CEO gốc Malaysia đưa Intel trở lại từ bờ vực sụp đổ như thế nào?
David Zinsner, Giám đốc tài chính Intel, từng phải xoay xở giữa một trong những giai đoạn khó khăn nhất lịch sử hãng sản xuất chip này khi nhận được cuộc gọi từ quan chức Bộ Thương mại Mỹ vào tháng 8/2025.
Chính phủ Mỹ đã đưa ra ý tưởng nắm giữ 10% cổ phần Intel.
Song theo một bản ghi nhớ nội bộ Intel được công bố trong vụ kiện của cổ đông cùng các nguồn tin am hiểu sự việc, David Zinsner được thông báo thẳng rằng cấu trúc của thương vụ này không phải là điều có thể thương lượng.
Để chính phủ Mỹ đạt được tỉ lệ sở hữu 10% như Tổng thống Donald Trump yêu cầu, Intel phải chuyển đổi hàng tỉ USD tiền được hỗ trợ sản xuất theo Đạo luật CHIPS năm 2022, cùng 3,2 tỉ USD hợp đồng với Bộ Quốc phòng Mỹ, thành cổ phần.
Ban đầu, hội đồng quản trị Intel phản đối việc chuyển đổi các hợp đồng quốc phòng thành cổ phần. Song chỉ hai ngày sau, họ đã chấp thuận. Đây trở thành lần can thiệp bằng vốn cổ phần lớn nhất của chính phủ liên bang Mỹ vào một doanh nghiệp kể từ khi giải cứu General Motors năm 2009.
Thương vụ này giúp Intel thoát khỏi nguy cơ bị chia tách. Intel từng thống trị thị trường chip máy tính cá nhân (PC) và trung tâm dữ liệu, đồng thời là doanh nghiệp Mỹ duy nhất còn có khả năng sản xuất những chip tiên tiến nhất.
Với các khách hàng mua chip trên toàn cầu, vốn lo ngại việc năng lực sản xuất quá tập trung vào TSMC (Đài Loan) thì Intel ít nhất cũng mang lại hy vọng về một nhà cung cấp thay thế đáng tin cậy.
TSMC đang sản xuất hơn 90% số chip tiên tiến nhất thế giới, gồm cả các chip phục vụ làn sóng AI.
Kể từ khi chính phủ Mỹ can thiệp, Intel đã thu hút 5 tỉ USD đầu tư từ Nvidia và 2 tỉ USD từ SoftBank, trong khi giá cổ phiếu tăng hơn 4 lần, vượt xa nhiều đối thủ.
Thương vụ dù gây nhiều tranh cãi trong ngành bán dẫn nhưng đã đảo ngược câu chuyện về sự suy tàn của Intel.
Song theo các nhân sự nội bộ Intel, chuyên gia trong ngành và các nhà phân tích trao đổi với tờ FT, liên minh với chính quyền Trump thôi là chưa đủ. Giờ đây, Giám đốc điều hành Lip-Bu Tan của Intel phải hoàn tất cuộc tái cấu trúc mà cho đến không lâu trước đây, nhiều nhà phân tích còn cho rằng là bất khả thi. Đáng chú ý, Lip-Bu Tan từng bị Tổng thống Trump yêu cầu từ chức CEO Intel vì các khoản đầu tư trước đây vào ngành chip Trung Quốc.
Lip-Bu Tan (66 tuổi) sinh ra ở Malaysia, lớn lên ở Singapore trước khi sang Mỹ học và lấy bằng thạc sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts. Vào năm 1987, ông thành lập Walden International - hãng đầu tư mạo hiểm chuyên rót vốn vào các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ. Chính tư duy mạo hiểm và tầm nhìn sắc bén đã giúp Lip-Bu Tan nhanh chóng trở thành một nhân vật quan trọng trong ngành.
Dưới sự lãnh đạo của Lip-Bu Tan, Cadence Design Systems đã chuyển mình mạnh mẽ. Từ năm 2009 đến 2021, ông đã giúp Cadence Design Systems hợp tác chặt chẽ với TSMC, đưa công ty này trở thành đối tác quan trọng trong ngành. Cổ phiếu của Cadence Design Systems tăng 3.200% trong thời gian Lip-Bu Tan điều hành và hãng này trở thành nền tảng thiết kế chip cho các gã khổng lồ như Apple, Amazon, Google.
Không chỉ vậy, Lip-Bu Tan còn là nhà đầu tư chiến lược vào nhiều công ty khởi nghiệp đầy tiềm năng. Ông từng đầu tư vào Annapurna Labs - hãng sau này được Amazon mua lại với giá 370 triệu USD để phát triển bộ phận chip nội bộ. Doanh nhân người Mỹ gốc Malysia cũng đặt cược vào Nuvia - công ty khởi nghiệp được Qualcomm mua lại với giá 1,4 tỉ USD nhằm cạnh tranh trực tiếp với Intel trên thị trường chip PC.
Trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2021, Cadence Design Systems và công ty con tại Trung Quốc (Cadence China) đã chuyển giao trái phép phần mềm, phần cứng và dữ liệu thiết kế chip cho Đại học Quốc phòng Công nghệ Trung Quốc (NUDT), vốn nằm trong danh sách đen của Bộ Thương mại Mỹ vì liên quan đến nghiên cứu mô phỏng vũ khí hạt nhân và ứng dụng quân sự.
Sau đó, Cadence Design Systems đã phải nhận tội với một đạo luật hình sự về âm mưu vi phạm kiểm soát xuất khẩu. Công ty đồng ý nộp gần 118 triệu USD tiền phạt hình sự và hơn 95 triệu USD tiền phạt dân sự, tổng cộng hơn 213 triệu USD.
Lip-Bu Tan xử lý các vấn đề mục nát tại Intel ra sao?
Những nền móng đầu tiên cho sự hồi sinh của Intel thực ra đã được đặt ra vài tháng trước khi chính quyền Trump can thiệp.
Khi trở thành giám đốc điều hành Intel vào tháng 3/2025, Lip-Bu Tan dành các cuối tuần đầu tiên để mời các lãnh đạo đến nhà riêng ở Thung lũng Silicon, yêu cầu họ báo cáo chi tiết về mọi mảng hoạt động của công ty.
Theo những người biết rõ các cuộc họp này, Lip-Bu Tan ghi chép rất nhiều nhưng gần như không bày tỏ quan điểm. Những gì ông nghe được rất đáng lo ngại.
Doanh thu của Intel gần như không tăng trưởng, trong khi công ty chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ AMD ở hai mảng kinh doanh truyền thống là chip PC và chip máy chủ.
Năm 2024 - thời điểm người tiền nhiệm Pat Gelsinger bị buộc rời ghế giám đốc điều hành, Intel ghi nhận khoản lỗ lên tới 18,8 tỉ USD.
Chiến lược phát triển chip AI để cạnh tranh với Nvidia cũng rơi vào hỗn loạn.
Theo hai nguồn tin của FT, Intel còn đánh mất một thỏa thuận quan trọng với Arm Holdings. Theo đó, Arm Holdings từng dự định sử dụng các nhà máy của Intel để sản xuất dòng chip AI mới dành cho trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, thương vụ cuối cùng đã đổ vỡ. Cả Arm Holdings và Intel đều từ chối bình luận.
Thỏa thuận này đòi hỏi Intel phải tiếp tục đầu tư thêm hàng tỉ USD vào các nhà máy trong bối cảnh chi tiêu đã tăng rất mạnh. Ngoài ra, Arm Holdings cũng lo ngại rằng quy trình sản xuất chip của Intel khi đó chưa đủ sức cạnh tranh.
Kết quả là Arm Holdings đã tung ra chip mới trong năm nay với TSMC đảm nhận việc sản xuất.
Arm Holdings giống nhiều công ty bán dẫn khác chỉ thiết kế chip chứ không tự sản xuất chip.
Quyết định của Pat Gelsinger (cựu CEO Intel) vào năm 2021 là chi hàng chục tỉ USD để xây dựng các nhà máy sản xuất chip cho khách hàng bên ngoài đã không mang lại kết quả như kì vọng. Số lượng khách hàng mới của Intel quá ít, không đủ để bù đắp khoản đầu tư khổng lồ.
Trong khi đó, quá trình phát triển công nghệ sản xuất chip thế hệ mới 18A - từng được kì vọng sẽ giúp Intel cạnh tranh với TSMC, cũng chậm hơn nhiều so với kế hoạch.
G. Dan Hutcheson, Phó chủ tịch hãng nghiên cứu thị trường TechInsights, nhận xét: "Họ vẫn nghĩ mình là Intel của thời hoàng kim, khi mọi thứ đều phải theo luật của họ". Theo ông, Intel tồn tại quá nhiều tầng quản lí trung gian, khiến bộ máy trở nên cồng kềnh và lãng phí.
"Có quá nhiều cấp quản lí chỉ để quản lí lẫn nhau... Việc đưa ra quyết định trở nên chậm chạp đến mức gần như tê liệt", G. Dan Hutcheson nói thêm.
Khi vốn hóa thị trường Intel giảm xuống dưới 100 tỉ USD, Qualcomm và Broadcom bắt đầu để mắt tới việc mua lại từng mảng kinh doanh của hãng.
Lip-Bu Tan bắt đầu cuộc đại phẫu tại Intel
Lip-Bu Tan kết luận rằng nếu mảng sản xuất chip theo hợp đồng Intel Foundry muốn tồn tại, công ty phải cải tổ toàn diện.
Theo ông, Intel cần tinh gọn bộ máy, thay đổi đội ngũ lãnh đạo, xây dựng lại niềm tin với khách hàng, khôi phục văn hóa kỹ thuật vốn từng là thế mạnh của Intel.
Doanh nhân này hành động rất nhanh. Chỉ trong 6 tháng, Intel cắt giảm hơn 20.000 nhân viên, tương đương khoảng 20% lực lượng lao động của công ty.
Để củng cố bảng cân đối kế toán, Intel cũng cắt giảm chi tiêu vốn, bán bớt cổ phần tại Altera và Mobileye, thu về tổng cộng 5,2 tỉ USD.
Altera và Mobileye đều là những công ty mà Intel mua lại trong quá khứ để mở rộng sang các lĩnh vực ngoài CPU truyền thống.
Altera chuyên phát triển chip lập trình được. Mobileye chuyên phát triển công nghệ hệ thống hỗ trợ lái xe nâng cao (ADAS), camera và cảm biến cho ô tô, phần mềm tự lái, chip EyeQ dùng để xử lí hình ảnh trên xe. Công nghệ của Mobileye hiện được sử dụng trên hơn 230 triệu xe trên toàn thế giới.
Một CEO khó đoán
Những người làm việc trong Intel mô tả Lip-Bu Tan là người có mạng lưới quan hệ rất rộng nhưng cực kì khó đoán. Một lãnh đạo Intel kể lại: "Có những lúc mọi người chỉ biết tự hỏi: Rốt cuộc ông ấy đang nghĩ gì vậy?".
Người này cho biết Lip-Bu Tan dường như không thực sự tin tưởng nhiều thành viên trong ban lãnh đạo cũ. Sau cuộc cải tổ, chỉ còn hai lãnh đạo cấp cao từ bộ máy cũ của Intel tiếp tục ở lại là Giám đốc tài chính David Zinsner và Naga Chandrasekaran - người hiện phụ trách mảng Intel Foundry và được trao quyền rất lớn để tái cấu trúc hoạt động sản xuất.
Lip-Bu Tan đã mời Srinivasan Iyengar và James Chew, hai đồng nghiệp cũ tại Cadence Design Systems, về lãnh đạo các nhóm kỹ thuật trung tâm và công nghệ chính phủ. Kevork Kechichian, cựu lãnh đạo Arm Holdings, được bổ nhiệm làm người đứng đầu mảng kinh doanh trung tâm dữ liệu của Intel.
Cadence Design Systems là một trong những công ty phần mềm quan trọng nhất của ngành bán dẫn. Thay vì sản xuất chip, Cadence Design Systems phát triển phần mềm và công cụ giúp các hãng thiết kế, mô phỏng và kiểm tra chip trước khi đưa vào sản xuất. Công ty được thành lập năm 1988 và có trụ sở tại thành phố San Jose, bang California, Mỹ.
Cuộc gặp quyết định với ông Trump
Đúng lúc Lip-Bu Tan đang tái cơ cấu ban lãnh đạo Intel vào tháng 8/2025, Tổng thống Trump bất ngờ tuyên bố rằng vị CEO này nên từ chức vì có "xung đột lợi ích nghiêm trọng".
Phát biểu được đưa ra sau khi ông Trump đọc các bài báo về những chỉ trích từ Thượng nghị sĩ Cộng hòa Tom Cotton liên quan đến các khoản đầu tư trước đây của Lip-Bu Tan vào Trung Quốc.
Intel lập tức đề nghị một cuộc gặp với Nhà Trắng. Sau một cuối tuần chuẩn bị cho mọi kịch bản có thể xảy ra, Lip-Bu Tan đã có cuộc họp với ông Trump, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent.
Theo nhiều nguồn tin, nhiệm vụ quan trọng nhất của Lip-Bu Tan là thuyết phục chính quyền Trump rằng ông là một người Mỹ trung thành và cũng là người duy nhất đủ khả năng cứu Intel - biểu tượng của ngành sản xuất chip Mỹ.
Một lãnh đạo Intel nhớ lại: "Cuộc gặp đó bắt buộc phải thành công. Chúng tôi tin cơ hội là khá lớn, nhưng vẫn phải chuẩn bị cho mọi tình huống".
Thỏa thuận gây tranh cãi
Với nhiều người, việc Intel chấp nhận để chính phủ Mỹ nắm 10% cổ phần là một nước cờ rất cao tay. Thỏa thuận này đặt ra nhiều điều kiện nghiêm ngặt nhằm ngăn Intel từ bỏ mảng sản xuất chip theo hợp đồng, đồng thời cũng gửi một tín hiệu rõ ràng tới khách hàng và các nhà cung cấp: Trong ít nhất hai năm tới, Washington sẽ đứng sau Intel.
Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình. Một chuyên gia trong ngành bán dẫn cho rằng: "Không có cơ sở pháp lí rõ ràng nào cho việc chính phủ Mỹ nắm cổ phần Intel". Người này gọi đây là "một chính sách chưa từng có tiền lệ và rất tệ".
Theo ông, nhiều doanh nghiệp hiện ngại gặp Tổng thống Trump vì lo sẽ bị gây sức ép để phải chấp nhận những điều kiện bất lợi. Trong khi đó, người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai khẳng định mục tiêu của chính quyền Trump là đưa các chuỗi cung ứng quan trọng trở lại Mỹ, bảo vệ an ninh quốc gia và an ninh kinh tế, đồng thời đảm bảo người nộp thuế nhận được lợi ích tốt nhất ở mọi thỏa thuận.
(còn nữa)