Điểm chuẩn đại học 2026: Vì sao ngành AI, công nghệ tăng mạnh, báo chí giảm sâu?

Điểm chuẩn đại học năm 2026 đang cho thấy một xu hướng đáng chú ý: thí sinh tập trung mạnh vào các ngành gắn với AI, khoa học dữ liệu, công nghệ và kỹ thuật. Tuy nhiên, một số ngành báo chí, xã hội giảm điểm chuẩn so với những năm trước.

Ngành AI, công nghệ tiếp tục hút thí sinh, điểm chuẩn nhiều nơi sát 30

Sự dịch chuyển này đặt ra nhiều câu hỏi: điểm chuẩn cao có thực sự phản ánh nhu cầu của thị trường lao động hay một phần đến từ tâm lý chạy theo ngành “hot”? Việc thí sinh đổ mạnh vào công nghệ có thể dẫn đến mất cân đối nhân lực trong vài năm tới? Và các ngành báo chí, truyền thông, khoa học xã hội cần thay đổi thế nào trước sự phát triển nhanh của AI?

Trao đổi về những vấn đề này với Một Thế Giới, TS. Trần Đình Lý - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông lâm TP.HCM, Phó chủ tịch Hội Marketing Viet Nam (VMA), phân tích xu hướng lựa chọn ngành của thí sinh, những thay đổi trên thị trường lao động và những điều học sinh, phụ huynh cần cân nhắc trước khi quyết định ngành học.

- Năm 2026, nhiều ngành AI, khoa học dữ liệu, công nghệ, kỹ thuật có điểm chuẩn rất cao, có ngành gần chạm 30 điểm. Theo ông, vì sao nhóm ngành này hút thí sinh?

TS. Trần Đình Lý: Có ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, AI và chuyển đổi số đang trở thành động lực tăng trưởng của hầu hết các nền kinh tế. Nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước đều xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng phát triển trong giai đoạn mới. Điều này tạo niềm tin rất lớn cho người học về cơ hội nghề nghiệp.

Thứ hai, thị trường lao động đang có nhu cầu cao đối với nhân lực công nghệ, từ AI, dữ liệu lớn, bán dẫn, tự động hóa đến an ninh mạng. Mức thu nhập và cơ hội làm việc toàn cầu cũng hấp dẫn hơn nhiều ngành khác.

Thứ ba, nhận thức của phụ huynh và học sinh đã thay đổi. Các em không chỉ chọn ngành theo sở thích mà còn cân nhắc khả năng thích ứng với tương lai, vì vậy các ngành công nghệ trở thành lựa chọn ưu tiên.

- Điểm chuẩn tăng cao có phản ánh đúng nhu cầu nhân lực, hay một phần do thí sinh chạy theo ngành “hot”? Ông có lo nguy cơ dư thừa nhân lực trong vài năm tới?

- TS. Trần Đình Lý: Điểm chuẩn cao phản ánh cả hai yếu tố. Đúng là nhu cầu nhân lực công nghệ hiện nay rất lớn. Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận có một bộ phận thí sinh lựa chọn theo xu hướng, theo truyền thông hoặc mức lương kỳ vọng mà chưa hiểu đầy đủ yêu cầu của ngành.

Điều đáng lưu ý là thị trường không thiếu nhân lực AI, mà thiếu nhân lực AI chất lượng cao. Những người có nền tảng toán học, tư duy logic, ngoại ngữ và khả năng giải quyết vấn đề sẽ luôn có lợi thế. Nếu nhiều người chỉ học theo phong trào, thiếu năng lực hoặc không cập nhật công nghệ liên tục thì nguy cơ dư thừa lao động trình độ trung bình hoàn toàn có thể xảy ra trong vài năm tới.

- AI, bán dẫn và một số lĩnh vực công nghệ đang được ưu tiên phát triển, cùng nhiều chính sách hỗ trợ, có phải là một trong những nguyên nhân khiến thí sinh đổ vào các ngành này và đẩy điểm chuẩn lên cao?

- TS. Trần Đình Lý: Đúng là các ngành AI, vi mạch bán dẫn và một số công nghệ chiến lược đang được hưởng nhiều chính sách ưu tiên.

Theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP, người học các ngành vi mạch bán dẫn, khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược được hưởng học bổng từ ngân sách Nhà nước. Chính sách áp dụng với người trúng tuyển từ năm 2025, bắt đầu cấp từ ngày 1/9/2026.

Mức học bổng đối với sinh viên đại học khoảng 4,2 triệu đồng/tháng ở nhóm vi mạch bán dẫn, khoa học cơ bản và khoảng 3,7 triệu đồng/tháng ở nhóm kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược, trong đó có nhiều ngành AI, công nghệ thông tin.

Bên cạnh học bổng của Nhà nước, nhiều trường đại học cũng miễn, giảm học phí hoặc cấp học bổng để thu hút người học. Đây là một trong những yếu tố làm tăng sức hút của các ngành này, bên cạnh triển vọng việc làm trong tương lai.

Chuyên gia cảnh báo nguy cơ chạy theo ngành “hot”, mất cân đối nhân lực

- Ngược lại, điểm chuẩn ngành báo chí, truyền thông và một số ngành khoa học xã hội giảm khá sâu so với những năm trước. Theo ông, nguyên nhân chính là gì?

- TS. Trần Đình Lý: Đây không phải là dấu hiệu các ngành này mất giá trị mà phản ánh sự thay đổi trong nhận thức nghề nghiệp của người học. Sự phát triển mạnh của AI khiến nhiều học sinh lo ngại các công việc như viết nội dung, dịch thuật hay xử lý thông tin sẽ bị thay thế. Bên cạnh đó, các ngành công nghệ đang tạo cảm giác có nhiều cơ hội việc làm và thu nhập hấp dẫn hơn.

Tuy nhiên, xã hội vẫn rất cần nguồn nhân lực báo chí, truyền thông, luật, tâm lý, giáo dục, xã hội học... Vấn đề là các ngành này cần đổi mới theo hướng kết hợp công nghệ số, phân tích dữ liệu, truyền thông đa nền tảng và AI để tăng năng lực cạnh tranh cho người học.

- AI đang tham gia ngày càng sâu vào viết nội dung, truyền thông, dịch thuật, nghiên cứu thông tin. Điều này tác động thế nào đến lựa chọn ngành của học sinh?

- TS. Trần Đình Lý: AI đang thay đổi cách làm việc chứ chưa thay thế hoàn toàn con người. Điều học sinh cần hiểu là AI có thể hỗ trợ tạo nội dung, nhưng không thể thay thế tư duy phản biện, sáng tạo, đạo đức nghề nghiệp, khả năng kết nối con người hay đưa ra các quyết định mang tính xã hội.

Xu hướng hiện nay không phải chọn giữa AI và các ngành khác, mà là học cách sử dụng AI như một công cụ. Trong tương lai, một nhà báo biết AI sẽ có lợi thế hơn một nhà báo không biết AI; một kỹ sư có kỹ năng truyền thông cũng sẽ có lợi thế hơn kỹ sư chỉ giỏi chuyên môn.

- Theo ông, xu hướng thí sinh tập trung vào các ngành công nghệ có dẫn đến nguy cơ mất cân đối nhân lực giữa nhóm ngành công nghệ và các lĩnh vực xã hội hay không?

- TS. Trần Đình Lý: Xu hướng này kéo dài nhiều năm liên tiếp thì nguy cơ mất cân đối là có. Một nền kinh tế phát triển không chỉ cần kỹ sư mà còn cần nhà giáo, bác sĩ, luật sư, chuyên gia tâm lý, nhà quản trị, nhà báo, chuyên gia văn hóa, truyền thông... Trong kỷ nguyên AI, các ngành không đối lập nhau mà ngày càng hội tụ. Chúng ta cần những người làm công nghệ hiểu xã hội và những người làm xã hội hiểu công nghệ. Đó mới là nguồn nhân lực mà doanh nghiệp đang tìm kiếm.

- Trước biến động điểm chuẩn năm nay, học sinh và phụ huynh nên dựa vào yếu tố nào để chọn ngành, thay vì chỉ nhìn vào ngành “hot” hay điểm chuẩn cao?

- TS. Trần Đình Lý: Tôi thường khuyên học sinh dựa trên bốn tiêu chí. Thứ nhất là năng lực và tố chất của bản thân. Thứ hai là sở thích và động lực học tập lâu dài. Thứ ba là xu hướng phát triển của nghề trong 5-10 năm tới. Thứ tư là chất lượng đào tạo, môi trường học tập và khả năng kết nối doanh nghiệp của trường đại học. Ngành "hot" hôm nay chưa chắc còn "hot" sau 5 năm, nhưng năng lực học tập suốt đời và khả năng thích ứng sẽ luôn là lợi thế bền vững.

- Khi AI không còn là câu chuyện riêng của ngành công nghệ, các trường đại học cần thay đổi cách đào tạo thế nào để sinh viên ở mọi ngành đều có năng lực số và khả năng thích ứng?

- TS. Trần Đình Lý: Đây là yêu cầu cấp thiết. Các trường cần chuyển từ đào tạo đơn ngành sang đào tạo liên ngành và xuyên ngành. Sinh viên công nghệ cần được trang bị kỹ năng giao tiếp, quản trị, đổi mới sáng tạo và đạo đức AI; trong khi sinh viên kinh tế, báo chí, nông nghiệp hay khoa học xã hội phải được học dữ liệu, AI, kỹ năng số và phân tích thông tin. Đồng thời, cần tăng cường học theo dự án, gắn với doanh nghiệp, phát triển năng lực thực hành và giải quyết vấn đề thực tiễn. Mục tiêu không chỉ là đào tạo người biết sử dụng công nghệ, mà đào tạo những công dân số có khả năng thích ứng nhanh với những thay đổi của thị trường lao động.

Điểm chuẩn chỉ phản ánh mức độ cạnh tranh của một mùa tuyển sinh, không quyết định thành công của cả sự nghiệp. Trong thời đại AI, điều quan trọng nhất không phải học ngành gì, mà là học như thế nào để có năng lực thích ứng, sáng tạo, học tập suốt đời và tạo ra giá trị mới cho xã hội.

Xin cảm ơn ông!

Nguyễn Tuyết