Từ vụ sét đánh chết cầu thủ trên sân bóng đá: Cần quy trình dừng khi thời tiết nguy hiểm
Cái chết của cầu thủ Safwan Awae tại Thái Lan và tai nạn từng khiến Trần Thanh Trường mang thương tật vĩnh viễn trên sân Vĩnh Long cho thấy sét không phải nguy cơ xa xôi với bóng đá Việt Nam.
World Cup cũng phải thay đổi cách ứng phó với thời tiết nguy hiểm
Chiều 4/8, sét đánh xuống sân ở huyện Su-ngai Kolok, tỉnh Narathiwat trong trận đấu thuộc Kolok FA Cup. Nhiều cầu thủ nằm bất động, ba người phải nhập viện. Safwan Awae bị thương nặng nhất và không qua khỏi.
Safwan vừa ký hợp đồng với Yala FC thuộc Thai League 3 ngày 29/7. Chưa đầy một tuần sau, cuộc đời anh khép lại trên sân.
Tai nạn xảy ra không lâu sau khi World Cup 2026 nhiều lần cho thấy bóng đá đỉnh cao đã thay đổi cách ứng phó với thời tiết nguy hiểm. Trận Pháp - Iraq tại Philadelphia ngày 22/6 phải kéo dài giờ nghỉ giữa hai hiệp gần hai giờ vì dông sét. Theo quy trình tại Mỹ, trận đấu phải dừng nếu phát hiện sét trong bán kính khoảng 13 km. Cầu thủ chỉ được trở lại sau 30 phút không xuất hiện thêm sét. Mỗi tia sét mới khiến thời gian chờ được tính lại từ đầu.
Hai trận của Mexico trước Ecuador và Anh sau đó cũng phải lùi giờ khai cuộc. World Cup có lịch truyền hình toàn cầu, hàng chục nghìn khán giả trên sân và những quyền lợi thương mại rất lớn, nhưng an toàn vẫn được đặt lên trước.
Nếu World Cup chấp nhận chờ gần hai giờ, một trận đấu ở giải hạng thấp, trẻ, sinh viên hay phong trào càng không có lý do tiếp tục chỉ để kịp lịch.
Sân bóng là nơi không an toàn khi mưa dông
Sân bóng đặc biệt nguy hiểm trong mưa dông vì rộng, trống trải và thường thiếu nơi trú ẩn đủ gần.
Nạn nhân không chỉ gặp nguy hiểm khi bị sét đánh trực tiếp. Dòng điện còn có thể lan trên mặt đất, phóng ngang từ vật bị đánh trúng hoặc truyền qua vật dẫn. Sét đánh vào một điểm nhưng dòng điện có thể lan ra xung quanh, khiến nhiều cầu thủ cùng ngã xuống. Cơ chế này giải thích vì sao trong một số tai nạn, nhiều người nằm bất động dù không ai nhìn thấy tia sét đánh trực tiếp vào từng người.
Kim loại không “hút sét”, nhưng dẫn điện tốt và có thể làm tổn thương nặng hơn nếu dòng điện đã truyền tới người. Cột thu lôi cũng không biến toàn bộ mặt sân thành nơi an toàn. Hệ thống chống sét có thể bảo vệ công trình, nhưng cầu thủ vẫn đang đứng ngoài trời.
Một sai lầm phổ biến khác là chỉ dừng thi đấu sau khi mưa đã lớn hoặc sét xuất hiện ngay trên sân.
Sét có thể đánh cách vùng mưa của cơn giông khoảng 16 km. Sân bóng vẫn có thể gặp nguy hiểm dù mưa chưa đến, trời phía trên còn sáng hoặc đám mây giông tưởng như ở xa. Nghe thấy tiếng sấm nghĩa là người ở ngoài trời đã nằm trong vùng có thể bị sét đánh.
Bài học gần 2 thập kỷ trên sân Vĩnh Long
Ngày 2/5/2008, trận Vĩnh Long - Nguyễn Hoàng Kiên Giang tại Giải hạng Nhì quốc gia mới diễn ra đến phút 13 thì sét đánh xuống sân. Nhiều cầu thủ và trọng tài ngã xuống.
Phạm Dư Thiên Chương của Vĩnh Long và Trần Thanh Trường của Nguyễn Hoàng Kiên Giang nằm bất động, phải được đưa đi cấp cứu.
Thiên Chương xuất viện và không chịu di chứng đáng kể. Thanh Trường bị ngừng tim, phải thở máy rồi được chuyển lên TP.HCM với chẩn đoán tổn thương một phần não. Anh được cứu sống nhưng mang thương tật vĩnh viễn 71%, gặp khó khăn trong đi lại, giao tiếp và sinh hoạt. Thanh Trường mới 26 tuổi khi tai nạn xảy ra. Cả anh lẫn Thiên Chương sau đó đều phải từ bỏ bóng đá.
Đó là trận đấu thuộc hệ thống quốc gia, có trọng tài, giám sát và ban tổ chức, chứ không phải một cuộc chơi tự phát.
Cần quy trình dừng trận
Luật 5 của Hội đồng Luật bóng đá quốc tế (IFAB) trao cho trọng tài quyền dừng, tạm hoãn hoặc hủy trận nếu điều kiện không còn an toàn. Tuy nhiên, luật không quy định khoảng cách phát hiện sét hay thời gian chờ thống nhất. Những chi tiết ấy thuộc trách nhiệm của liên đoàn và ban tổ chức từng giải.
Bóng đá Việt Nam do vậy không thể chỉ ghi chung chung rằng trọng tài được quyền dừng trận vì thời tiết xấu. Trọng tài không thể vừa điều hành chuyên môn, vừa nhìn trời, nghe sấm rồi tự ước lượng cơn dông cách sân bao xa. Tiếng ồn từ khán giả, loa phát thanh, gió và mưa cũng có thể che mất tiếng sấm.
Mỗi trận cần có người được giao nhiệm vụ theo dõi thời tiết bằng dữ liệu radar, ứng dụng cảnh báo hoặc hệ thống phát hiện sét. Người này phải có quyền đề nghị dừng trận mà không phải chờ tham khảo nhiều cấp.
Quy trình cũng cần xác định trước nơi trú ẩn. Phòng thay đồ, tòa nhà kín hoặc ô tô mui cứng an toàn hơn. Cây lớn, lều bạt, khu kỹ thuật, mái che nhỏ và khán đài hở không phải nơi trú sét an toàn.
Việt Nam có khí hậu nhiệt đới, mưa giông thường xuất hiện vào chiều và tối, đúng thời điểm diễn ra phần lớn các trận bóng. Nguy cơ không chỉ ở V-League mà còn hiện diện tại giải hạng dưới, bóng đá nữ, các giải trẻ, học sinh, sinh viên và hàng nghìn trận phong trào.
Những sân nhỏ là nơi dễ thiếu thiết bị theo dõi thời tiết, nhân viên y tế và khu vực trú ẩn đạt yêu cầu.
VFF và các đơn vị tổ chức giải cần xây dựng một quy trình thống nhất. Các giải chuyên nghiệp có thể sử dụng hệ thống phát hiện sét theo thời gian thực và quy định bán kính cảnh báo, chẳng hạn 10-15 km. Ở nơi chưa có công nghệ, nguyên tắc tối thiểu phải rất đơn giản: Nghe thấy sấm là dừng trận.