Apple kiện chính phủ Anh vì yêu cầu truy cập dữ liệu khách hàng được mã hóa

Apple đã khởi động một vụ kiện mới nhằm phản đối nỗ lực mới nhất của chính phủ Anh trong việc tạo ra một cửa hậu (backdoor) để truy cập dữ liệu khách hàng được mã hóa.

Động thái này diễn ra một năm sau khi chính phủ Anh đồng ý rút lại một yêu cầu tương tự trước đó sau tranh cãi với chính quyền Trump.

Theo tờ FT, Apple đã gửi đơn kiện mới lên Tòa án Quyền lực Điều tra, phản đối yêu cầu gây tranh cãi của chính phủ Anh, buộc công ty Mỹ cho phép cơ quan chức năng truy cập các bản sao lưu dữ liệu trên đám mây của người dùng Anh được bảo vệ bằng mã hóa.

Anh đã ban hành thông báo về khả năng kỹ thuật cho Apple

Tháng 8/2025, Bộ Nội vụ Anh đã rút lại yêu cầu ban đầu về một cửa hậu cho phép truy cập dữ liệu của cả người dùng tại Anh và Mỹ, qua đó chấm dứt cuộc tranh chấp ngoại giao giữa hai nước.

Tuy nhiên, chính quyền Anh đã ban hành “thông báo về khả năng kỹ thuật” mới cho Apple, không áp dụng với người dùng Mỹ, vào nửa cuối năm ngoái, tờ FT đưa tin.

Thông báo về khả năng kỹ thuật được ban hành theo Đạo luật Quyền lực Điều tra của Anh, mà chính phủ nói rằng là cần thiết cho các cơ quan thực thi pháp luật để điều tra khủng bố và lạm dụng tình dục trẻ em.

Thông báo này có thể buộc các công ty cung cấp cho cơ quan an ninh Anh quyền truy cập dữ liệu khách hàng, ngay cả khi thông tin đó được bảo vệ bằng mã hóa an toàn.

Tòa án đã thông báo cho tổ chức nhân quyền Privacy International về đơn khiếu nại mới của Apple. Privacy International từng cùng tổ chức vận động Liberty nộp đơn khiếu nại riêng lên Tòa án Quyền lực Điều tra để phản đối các thông báo về khả năng kỹ thuật.

Vụ việc của hai tổ chức này dự kiến được xét xử vào tháng 12/2026.

Apple từ lâu khẳng định rằng bất kì cửa hậu nào như vậy cũng sẽ khiến hệ thống của hãng kém an toàn hơn với tất cả khách hàng, chứ không chỉ những người bị yêu cầu cung cấp dữ liệu.

Trước đây, Bộ Nội vụ Anh cho rằng Đạo luật Quyền lực Điều tra có các biện pháp bảo vệ chặt chẽ để hạn chế bị lạm dụng. Theo cơ quan này, những yêu cầu cho phép truy cập dữ liệu chỉ được áp dụng khi thực sự cần thiết, đồng thời việc bảo đảm an ninh và bảo vệ quyền riêng tư không nhất thiết phải mâu thuẫn với nhau.

Mã hóa đầu cuối khiến việc khôi phục dữ liệu khó hơn như thế nào?

Mã hóa đầu cuối được xem là một trong những lớp bảo vệ quan trọng nhất với dữ liệu cá nhân trên các dịch vụ đám mây. Với phương thức này, dữ liệu được mã hóa trên thiết bị của người dùng và chỉ có thể giải mã trên những thiết bị đáng tin cậy. Nhà cung cấp dịch vụ cũng không nắm giữ khóa giải mã, nên về nguyên tắc không thể đọc nội dung được bảo vệ.

Apple cung cấp tính năng Advanced Data Protection cho iCloud nhằm tăng mức độ bảo mật theo cách này. Khi được bật, Advanced Data Protection đưa nhiều loại dữ liệu hơn vào phạm vi mã hóa đầu cuối, trong đó có bản sao lưu iCloud, ảnh, ghi chú và nhiều dữ liệu khác. Apple cho biết ngay cả hãng cũng không có khóa mã hóa cần thiết để truy cập những dữ liệu này.

Điều đó mang lại lợi ích lớn về bảo mật nhưng cũng tạo ra một vấn đề: Nếu người dùng mất quyền truy cập tài khoản và không có phương án khôi phục, chính Apple cũng không thể lấy lại dữ liệu giúp họ. Vì vậy, khi bật Advanced Data Protection, bạn phải thiết lập phương thức khôi phục như người liên hệ hoặc khóa khôi phục cá nhân.

Cơ chế này khác với cách bảo vệ dữ liệu tiêu chuẩn của iCloud. Trong chế độ tiêu chuẩn, dữ liệu vẫn được mã hóa nhưng Apple giữ các khóa mã hóa tại trung tâm dữ liệu của mình với một số loại dữ liệu. Qua đó, Apple có thể hỗ trợ người dùng khôi phục tài khoản hoặc dữ liệu trong những trường hợp nhất định.

Đáng chú ý, yêu cầu của chính phủ Anh đã khiến người dùng tại nước này không còn được lựa chọn mức bảo mật cao hơn cho dữ liệu.

Apple cho biết từ tháng 9/2025, người dùng mới tại Anh không còn được bật Advanced Data Protection. 10 loại dữ liệu bị ảnh hưởng gồm bản sao lưu iCloud, file lưu trên iCloud Drive, ảnh, ghi chú, lời nhắc, bookmark trang trên Safari, phím tắt Siri, bản ghi âm, thẻ trong ứng dụng Ví và Freeform.

Với 10 loại dữ liệu trước đây có thể được bảo vệ bằng Advanced Data Protection, người dùng Anh phải sử dụng chế độ bảo vệ dữ liệu tiêu chuẩn. Tuy nhiên, một số loại dữ liệu vẫn được Apple bảo vệ bằng mã hóa đầu cuối mặc định, chẳng hạn mật khẩu và chuỗi khóa iCloud, dữ liệu sức khỏe cùng một số thông tin khác.

Vấn đề này cho thấy mã hóa không chỉ là tính năng kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân. Mức mã hóa càng cao, nhà cung cấp dịch vụ càng khó can thiệp vào dữ liệu, kể cả khi người dùng quên mật khẩu hoặc cơ quan chức năng yêu cầu truy cập.

Ngược lại, nếu nhà cung cấp giữ khóa giải mã hoặc xây dựng cơ chế truy cập đặc biệt, việc khôi phục dữ liệu có thể thuận tiện hơn nhưng cũng tạo thêm một điểm có thể bị khai thác nếu khóa hoặc cơ chế đó bị lộ.

Đây chính là lý do cuộc tranh luận về mã hóa ngày càng xoay quanh câu hỏi lớn: Có thể tạo ra một cơ chế cho phép cơ quan chức năng truy cập dữ liệu trong những trường hợp đặc biệt mà không làm suy yếu mức độ an toàn của hệ thống với tất cả người dùng hay không? Đây vẫn là bài toán khó với các hãng công nghệ và cơ quan thực thi pháp luật trên thế giới.

Sơn Vân