các startup được hãng đầu tư, hệ sinh thái AI trọng số mở của Mỹ vẫn còn khá nhỏ, trong khi các mô hình mở của Trung Quốc tiếp tục có thành tích tốt hơn.

Việc giới đầu tư mạo hiểm truyền thống thiếu hứng thú với các doanh nghiệp AI trọng số mở cũng khiến tình hình trở nên khó khăn hơn. Nhiều nhà đầu tư đặt câu hỏi liệu một công ty phát triển mô hình trọng số mở, vốn được cung cấp miễn phí, có thể thực sự tạo ra doanh thu hay không.

Các nhà đầu tư cũng lo ngại việc rót vốn vào công nghệ này có thể làm suy yếu hoạt động kinh doanh của OpenAI và Anthropic.

Trong khi đó, các phòng thí nghiệm AI phát triển mô hình đóng, độc quyền vẫn chiếm ưu thế và đã xây dựng quan hệ với gần như mọi nhà đầu tư hàng đầu tại Thung lũng Silicon.

Chỉ trong quý I/2026, các startup AI đã huy động tổng cộng 255,5 tỉ USD. Theo công ty dữ liệu PitchBook, gần 2/3 số tiền này đến từ chỉ ba thương vụ: Các vòng gọi vốn của OpenAI, Anthropic và xAI.

“Tôi không muốn dự án này thành công. Tôi không muốn rót tiền vì sẽ ảnh hưởng đến khoản đầu tư của mình vào Anthropic hoặc OpenAI. Đó là những lý do tôi liên tục nghe thấy”, Joe Floyd, nhà đầu tư sớm vào Arcee AI và là đối tác chung tại Emergence Capital, cho biết.

Emergence Capital là công ty đầu tư mạo hiểm đã hỗ trợ Arcee AI huy động vốn.

Mark McQuade (CEO Arcee AI) nói ông từng kì vọng các quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ quan tâm nhiều hơn. Thay vào đó, ông phải đối mặt với sự hoài nghi và nghi ngờ.

Làn sóng ủng hộ Mỹ phát triển AI trọng số mở để cạnh tranh với Trung Quốc

Gần đây, ngày càng có nhiều tiếng nói công khai trên X ủng hộ việc phát triển AI trọng số mở của Mỹ để cạnh tranh với Trung Quốc.

“Có lẽ tôi đã nói chuyện với hầu hết quỹ đầu tư mạo hiểm mà bạn thấy đang viết về vấn đề này trên X. Tôi nhìn nhận thế này: Giờ đây, tôi có một động lực rất lớn để chứng minh điều ngược lại. Chúng tôi đang trực tiếp huấn luyện và phát hành các mô hình AI trọng số mở. Chúng tôi không chỉ nói về điều đó, mà đang cố gắng giúp Mỹ bắt kịp và vượt qua Trung Quốc”, ông nói.

Mark McQuade từng làm việc tại nền tảng AI nguồn mở Hugging Face. Trước đó, ông đi từ vị trí kỹ thuật viên hiện trường lên làm trưởng nhóm tại Amazon Web Services của Unity Connected Solutions. Unity Connected Solutions là công ty tư nhân Canada chuyên cung cấp giải pháp viễn thông, công nghệ thông tin và dịch vụ quản lý hạ tầng cho doanh nghiệp.

Mark McQuade thành lập Arcee AI vào năm 2023 cùng Jacob Solawetz và Brian Benedict. Ban đầu, họ không có ý định xây dựng một mô hình AI nền tảng. Mark McQuade nói ông nhìn thấy cơ hội sau khi Meta dường như chuyển trọng tâm khỏi các mô hình Llama.

Arcee AI khởi đầu với một mô hình trọng số mở nhỏ chỉ 4,5 tỉ tham số, trước khi mở rộng lên Trinity Large có 400 tỉ tham số. Arcee AI huấn luyện Trinity Large trên 2.048 chip Blackwell B300 của Nvidia trong một kế hoạch được tính toán chặt chẽ nhằm tận dụng tối đa ngân sách khoảng 20 triệu USD. Công ty hiện có khoảng 30 nhân viên.

Trước đó, Arcee AI đã huy động tổng cộng 50 triệu USD với mức định giá 240 triệu USD.

“Mục đích chính là để chứng minh rằng chúng tôi có thể làm được với nguồn vốn và tài nguyên hạn chế như vậy. Chúng tôi chỉ là một nhóm những người không ngừng làm việc, một nhóm những kẻ khác biệt đang theo đuổi mục tiêu này và muốn chứng minh cả thế giới đã sai”, Mark McQuade nói.

Trinity Large vẫn nhỏ hơn rất nhiều so với những mô hình AI hàng đầu hiện nay và thua ở nhiều bài kiểm tra đánh giá quan trọng.

Arcee AI dự định xây dựng những mô hình AI lớn hơn và có năng lực cao hơn bằng nguồn tiền từ một vòng gọi vốn mới, dự kiến sẽ sớm hoàn tất.

Bất chấp những khó khăn trong việc huy động vốn, đội ngũ Arcee AI vẫn lạc quan về tương lai của hệ sinh thái AI trọng số mở tại Mỹ.

Tháng 7, startup này hợp tác với Bộ Năng lượng Mỹ để xây dựng một mô hình AI tập trung vào nghiên cứu khoa học.

“Với những gì đang diễn ra trên thế giới, các yếu tố thuận lợi hiện đều đang đứng về phía chúng tôi. Việc AI có trọng số mở được sử dụng rộng rãi chỉ còn là vấn đề thời gian”, McQuade nói.

Sơn Vân