Meta đối mặt phiên tòa lớn nhất về tác hại của mạng xã hội với trẻ em, 29 bang cùng kiện

Vụ kiện có thể khiến Meta phải chịu khoản bồi thường khổng lồ, đồng thời buộc công ty thực hiện những thay đổi sâu rộng với các nền tảng của mình.

Phiên tòa diễn ra tại thành phố Oakland (bang California), dự kiến kéo dài 7 tuần, sẽ xem xét cáo buộc của bang Colorado, Kentucky, California và New Jersey rằng Meta đã thiết kế các nền tảng để giữ chân người dùng trẻ tuổi và gây hiểu lầm cho người dùng về mức độ an toàn của chúng.

Phiên tòa cũng xem xét cáo buộc của 29 bang rằng Meta đã thu thập và sử dụng dữ liệu trẻ em trái phép, vi phạm luật liên bang.

Việc lựa chọn bồi thẩm đoàn diễn ra vào ngày 12/8, trong khi phần phát biểu mở đầu phiên tòa dự kiến bắt đầu hôm 18/8. Mark Zuckerberg (Giám đốc điều hành Meta) được cho sẽ ra làm chứng tại phiên tòa, cùng với Adam Mosseri (người đứng đầu Instagram).

Xét về mức bồi thường tiềm tàng và những tác động với Meta, đây là phép thử lớn nhất từ trước đến nay về các vụ kiện liên quan đến tác động của mạng xã hội với trẻ em. Phiên tòa diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia trên thế giới ngày càng xem xét nghiêm túc những ảnh hưởng của mạng xã hội với người dùng trẻ tuổi.

Meta cho biết khoản bồi thường trong vụ kiện có thể lên tới 1.400 tỉ USD, gần bằng mức vốn hóa thị trường khoảng 1.530 tỉ USD của công ty. Tuy nhiên, các tổng chưởng lý bang chưa công bố số tiền cụ thể mà họ có thể yêu cầu Meta bồi thường.

Tổng chưởng lý Colorado, Kentucky, California và New Jersey đề nghị thẩm phán ban hành lệnh buộc Meta áp dụng các biện pháp giới hạn độ tuổi, loại bỏ tính năng cuộn vô hạn và thực hiện nhiều thay đổi khác với nền tảng.

Người phát ngôn Meta cho biết công ty hoàn toàn không đồng ý với các cáo buộc và tin rằng bằng chứng tại tòa sẽ cho thấy họ từ lâu đã cam kết hỗ trợ người trẻ.

“Chúng tôi đã lắng nghe phụ huynh, hợp tác với các chuyên gia và cơ quan thực thi pháp luật, đồng thời tiến hành nghiên cứu chuyên sâu để hiểu những vấn đề quan trọng nhất”, người phát ngôn Meta nói.

Làn sóng phản ứng với Meta ngày càng lan rộng

Vụ kiện của các bang được đệ trình vào năm 2023, bắt nguồn từ cuộc điều tra đa bang về tác động của Instagram và Facebook với người dùng trẻ tuổi.

Cuộc điều tra được công bố sau những tiết lộ của Frances Haugen (cựu nhân viên Meta). Năm 2021, Frances Haugen ra điều trần trước một ủy ban của Thượng viện Mỹ và khẳng định Meta biết các sản phẩm của mình có thể gây tổn hại cho người dùng trẻ tuổi, đồng thời biết cách làm cho chúng an toàn hơn nhưng đã không thực hiện những thay đổi đó để ưu tiên lợi nhuận cao hơn.

"Meta biết các nền tảng của họ đang gây hại cho trẻ em và thanh thiếu niên nhưng vẫn tiếp tục khiến các em nghiện, như chúng tôi đã cáo buộc trong vụ kiện của mình. Trẻ em không phải là nguồn dữ liệu để các công ty biến thành nguồn lợi nhuận", Tổng chưởng lý New Jersey Jennifer Davenport nói trong một tuyên bố trước phiên tòa.

Theo một cuộc khảo sát của Reuters/Ipsos công bố tuần trước, 85% người Mỹ cho rằng mạng xã hội có thể gây nghiện với trẻ em. Trong khi đó, 61% người được hỏi cho rằng các công ty mạng xã hội cần chịu sự giám sát chặt chẽ hơn.

Meta và các công ty mạng xã hội khác đang chịu sức ép ngày càng lớn từ các nhà làm luật và hệ thống tòa án. Phiên tòa bắt đầu hôm 12/8 là một trong hàng nghìn vụ kiện do các bang, chính quyền địa phương, khu học chánh và cá nhân đệ trình, cáo buộc sản phẩm của các công ty này gây tổn hại cho người dùng trẻ tuổi.

Meta cảnh báo làn sóng kiện tụng có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh và kết quả tài chính của công ty.

Hai vụ kiện trước đó đã được đưa ra xét xử trước bồi thẩm đoàn và đều dẫn đến phán quyết bất lợi cho Meta. Tuần trước, một thẩm phán New Mexico yêu cầu Meta bồi thường 567 triệu USD và thực hiện các thay đổi trên các nền tảng của mình sau khi kết luận công ty góp phần làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần ở trẻ em tại bang này.

Meta cũng đã đạt thỏa thuận giải quyết vụ kiện do một khu học chánh ở bang Kentucky đệ trình, đáng lẽ được đưa ra xét xử vào tháng 6.

Meta nhìn chung phủ nhận các cáo buộc trong những vụ kiện này, khẳng định công ty đã nỗ lực bảo vệ trẻ em trên các nền tảng của mình. Công ty mẹ Facebook và Instagram cũng lập luận rằng mình không thể gây hiểu lầm cho người tiêu dùng về việc các nền tảng có gây nghiện hay không, bởi “nghiện mạng xã hội” chưa được công nhận là một rối loạn tâm thần.

Các chuyên gia pháp lí cho rằng phiên tòa sắp tới có thể trở thành bước ngoặt với Meta, đặc biệt khi những thất bại gần đây tại tòa đang làm gia tăng sức ép lên công ty.

Eric Goldman, giáo sư kiêm đồng giám đốc Viện Luật Công nghệ cao thuộc Trường Luật Đại học Santa Clara (Mỹ), nhận định khoản bồi thường lớn cùng những yêu cầu của tòa án về việc thay đổi tính năng nền tảng có thể trở thành mối đe dọa mang tính sống còn với các công ty mạng xã hội bị kiện.

Phiên tòa đặc biệt do Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers chủ trì

Hôm 10/8, Meta thất bại trong nỗ lực vào phút chót nhằm trì hoãn phiên tòa và ngăn hàng nghìn vụ kiện khác mà công ty đang phải đối mặt. Một tòa án Mỹ đã bác đơn kháng cáo của Meta với các phán quyết cho phép những vụ kiện này tiếp tục. Tòa nói rằng đơn kháng cáo được đưa ra quá sớm.

Thẩm phán tòa án liên bang Yvonne Gonzalez Rogers sẽ chủ trì phiên tòa và đưa ra phán quyết sau khi phiên xét xử kết thúc vào tháng 10 tới. Bà Yvonne Gonzalez Rogers từng chủ trì vụ kiện của Elon Musk chống lại OpenAI và Giám đốc điều hành Sam Altman hồi cuối tháng 4 vừa qua.

Điểm đặc biệt là Yvonne Gonzalez Rogers thành lập một bồi thẩm đoàn tư vấn để xem xét và đưa ra kết luận về một số vấn đề cụ thể. Những kết luận này sẽ được bà sử dụng như tài liệu tham khảo khi đưa ra phán quyết cuối cùng.

Khác với bồi thẩm đoàn thông thường, bồi thẩm đoàn tư vấn chỉ đưa ra kết luận về những vấn đề cụ thể do thẩm phán lựa chọn. Thẩm phán không bắt buộc phải tuân theo kết luận đó.

Ngoài yêu cầu bồi thường bằng tiền, các bang còn đề nghị Yvonne Gonzalez Rogers buộc Meta thực hiện những thay đổi trên toàn nước Mỹ. Cụ thể, các bang muốn Meta:

- Áp dụng biện pháp giới hạn độ tuổi người dùng.

- Loại bỏ toàn bộ thuật toán và mô hình AI được xây dựng bằng dữ liệu trẻ em.

- Bỏ các tính năng như cuộn vô hạn và thông báo.

- Thay đổi thuật toán đề xuất nội dung để ưu tiên sức khỏe và sự an toàn của người dùng thay vì mức độ tương tác.

- Áp dụng giới hạn thời gian sử dụng nghiêm ngặt với người dùng trẻ tuổi.

- Thực hiện nhiều thay đổi khác nhằm bảo vệ trẻ em trên các nền tảng.

Vụ này là một trong hơn 3.000 vụ kiện do các khu học chánh, cá nhân và các bên khác đệ trình lên tòa án liên bang chống lại Meta, Snap, YouTube và công ty mẹ Alphabet, cùng TikTok và công ty mẹ ByteDance. Các vụ kiện này hiện được tập trung xử lí dưới sự giám sát của Thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers.

Ngoài ra, hơn 3.300 vụ kiện khác, phần lớn do các cá nhân khởi kiện những công ty trên, đang được giải quyết tại một tòa án bang California ở thành phố Los Angeles.

Sơn Vân