Doanh nghiệp thép biến nhiệt dư và khí thải thành điện, tiết kiệm 8.900 tỉ đồng
Một thông tin bất ngờ từ báo cáo của nhóm nghiên cứu SCUE Research thuộc Đại học Kinh tế TP.HCM, Thép Hòa Phát đã biến nhiệt dư và khí thải nội bộ thành năng lượng, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí hàng ngàn tỉ đồng tiền điện mỗi năm.
Phụ thuộc nhiều nguồn nguyên liệu đầu vào, nhưng năng lượng có thể tự chủ
Theo báo cáo của SCUE Research, trong các nguồn nguyên liệu đầu vào cung cấp cho ngành sản xuất thép, quặng sắt trong nước mới chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu. Mỗi năm, Việt Nam phải nhập khoảng 15 triệu tấn, chủ yếu từ Australia và Brazil. Riêng Thép Hòa Phát (HPG), một “ông lớn” đầu ngành tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, với công suất khoảng 8 triệu tấn thép thô/năm, cần đến khoảng 13 triệu tấn quặng sắt. Đây chính là lý do doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào nguồn quặng sắt nhập khẩu.
Loại nguyên liệu thứ hai là than cốc, là chi phí đầu vào lớn thứ hai chỉ sau quặng sắt, cũng phụ thuộc rất nhiều vào nguồn nhập khẩu từ Australia, New Zealand, Trung Quốc. Nguồn cung rất dễ bị biến động khi xảy ra các vấn đề về chính sách thắt chặt kiểm soát xuất khẩu tại các nước và biến động địa chính trị khu vực và thế giới.
Loại nguyên liệu đầu vào thứ ba là thép phế. Nhật Bản hiện là nguồn cung quan trọng nhất nhờ khoảng cách địa lý gần, chất lượng ổn định và chi phí vận chuyển thấp; tiếp theo là Hoa Kỳ và Australia. Thép Hòa Phát thu mua thêm thép phế trong nước để giảm chi phí logistics. Việt Nam vẫn thiếu nguồn thép phế chất lượng cao cả về lượng lẫn chất, buộc các doanh nghiệp lớn như HPG duy trì nhập khẩu đáng kể từ Nhật Bản, Hoa Kỳ và Australia.
So với 3 loại nguyên liệu đầu vào trên, loại nguyên liệu đầu vào thứ tư – năng lượng, cụ thể là điện, lại là một điểm sáng về sự chủ động. Sự chủ động ở đây không chỉ ở khía cạnh nguồn cung điện từ mạng lưới cung cấp điện trong nước, cụ thể là từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Trong trường hợp của HPG, doanh nghiệp này đã tự chủ được nguồn cung năng lượng đến 90%, theo nhóm nghiên cứu SCUE Research.
Tự chủ nguồn cung năng lượng giúp tiết kiệm hàng ngàn tỉ đồng mỗi năm
Cũng theo nhóm nghiên cứu SCUE Research, chiến lược đầu vào điện của HPG phản ánh một lợi thế cạnh tranh mang tính cấu trúc và khó sao chép trong ngành thép. Phần lớn nhu cầu điện (gần 90%) đã được đáp ứng từ nhiệt dư và khí thải nội bộ thay vì phụ thuộc vào điện lưới quốc gia. Đây chính là một thông tin gây bất ngờ: HPG biến nhiệt dư và khí thải nội bộ thành năng lượng để cung cấp lại cho việc sản xuất thép, một kiểu “lấy dây đậu nấu đậu”.
Nhưng điều cốt yếu nhất, việc tận dụng đó đã mang lại cho tập đoàn thép này hàng ngàn tỉ đồng tiết kiệm chi phí mỗi năm. Cụ thể, theo SCUE Research, năm 2024 việc tự chủ năng lượng này giúp HPG tiết kiệm khoảng 5.400 tỉ đồng; 6 tháng đầu năm 2025 giúp tiết kiệm chi phí khoảng 3.500 tỉ đồng. Như vậy, chỉ tính trong khoảng 1,5 năm, doanh nghiệp tiết kiệm được khoảng 8.900 tỉ đồng từ việc biến nhiệt dư và khí thải nội bộ thành năng lượng.
Theo Báo cáo Phát triển bền vững 2025, HPG tiêu thụ khoảng 3.543 GWh điện, trong đó 3.207 GWh tự phát (khoảng 90%). Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp sản xuất thép tiết kiệm được nhiều chi phí, qua đó cải thiện biên lợi nhuận, tạo ưu thế cạnh tranh trong ngành, mà còn chủ động về nguồn cung, đóng góp vào bảo đảm an ninh năng lượng trong sản xuất và của quốc gia.
Ngoài ra, HPG còn mở rộng sang năng lượng tái tạo (điện mặt trời nội bộ, góp vốn 30% vào điện gió ngoài khơi Sông Hậu) và gần đây nhất là bổ sung ngành nghề truyền tải, phân phối, bán lẻ điện, cho thấy việc đón đầu xu hướng tự do hóa thị trường điện theo Nghị quyết 70-NQ/TW.
Nhu cầu thép sẽ tập trung vào nửa cuối năm
Nhu cầu thép xây dựng đang được hỗ trợ bởi chu kỳ đầu tư mới. Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), tiêu thụ thép trong nước năm 2026 được dự báo tăng 8-10%, đạt khoảng 33-34 triệu tấn. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ chu kỳ giải ngân đầu tư công và sự phục hồi từng bước của thị trường bất động sản. Trong đó, đầu tư công được kỳ vọng tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển hạ tầng quy mô lớn, từ 2026-2030, với tổng vốn dự kiến khoảng 8.51 triệu tỉ đồng, cao gấp khoảng 2,5 lần giai đoạn trước.
Báo cáo của SCUE Research cũng chỉ ra rằng, nguồn vốn sẽ tập trung vào các dự án trọng điểm như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, sân bay Long Thành, hệ thống metro tại Hà Nội và TP.HCM, cùng nhiều tuyến cao tốc và đường vành đai, qua đó tạo nền tảng cho nhu cầu thép xây dựng duy trì ở mức cao trong trung và dài hạn.
Mặc dù tỉ lệ giải ngân đầu tư công lũy kế 6 tháng đầu năm 2026 mới đạt 35,5% kế hoạch năm (tương đương gần 357.000 tỉ đồng), tuy nhiên tốc độ giải ngân đã tăng mạnh qua từng tháng. Giá trị giải ngân tăng từ 34.000 tỉ đồng trong tháng 4 lên 75.000 tỉ đồng trong tháng 5 và đạt 137.600 tỉ đồng trong tháng 6 (cao gấp khoảng 4 lần so với tháng 4). Diễn biến này cho thấy nhiều dự án đã bước vào giai đoạn thi công, qua đó nhu cầu tiêu thụ thép xây dựng nhiều khả năng sẽ gia tăng rõ rệt trong nửa cuối năm 2026.