CEO Moonshot AI từng từ chối Apple để xây dựng đối thủ của OpenAI và Anthropic
Hành trình của Yang Zhilin (Dương Thực Lân) từ Đại học Thanh Hoa đến Carnegie Mellon và quyết định trở về Trung Quốc cho thấy Mỹ đang đối mặt với bài toán giữ chân nhân tài AI ngày càng khó khăn.
Yang Zhilin trở về Trung Quốc sau khi từ chối lời mời từ Apple
Yang Zhilin, Giám đốc điều hành startup Moonshot AI (Trung Quốc), từng có thể làm việc cho bất kỳ hãng công nghệ hàng đầu nào tại Mỹ sau khi nhận bằng tiến sĩ từ một trường đại học danh tiếng ở nước này. Thay vào đó, Yang Zhilin trở về Trung Quốc và thành lập một công ty sau đó phát triển thành đối thủ của OpenAI, Anthropic.
Câu chuyện của Yang Zhilin là ví dụ điển hình cho thấy một nhà nghiên cứu Trung Quốc được đào tạo tại Mỹ rồi trở về quê nhà để xây dựng doanh nghiệp có thể cạnh tranh với các đối thủ Mỹ.
Yang Zhilin làm nghiên cứu tiến sĩ dưới sự hướng dẫn của Ruslan Salakhutdinov - giáo sư chuyên ngành học máy tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ) và từng làm việc tại Apple.
Khoảng 7 năm trước, một lãnh đạo Apple (báo cáo trực tiếp cho Giám đốc điều hành Tim Cook) đã liên hệ với Ruslan Salakhutdinov để hỏi liệu Yang Zhilin có muốn gia nhập công ty hay không.
Sinh năm 1992, Yang Zhilin tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa, một trong những trường đại học danh tiếng nhất Trung Quốc, trước khi sang Mỹ học tiến sĩ và hoàn thành chương trình chỉ trong 4 năm.
Khi còn là sinh viên, Yang Zhilin nổi bật nhờ các công trình nghiên cứu về AI (trí tuệ nhân tạo) và nhận được nhiều lời mời làm việc từ Apple, Google cùng các hãng công nghệ Mỹ khác. Theo Ruslan Salakhutdinov, Yang Zhilin hoàn toàn có thể ở lại Mỹ nếu muốn.
“Cậu ấy nhìn thấy những hướng nghiên cứu rất xuất sắc, nhưng cũng có thể đi theo hướng lập trình và tối ưu hóa chuyên sâu”, Ruslan Salakhutdinov kể. Ông cho biết Yang Zhilin có thể gia nhập hãng công nghệ lớn hoặc theo đuổi sự nghiệp học thuật tại một trường đại học hàng đầu.
Thế nhưng, Yang Zhilin đã không chọn cả hai con đường đó. Sau khi trở về Trung Quốc, Yang Zhilin đồng sáng lập Moonshot AI vào năm 2023.
Moonshot AI đưa Kimi K3 áp sát các mô hình AI hàng đầu của Mỹ
Ngày 16/7/2026, Moonshot AI đã gây chấn động ngành công nghệ Mỹ khi phát hành Kimi K3, mô hình AI trọng số mở đạt hiệu năng tiệm cận Claude Fable 5 của Anthropic và GPT-5.6 Sol của OpenAI. Moonshot AI gọi Kimi K3 là mô hình AI trọng số mở lớn nhất thế giới.
Tháng 3, Yang Zhilin đến Thung lũng Silicon ở bang California (Mỹ) và phát biểu tại hội nghị GTC 2026 do Nvidia tổ chức.
“Các mô hình AI mở không thể chỉ dừng lại ở việc ‘mở’ mà còn phải xuất sắc”, ông nói.
Bốn tháng sau, Moonshot AI đã trình làng Kimi K3.
Chứng kiến thành công của Yang Zhilin, nhiều nhà đầu tư công nghệ Mỹ bày tỏ tiếc nuối khi Mỹ đã không thuyết phục được ông ở lại.
Josh Wolfe, đồng sáng lập quỹ đầu tư mạo hiểm Lux Capital, viết trên mạng xã hội X rằng Mỹ cần thu hút những nhân tài xuất sắc nhất và giữ họ ở lại. Josh Wolfe nói rằng cần có thêm các chính sách hỗ trợ nhân tài Trung Quốc, chẳng hạn tạo điều kiện để gia đình họ có thể sang Mỹ cùng.
Hiện Mỹ vẫn vượt Trung Quốc về quy mô cơ sở hạ tầng AI, chẳng hạn bán dẫn và trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, xét về nguồn nhân lực - yếu tố then chốt để phát triển AI, Mỹ có thể đang ở thế bất lợi hơn nhiều so với những gì nước này nhận ra.
DeepSeek cho thấy Trung Quốc đang tự đào tạo nhân tài AI
Khi phân tích đội ngũ nhân sự của startup AI DeepSeek (Trung Quốc), Viện Hoover thuộc Đại học Stanford đã chỉ ra rằng Mỹ không chỉ ngày càng khó giữ chân các nhân tài AI đến từ Trung Quốc, mà quốc gia châu Á này cũng đang thành công trong việc đào tạo đủ nhân tài trong nước.
Viện Hoover đã rà soát 7 công trình nền tảng của DeepSeek được công bố từ năm 2024 đến tháng 4/2026, với tổng cộng 356 tác giả/người đóng góp. Trong số này, 282 người có đủ dữ liệu để phân tích lịch sử học tập và công tác. Kết quả cho thấy 53,5% trong 271 nhà nghiên cứu có dữ liệu về đơn vị công tác chỉ từng làm việc tại các tổ chức ở Trung Quốc. Đáng chú ý, trong 31 nhà nghiên cứu nòng cốt xuất hiện ở cả 7 công trình, có 10 người, tương đương khoảng 1/3, chưa từng học tập, nghiên cứu hoặc làm việc trong môi trường nghiên cứu quốc tế.
Báo cáo nhận định: “Điều này cho thấy lực lượng lao động AI của Trung Quốc đang phát triển nhanh và ngày càng tạo ra những người đóng góp cho các mô hình AI tiên tiến mà không cần phải trải qua quá trình làm việc tại các tổ chức của Mỹ như trước đây”.
Những phát hiện này cho thấy “bất kì chiến lược nào của Mỹ dựa trên giả định rằng Trung Quốc thiếu nhân tài hoặc bí quyết công nghệ để tự vượt qua Mỹ đều đã không còn phù hợp với thực tế”.
Nếu thành công trong việc IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng) tại Trung Quốc đại lục hoặc Hồng Kông trong tương lai, Moonshot AI và DeepSeek có thể trở thành hình mẫu cho các doanh nhân khác, qua đó củng cố xu hướng nhân tài AI Trung Quốc hướng đến thành công ngay tại quê nhà thay vì sang Mỹ.
Những ví dụ ngoài Yang Zhilin đã bắt đầu xuất hiện.
Năm 2025, Yao Shunyu, cựu nhà nghiên cứu tại OpenAI, gia nhập Tencent và sau đó được bổ nhiệm làm nhà khoa học trưởng về AI của gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc.
Tháng 3/2026, Alibaba đã chiêu mộ Zhou Hao, cựu nhà khoa học nghiên cứu cấp cao tại Google DeepMind, để tham gia phát triển các mô hình Qwen.
“Chúng ta sẽ phải đối mặt với cuộc cạnh tranh về nhân tài AI giữa Mỹ và Trung Quốc. Chắc chắn sẽ có sự cạnh tranh gay gắt. Việc duy trì và giữ chân những nhân tài hàng đầu chắc chắn là điều Mỹ sẽ phải làm. Tình hình này đã khác hẳn so với 5 hay 10 năm trước”, Giáo sư Salakhutdinov nhấn mạnh.