Trung Quốc phát triển giao diện não - máy tính cấy qua mạch máu chỉ 10 phút

Các công ty khởi nghiệp và nhóm nghiên cứu Trung Quốc đang chạy đua đưa giao diện não - máy tính (BCI) ra thị trường, với công nghệ có thể cấy ghép chỉ trong vài phút. Trung Quốc đang thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp trong nước nhằm cạnh tranh với Neuralink, hãng công nghệ thần kinh Mỹ do Elon Musk điều hành.

Các thiết bị BCI của Trung Quốc giúp bệnh nhân điều khiển công nghệ kĩ thuật số chỉ bằng suy nghĩ, có thể được đưa vào cơ thể qua đường tĩnh mạch giống đặt stent (ống đỡ động mạch). Điều này khác biệt so với các loại BCI truyền thống vốn đòi hỏi bệnh nhân phải trải qua phẫu thuật não.

Zhao Zhengtuo, đồng sáng lập công ty khởi nghiệp StairMed Technology, nói tại Hội nghị Thượng đỉnh Y tế Toàn cầu ở Hồng Kồng (Trung Quốc) hôm 8/8 rằng công ty đang phát triển một phương pháp đưa thiết bị vào não ít xâm lấn hơn. Theo đó, thiết bị được đưa vào mạch máu ở vùng cổ, sau đó dẫn qua hệ thống mạch máu đến thẳng não.

StairMed Technology (có trụ sở tại thành phố Thượng Hải, Trung Quốc) đã huy động hơn 1,1 tỉ nhân dân tệ (163 triệu USD) trong một năm qua để đẩy mạnh nghiên cứu. Trong số các nhà đầu tư vào StairMed có gã khổng lồ công nghệ Alibaba và Tencent.

Tháng 12/2025, StairMed Technology công bố chương trình hợp tác với nhóm nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc nhằm đưa BCI qua mạch máu đến một vùng não được xác định trước, sau đó cố định thiết bị tại vị trí này từ phía ngoài thành mạch.

Đến nay, phương pháp này mới được thử nghiệm trên cừu và chưa bắt đầu thử nghiệm trên người.

Theo một báo cáo từ tập đoàn dịch vụ tài chính Morgan Stanley, thị trường có thể phục vụ của thiết bị cấy ghép BCI được dự báo tăng trưởng nhanh trong thập niên tới và riêng tại Mỹ có thể đạt 80 tỉ USD vào năm 2035. Trung Quốc đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng 2 - 3 doanh nghiệp có khả năng trở thành những công ty hàng đầu toàn cầu trong lĩnh vực này.

Phương pháp cấy ghép chủ lực của Neuralink, một trong những công ty tiên phong về BCI, hiện yêu cầu mở một phần hộp sọ để đưa điện cực vào vùng vỏ não.

Theo các chuyên gia, đưa thiết bị BCI qua tĩnh mạch có thể giúp rút ngắn thời gian thực hiện thủ thuật và giảm những rủi ro đe dọa tính mạng vốn đi kèm với phẫu thuật não xâm lấn.

Giao diện não - máy tính qua tĩnh mạch giúp giảm xâm lấn, rút ngắn thời gian cấy ghép

Duan Wanru, bác sĩ trưởng tại Bệnh viện Tuyên Vũ thuộc Đại học Y Thủ đô Bắc Kinh, cho biết bệnh viện cũng đang nghiên cứu phương pháp đưa BCI vào các xoang tĩnh mạch của não. Bệnh viện Tuyên Vũ đã bắt đầu thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên người.

“Một bác sĩ phẫu thuật với 4 - 5 năm kinh nghiệm có thể đưa thiết bị vào đúng vị trí chỉ trong 10 phút. Đến nay, chúng tôi chưa ghi nhận vấn đề an toàn nghiêm trọng nào. Thậm chí, thiết bị có thể được tháo ra và lấy lại trong vòng một tháng sau phẫu thuật”, Duan Wanru nói.

Năm ngoái, Đại học Nam Khai (Trung Quốc) tuyên bố đã hoàn thành thử nghiệm BCI trên người đầu tiên trên thế giới với thiết bị được đưa vào não thông qua mạch máu.

Trung Quốc không phải quốc gia duy nhất phát triển BCI có thể đưa vào cơ thể qua tĩnh mạch. Năm 2023, công ty khởi nghiệp Synchron (Mỹ) đã cấy BCI cho 10 bệnh nhân thông qua tĩnh mạch cảnh tại Úc và Mỹ, theo tạp chí công nghệ IEEE Spectrum.

Sau khi được cấy BCI, những bệnh nhân bị liệt, phần lớn là người liệt tứ chi và mất hoàn toàn khả năng vận động từ cổ trở xuống, có thể “chỉ sử dụng suy nghĩ để tiến gần hơn đến cuộc sống của một người khỏe mạnh”, Zhao Zhengtuo cho hay.

Trong thử nghiệm gần đây của StairMed Technology, một bệnh nhân được cấy BCI bằng phương pháp phẫu thuật não truyền thống đã có thể sử dụng thiết bị để hỗ trợ phục vụ khách hàng trên nền tảng thương mại điện tử JD.com (Trung Quốc), qua đó kiếm thu nhập khoảng 1.800 nhân dân tệ mỗi tháng.

Trung Quốc thúc đẩy ngành giao diện não - máy tính

Nếu ngành công nghệ thần kinh tại Mỹ chủ yếu được hậu thuẫn bởi các tỉ phú, thì tại Trung Quốc, động lực chính lại đến từ chính phủ.

Tháng 8/2025, 7 bộ ngành Trung Quốc đã cùng ban hành kế hoạch phát triển ngành BCI với mục tiêu đạt các đột phá công nghệ quan trọng trước năm 2027. Tháng 6 vừa qua, tỉnh An Huy tiếp tục công bố kế hoạch thúc đẩy nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa công nghệ BCI.

Theo Rui Ma - nhà sáng lập nền tảng nghiên cứu Tech Buzz China, do chịu áp lực phải sớm tạo doanh thu từ các nhà đầu tư có liên hệ với nhà nước hoặc có xu hướng thận trọng, nhiều startup Trung Quốc đã chuyển sang bán thiết bị nghiên cứu hoặc các sản phẩm tiêu dùng đơn giản hơn. Trong khi đó, các nhà đầu tư Mỹ sẵn sàng chấp nhận những khoản đầu tư dài hạn với kì vọng tạo ra công nghệ có thể thay đổi thế giới.

Tập đoàn tài chính Jefferies nhận định thị trường BCI của Trung Quốc hiện phát triển nhanh nhất ở mảng công nghệ phục hồi chức năng không xâm lấn, do phải vượt qua ít rào cản về pháp lí và thử nghiệm lâm sàng hơn.

Paul Triolo, đối tác của hãng tư vấn DGA-Albright Stonebridge Group, cho biết: "Trung Quốc đã đưa BCI vào toàn bộ hệ thống chính sách công nghiệp của mình. Trung Quốc không chỉ nghĩ đến một công nghệ đột phá, mà còn muốn xây dựng cả chuỗi cung ứng hoàn chỉnh".

Ông nói trọng tâm của Trung Quốc cũng rộng hơn, bao gồm phục hồi sau đột quỵ, chân tay giả và đánh giá chức năng nhận thức.

Sự phối hợp này còn mở rộng đến các bệnh viện và trường đại học. Tại thành phố Thượng Hải, các startup BCI được kết nối với Bệnh viện Hoa Sơn để tiếp cận bệnh nhân và các bác sĩ phẫu thuật thần kinh. Năm ngoái, cơ quan y tế Trung Quốc cũng tạo một nhóm bảo hiểm y tế riêng cho các công nghệ BCI, được kì vọng sẽ giúp lĩnh vực này phát triển nhanh hơn.

Thách thức về dữ liệu não và đạo đức

Giống AI và ngành bán dẫn trước đây, BCI có thể trở thành một điểm nóng địa chính trị khi công nghệ trưởng thành hơn, nhất là do liên quan đến dữ liệu cá nhân cực kì nhạy cảm và quyền riêng tư. Bên cạnh đó, việc sử dụng BCI để tăng cường năng lực con người cũng đặt ra nhiều câu hỏi về đạo đức.

Công nghệ có thể được dùng để cải thiện trí nhớ, khả năng tập trung hoặc năng lực ra quyết định, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi liệu con người có thực sự tự nguyện hay chịu áp lực phải nâng cấp bản thân để không bị tụt lại trong học tập, công việc và xã hội.

Một vấn đề khác là quyền kiểm soát dữ liệu não. BCI có thể thu thập những tín hiệu thần kinh chứa thông tin đặc biệt nhạy cảm về trạng thái tinh thần, cảm xúc và hành vi của một người.

Nếu những dữ liệu này bị doanh nghiệp, nhà tuyển dụng, chính phủ hoặc bên thứ ba khai thác ngoài mục đích ban đầu, quyền riêng tư và quyền tự chủ tinh thần của con người có thể bị đe dọa.

UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc) đã thông qua khuyến nghị quốc tế đầu tiên về đạo đức công nghệ thần kinh vào tháng 11/2025, trong đó nhấn mạnh việc bảo vệ phẩm giá con người, quyền tự chủ và sự bất khả xâm phạm của tâm trí.

Sơn Vân