Dữ liệu du lịch ĐBSCL - điểm nghẽn và giải pháp nâng cấp hạ tầng số

PGS.TS. Đào Ngọc Cảnh, Trưởng Khoa Du lịch Đại học Nam Cần Thơ (DNC), chỉ ra những tồn tại cốt lõi và giải pháp căn cơ cho du lịch miền Tây.

Dữ liệu du lịch đang dần trở thành "nguyên liệu" quan trọng nhất trong chiến lược phát triển du lịch thông minh tại Việt Nam. Thế nhưng, vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) lại đang gặp nhiều bất cập trong việc thu thập, quản lí và khai thác nguồn tài nguyên số này. Phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với PGS.TS. Đào Ngọc Cảnh - Trưởng Khoa Du lịch, DNC để làm rõ thực trạng và đề xuất giải pháp.

- Thưa ông, hiện nay dữ liệu du lịch của ĐBSCL đang tồn tại những điểm nghẽn nào đáng lo ngại nhất?

- PGS. TS. Đào Ngọc Cảnh: Trong xu thế chuyển đổi số (CĐS) và phát triển du lịch thông minh đang diễn ra mạnh mẽ, các địa phương trong vùng ĐBSCL đã có nhiều nỗ lực và được những kết quả nhất định trong vận hành hệ thống thông tin điện tử và ứng dụng du lịch thông minh. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuyển đổi phương thức quản lý trên nền tảng công nghệ số, thực hiện bán vé điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt, v.v… Tuy nhiên, trên thực tế cũng còn không ít khó khăn và thách thức. Tôi cho rằng có ba điểm nghẽn chính cần được tháo gỡ để khơi thông dòng chảy số hóa ở ĐBSCL. Thứ nhất, sự phân tán và thiếu kết nối dữ liệu du lịch. Mỗi địa phương, mỗi doanh nghiệp đều đang tự xây dựng hệ thống dữ liệu riêng với những tiêu chuẩn khác nhau, không có sự chia sẻ và kết hợp với nhau để hình thành một cơ sở dữ liệu lớn, tích hợp toàn vùng.

Đặc thù của hoạt động du lịch là mang tính tổng hợp liên ngành, liên vùng và xã hội hóa cao. Các tuyến điểm du lịch ở ĐBSCL không chỉ kết nối trong vùng mà còn liên kết liên vùng và quốc tế. Du khách từ nước ngoài hay từ miền Bắc, miền Trung đến ĐBSCL có thể đi từ Cần Thơ qua Đồng Tháp xuống An Giang hoặc Cà Mau, v.v... Khi dữ liệu bị chia cắt, du khách và doanh nghiệp không tiếp cận được bức tranh tổng thể về dòng khách cũng như hành vi tiêu dùng của du khách. Đây là hạn chế lớn nhất cần sớm được khắc phục.

Thứ hai, tài nguyên du lịch, nhất là di sản văn hóa bản địa còn ít được kiểm kê, đánh giá và số hóa một cách bài bản, đồng bộ. Kho tàng di sản văn hóa phi vật thể đồ sộ của miền Tây như đờn ca tài tử, văn hóa sông nước, các lễ hội truyền thống, ẩm thực đặc trưng… vẫn nằm rải rác dưới nhiều dạng khác nhau như văn bản giấy, video clip tự quay và đưa lên mạng. Thậm chí, nhiều di sản chỉ tồn tại trong trí nhớ của người dân, nhất là những người lớn tuổi. Chưa có dữ liệu số, chưa có các lớp dữ liệu mở để các nhà phát triển ứng dụng hay các công ty du lịch khai thác nhằm tạo ra các sản phẩm trải nghiệm mới.

Thứ ba, năng lực số của các doanh nghiệp du lịch tại địa phương chưa đồng đều. Bên cạnh một số doanh nghiệp lớn, đa phần hoạt động du lịch ở ĐBSCL là các hộ gia đình, doanh nghiệp siêu nhỏ, các điểm tham quan cộng đồng. Họ chưa có thói quen, công cụ và năng lực để lưu trữ thông tin khách hàng, phân tích xu hướng hay dự báo nhu cầu. Phần lớn vẫn vận hành theo kinh nghiệm, mối quan hệ quen biết, thiếu tính khoa học.

- Những nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng phân mảnh dữ liệu và thiếu liên kết trong ngành du lịch ĐBSCL?

- PGS. TS Đào Ngọc Cảnh: Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân như: Hạ tầng công nghệ số chưa đồng bộ, nguồn nhân lực am hiểu về công nghệ số trong du lịch còn thiếu, chưa có cơ chế phối hợp hiệu quả để các cấp, các ngành, các địa phương và doanh nghiệp cùng tham gia xây dựng và chia sẻ cơ sở dữ liệu đồng bộ và chuẩn hóa.

Thêm vào đó, nguồn lực tài chính cho hạ tầng số còn có sự chênh lệch giữa các địa phương. Một số tỉnh, thành có điều kiện đầu tư tốt hơn, trong khi một số khác trong tình trạng thiếu hụt cả về ngân sách, trang thiết bị, lẫn nguồn nhân lực am hiểu công nghệ số. Không có sự hỗ trợ, đào tạo bài bản từ trung ương hay vùng, các tỉnh nhỏ gặp rất nhiều khó khăn trong việc bắt kịp xu thế CĐS.

Một nguyên nhân khác xuất phát từ tư duy quản trị. Cơ sở dữ liệu là nguồn tài sản vô giá, giúp tăng sức cạnh tranh của từng địa phương cũng như cả khu vực, nhưng nếu không có sự phân quyền về truy cập dữ liệu và an toàn thông tin thì rất khó khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung một cách hiệu quả.

- Vậy để tháo gỡ các điểm nghẽn trên, PGS đề xuất những giải pháp trọng tâm nào?

- PGS. TS. Đào Ngọc Cảnh: Tôi cho rằng, giải pháp cốt lõi là xây dựng một nền tảng dữ liệu số du lịch chung có tính phân cấp: cấp toàn quốc - cấp vùng - cấp tỉnh - cấp xã. Đối với vùng ĐBSCL, nền tảng này phải được vận hành bởi một trung tâm điều phối liên tỉnh, có sự tham gia của các sở ngành, các hiệp hội du lịch và các doanh nghiệp để thống nhất bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn về thu thập, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu trong hệ thống. Mọi hệ thống dữ liệu địa phương, doanh nghiệp phải tương thích và có thể kết nối với nhau trong hệ thống chung.

Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và các hộ kinh doanh du lịch phát triển kĩ năng số. Các địa phương có thể tổ chức các khóa đào tạo ngắn hạn, cầm tay chỉ việc, hướng dẫn cách ghi nhận dữ liệu khách hàng và sử dụng các công cụ quản lí đơn giản, tổ chức dịch vụ tư vấn về CĐS trong du lịch.

Cuối cùng, cần thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu công - tư rõ ràng để doanh nghiệp và người dùng tham gia cung cấp dữ liệu nhằm khai thác hiệu quả và bảo đảm an toàn dữ liệu. Trong cơ chế này, cơ quan Nhà nước quản lí các dữ liệu gốc quan trọng, doanh nghiệp đầu tư hạ tầng công nghệ, nền tảng số và thuật toán xử lí. Doanh nghiệp được phép khai thác dữ liệu thương mại, đổi lại họ phải cung cấp dữ liệu phân tích hoặc công cụ cho Nhà nước.

Các tập đoàn công nghệ lớn có dữ liệu hành vi, sở thích của hàng triệu du khách. Nếu kết nối được với cơ quan quản lí nhà nước, họ có thể cung cấp thông tin phân tích thị trường quý giá. Ngược lại, Nhà nước cung cấp dữ liệu tài nguyên và điểm đến để các doanh nghiệp phát triển sản phẩm mới. Sự hợp tác hai chiều này sẽ tạo ra một hệ sinh thái dữ liệu mạnh mẽ, giúp du lịch ĐBSCL phát triển bền vững và bắt kịp xu hướng quốc tế.

Văn Kim Khanh