An ninh mạng ngày càng 'thẩm thấu' vào đời sống người dân Việt Nam
Ngày An ninh mạng Việt Nam (6/8) năm nay diễn ra trong một bối cảnh đặc biệt: Việc phòng chống tội phạm mạng đang ngày càng được xã hội quan tâm.
Nếu những năm trước, an ninh mạng chủ yếu được nhìn nhận qua lăng kính bảo vệ hệ thống và hạ tầng trọng yếu, thì một năm qua đánh dấu bước chuyển rõ nét sang mục tiêu lớn hơn: Xây dựng một không gian mạng an toàn, tin cậy để mỗi người dân có thể học tập, làm việc, kinh doanh và sáng tạo trong kỉ nguyên số.
Hoàn thiện khung pháp lí: Từ bảo vệ hạ tầng đến bảo vệ toàn diện không gian số
Ngày 6/8 hằng năm được chọn là Ngày An ninh mạng Việt Nam không chỉ nhằm nâng cao nhận thức của toàn xã hội, mà còn là dịp để nhìn lại những bước tiến trong hành trình bảo vệ chủ quyền số và quyền lợi của người dân trên không gian mạng.
Trong vòng một năm qua, điểm nhấn lớn nhất chính là việc Quốc hội thông qua Luật An ninh mạng 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật về an ninh mạng trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và Internet vạn vật (IoT) đang làm thay đổi sâu sắc môi trường số.
Nếu Luật An ninh mạng năm 2018 đặt nền móng bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng thì Luật An ninh mạng 2025 mở rộng phạm vi điều chỉnh, cập nhật nhiều quy định mới về bảo vệ dữ liệu, an ninh dữ liệu, phòng chống các hình thức tấn công mạng thế hệ mới, cũng như tăng cường trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ trên môi trường số.
Một điểm đáng chú ý là cách tiếp cận của Việt Nam đã chuyển từ "phản ứng khi có sự cố" sang "phòng ngừa và quản trị rủi ro". Thay vì chỉ tập trung xử lí các cuộc tấn công mạng sau khi xảy ra, hệ thống pháp luật hướng đến xây dựng năng lực phòng thủ ngay từ khâu thiết kế, vận hành và quản trị hệ thống.
Song hành với Luật An ninh mạng là Luật Dữ liệu, đạo luật lần đầu tiên tạo ra khuôn khổ pháp lí thống nhất về quản trị, khai thác và chia sẻ dữ liệu. Trong nền kinh tế số, dữ liệu được ví như "nguồn tài nguyên mới", nhưng chỉ phát huy giá trị khi được quản trị minh bạch và bảo vệ an toàn.
Bên cạnh đó, việc tiếp tục triển khai các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng giúp doanh nghiệp và cơ quan nhà nước thay đổi cách tiếp cận trong thu thập, xử lí và lưu trữ thông tin của người dùng. Những khái niệm như sự đồng ý của chủ thể dữ liệu, giới hạn mục đích sử dụng, trách nhiệm bảo mật hay quyền yêu cầu chỉnh sửa, xóa dữ liệu ngày càng trở nên quen thuộc hơn.
Có thể nói, sau nhiều năm từng bước hoàn thiện pháp luật, Việt Nam đang hình thành một hệ sinh thái pháp lí tương đối đồng bộ, trong đó Luật An ninh mạng, Luật Dữ liệu và các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân trở thành ba trụ cột quan trọng của quá trình xây dựng quốc gia số.
Lấy công dân làm trung tâm của an ninh mạng
Nếu trước đây, khái niệm an ninh mạng thường gắn với máy chủ, trung tâm dữ liệu hay hệ thống thông tin trọng yếu thì hiện nay, "điểm cần bảo vệ" đã dịch chuyển đến từng người dân. Sự thay đổi này xuất phát từ thực tế rằng phần lớn các vụ việc trên không gian mạng hiện nay đều nhắm trực tiếp vào cá nhân. Lừa đảo đầu tư, giả mạo ngân hàng, chiếm quyền tài khoản mạng xã hội, đánh cắp dữ liệu, phát tán mã độc hay sử dụng công nghệ deepfake để giả mạo hình ảnh và giọng nói đều hướng đến mục tiêu cuối cùng là chiếm đoạt tài sản hoặc thông tin của người dùng.
Trong một năm qua, các lực lượng chức năng đã liên tục triệt phá nhiều đường dây lừa đảo xuyên biên giới, phối hợp với doanh nghiệp viễn thông, ngân hàng và các nền tảng số để ngăn chặn các hình thức giả mạo ngày càng tinh vi. Báo cáo trước Quốc hội cuối năm 2025, Bộ Công an cho biết số vụ phạm tội trong lĩnh vực công nghệ thông tin, viễn thông giảm 11,53% so với cùng kì năm 2024. Bộ Công an đã xây dựng mô hình liên ngành phòng, chống lừa đảo trực tuyến; tổng rà soát, làm sạch thuê bao di động, tài khoản ngân hàng; dịch vụ xác thực điện tử. Ngăn chặn truy cập các trang mạng, tài khoản mạng xã hội liên quan hành vi vi phạm pháp luật.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Cơ quan Công an đã triệu tập đấu tranh hơn 1.700 đối tượng, xử phạt hành chính 95 trường hợp; yêu cầu chặn truy cập trên 36.000 trang mạng vi phạm và vô hiệu hóa hơn 13.800 trang xấu độc. Cơ quan công an đã khởi tố 3 vụ án, 31 bị can lây nhiễm mã độc, làm lộ bí mật nhà nước; phát hiện, xử lí 40 vụ việc lộ mất, mua bán dữ liệu trái phép. Cơ quan công an chủ trì kiểm tra an ninh mạng tại 20 bộ, ngành, địa phương; hướng dẫn 34 địa phương xây dựng Trung tâm An ninh mạng. Đồng thời, đấu tranh buộc các nền tảng xuyên biên giới gỡ bỏ thông tin sai phạm.
Riêng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã trực tiếp triệt phá 19 chuyên án lớn, phối hợp khởi tố 17 vụ án với hơn 200 bị can; xử lí hàng trăm tin báo tố giác tội phạm. Ngăn chặn hơn 8.550 ví điện tử đánh bạc và 1.786 trang mạng, ứng dụng sàn ngoại hối, kinh doanh vàng trái phép. Đơn vị cũng phối hợp liên ngành hoàn thiện khung pháp lí quản lí tài sản mã hóa, SIM viễn thông và nâng cấp bảo mật sinh trắc học.
Các ngân hàng cũng tăng cường các biện pháp xác thực đa lớp, cảnh báo giao dịch bất thường và ứng dụng công nghệ phân tích hành vi nhằm giảm nguy cơ gian lận. Trong khi đó, các doanh nghiệp công nghệ đẩy mạnh đầu tư vào trung tâm điều hành an ninh mạng (SOC), áp dụng mô hình Zero Trust, tổ chức diễn tập ứng cứu sự cố và đào tạo nhân viên về an toàn thông tin.
Một điểm đáng chú ý khác là an ninh mạng đang được đưa vào trường học và cộng đồng dưới góc độ kĩ năng số. Học sinh được hướng dẫn cách nhận diện tin giả, bảo vệ thông tin cá nhân, ứng xử văn minh trên mạng và phòng tránh các nguy cơ lừa đảo. Đây là nền tảng để hình thành một thế hệ công dân số có khả năng tự bảo vệ mình trong môi trường trực tuyến.
Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao tiếp tục đổi mới các hình thức truyền thông xã hội; Tham mưu Thủ tướng Chính phủ kí ban hành Quyết định phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030”. Tổ chức cuộc thi “Học sinh với an ninh mạng năm 2026" thu hút hơn 1,1 triệu học sinh cấp THCȘ tham gia. Phối hợp Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Liên minh “Niềm tin số” xây dựng các mô hình trải nghiệm; phối hợp UN Women và Cục Đối ngoại Bộ Công an xây dựng các sản phẩm truyền thông sinh động bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái trên không gian mạng. Xây dựng hơn 70.800 tin, bài viết tuyên truyền; phối hợp với các đơn vị truyền thông, báo chí xây dựng các phóng sự tuyên truyền…
Từ “lá chắn” trong nước đến dấu ấn quốc tế với Công ước Hà Nội
Nếu hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực bảo vệ người dân là hai trụ cột trong nước thì hợp tác quốc tế chính là mảnh ghép còn lại của bức tranh an ninh mạng Việt Nam trong một năm qua. Bởi lẽ, tội phạm mạng không có biên giới. Một cuộc tấn công có thể được khởi phát từ quốc gia này, sử dụng hạ tầng ở quốc gia khác và nhắm đến nạn nhân ở nhiều nước cùng lúc. Không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết hiệu quả vấn đề nếu thiếu các cơ chế hợp tác quốc tế.
Trong lúc đó, việc Việt Nam chính thức phê chuẩn Công ước Hà Nội của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng mang ý nghĩa đặc biệt. Đây là điều ước quốc tế toàn cầu đầu tiên về lĩnh vực này, được mở kí tại Hà Nội vào năm 2025 và mang tên Thủ đô Việt Nam.
Việc phê chuẩn Công ước không chỉ thể hiện cam kết của Việt Nam trong phòng, chống tội phạm mạng xuyên biên giới mà còn mở ra cơ sở pháp lí cho việc tăng cường hợp tác quốc tế trong chia sẻ chứng cứ điện tử, điều tra, tương trợ tư pháp, dẫn độ và hỗ trợ kĩ thuật giữa các quốc gia.
Quan trọng hơn, Công ước Hà Nội đánh dấu sự thay đổi về vị thế của Việt Nam trên bản đồ quản trị số toàn cầu. Nếu trước đây Việt Nam chủ yếu tham gia thực hiện các chuẩn mực quốc tế thì nay đã góp phần hình thành một khuôn khổ hợp tác mang tính toàn cầu, phản ánh vai trò ngày càng tích cực trong các vấn đề an ninh mạng quốc tế.
Nhìn rộng hơn, ba dấu mốc lớn của năm qua (Luật An ninh mạng 2025, Luật Dữ liệu và Công ước Hà Nội) cho thấy Việt Nam đang xây dựng một "lá chắn số" nhiều lớp. Đó không chỉ là các giải pháp kĩ thuật để bảo vệ hệ thống, mà còn là hệ thống pháp luật đồng bộ, cơ chế hợp tác quốc tế và đặc biệt là việc đặt công dân vào vị trí trung tâm của mọi chính sách.
Trong lúc AI, điện toán đám mây và các dịch vụ số phát triển với tốc độ chưa từng có, an ninh mạng sẽ tiếp tục là nền tảng để kinh tế số phát triển bền vững. Và nếu chuyển đổi số là con đường tất yếu, thì xây dựng một không gian mạng an toàn, tin cậy chính là điều kiện tiên quyết để mỗi công dân tự tin bước vào tương lai số.