Microsoft thu hẹp hoạt động ở Trung Quốc nhưng chưa thể rời đi vì cơn sốt AI
Microsoft từng xem việc rời khỏi Trung Quốc là điều khó có thể xảy ra.
Năm 2010, Google chuẩn bị rút khỏi Trung Quốc vì lo ngại vấn đề kiểm duyệt và các cuộc tấn công mạng. Quyết định này được các nhà hoạt động vì dân chủ hoan nghênh, nhưng không nhận được sự đồng tình từ Bill Gates và Giám đốc điều hành Microsoft khi đó là Steve Ballmer. Hai người cho rằng Google đã phản ứng thái quá.
Song trong 5 năm qua, ít nhất 15 văn phòng chi nhánh và liên doanh của Microsoft tại Trung Quốc đã đóng cửa, theo hồ sơ doanh nghiệp. 5 nguồn tin của Reuters tiết lộ Microsoft đang theo đuổi một chiến lược thu hẹp hoạt động tại thị trường này.
Một nguồn tin của Reuters cho biết Microsoft từng cân nhắc rời Trung Quốc vào năm 2023, do một số lãnh đạo nhận thấy công ty đang phải đối mặt với quá nhiều rủi ro địa chính trị trong khi lợi ích kinh tế thu được lại quá ít. Tuy vậy, nguồn tin này nhấn mạnh Microsoft hiện không có kế hoạch rời khỏi Trung Quốc. Microsoft cho biết năm 2024, doanh thu từ Trung Quốc chỉ chiếm 1,5% tổng doanh thu toàn cầu của hãng.
Theo 5 nguồn tin của Reuters, Microsoft chịu ảnh hưởng lớn từ sự suy giảm lòng tin giữa Mỹ và Trung Quốc. Kể từ năm 2017, Trung Quốc thúc đẩy sử dụng phần mềm trong nước, vốn được nước này đánh giá là an toàn hơn và ngày càng cạnh tranh với Windows cùng Office. Trong khi đó, các hạn chế của Mỹ, bao gồm kiểm soát xuất khẩu công nghệ tiên tiến, đã cản trở nỗ lực mở rộng các mảng AI và điện toán đám mây vốn mang lại lợi nhuận cao cho Microsoft tại Trung Quốc.
Reuters cho biết đây là lần đầu tiên những thông tin chi tiết về các cuộc thảo luận nội bộ của Microsoft liên quan đến tương lai tại Trung Quốc được công bố.
Các tập đoàn công nghệ Mỹ khác có hoạt động lớn tại Trung Quốc cũng đang xem xét lại mức độ phụ thuộc vào thị trường này trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng. Apple có kế hoạch đến cuối năm 2026 sẽ sản xuất tại Ấn Độ phần lớn iPhone bán cho người tiêu dùng Mỹ. Trong khi đó, Elon Musk tháng trước bác tin Tesla đang cân nhắc tách hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc.
Vì sao Microsoft chưa thể rời Trung Quốc?
Theo 3 nguồn tin của Reuters, Microsoft cuối cùng quyết định tiếp tục hoạt động tại Trung Quốc vì hãng đã xây dựng được một mảng kinh doanh có lợi nhuận nhờ cung cấp dịch vụ cho các doanh nghiệp Trung Quốc, điển hình là ByteDance (công ty mẹ TikTok). Những doanh nghiệp này cần công nghệ phương Tây để quản lí hoạt động kinh doanh ở nước ngoài.
Hai nguồn tin của Reuters cho biết Microsoft cũng nhận thấy việc duy trì sự hiện diện tại Trung Quốc là cần thiết để tiếp tục tiếp cận nguồn nhân lực kỹ thuật thuộc hàng đầu thế giới của nước này.
Alain Crozier, cựu lãnh đạo Microsoft tại Trung Quốc, cho biết công ty đã xây dựng được một trong những mối quan hệ sâu rộng nhất với chính phủ Trung Quốc trong số các tập đoàn công nghệ nước ngoài.
“Do tình hình địa chính trị, đôi khi mọi việc khó khăn hơn một chút, nhưng chúng tôi chưa bao giờ gặp khủng hoảng”, ông nói.
Người phát ngôn Microsoft không trả lời trực tiếp các câu hỏi về những cuộc thảo luận nội bộ liên quan đến hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc. Microsoft cho biết đang hoạt động trong một môi trường pháp lí “áp dụng cho mọi nhà cung cấp quốc tế” và vẫn cam kết với thị trường Trung Quốc.
Microsoft cho biết tình hình kinh doanh của hãng tại Trung Quốc phản ánh sự cạnh tranh trên thị trường, các yêu cầu pháp lí và những xu hướng công nghệ.
ByteDance không trả lời câu hỏi về mối quan hệ với Microsoft.
Trung Quốc ngày càng dè dặt với công nghệ Mỹ
Mối quan hệ giữa Microsoft và các cấp cao nhất của chính phủ Trung Quốc bắt đầu từ đầu những năm 1990. Bill Gates thực hiện chuyến thăm đầu tiên tới Trung Quốc vào năm 1994 và được Chủ tịch Giang Trạch Dân tiếp đón. Khi đó, ông Giang Trạch Dân khuyên nhà đồng sáng lập Microsoft tìm hiểu lịch sử Trung Quốc.
Sau đó, Microsoft nhiều lần nỗ lực xây dựng quan hệ với chính phủ Trung Quốc. Microsoft cùng chính phủ Trung Quốc đầu tư vào các vườn ươm khởi nghiệp và tuân thủ các yêu cầu kiểm duyệt mà Google không thể chấp nhận.
Song đến giữa những năm 2010, Trung Quốc ngày càng nghi ngờ công nghệ phương Tây sau khi xuất hiện thông tin cho thấy những công ty Mỹ từng hỗ trợ Washington do thám chính phủ nước ngoài. Điều này gây khó khăn cho Microsoft, bởi những doanh nghiệp lớn nhất Trung Quốc thuộc sở hữu của nhà nước hoặc có quan hệ chặt chẽ với chính phủ.
Microsoft phản ứng bằng cách phát triển Windows 10 China Government Edition, phiên bản Windows dành riêng cho chính phủ Trung Quốc. Theo một nguồn tin am hiểu vấn đề, việc phát hành Windows 10 China Government Edition được Satya Nadella (Giám đốc điều hành Microsoft) trực tiếp đàm phán với các quan chức Bộ Tài chính Trung Quốc.
Một số cơ quan chính phủ đã sử dụng Windows 10 China Government Edition, nhưng phiên bản này không phát triển mạnh như Microsoft kì vọng, theo Alain Crozier - người điều hành hoạt động của Microsoft tại Trung Quốc đến năm 2021.
Khoảng thời gian Microsoft công bố Windows 10 China Government Edition vào năm 2017 cũng là lúc chính phủ Trung Quốc đưa ra các hướng dẫn mua sắm mới, được giới thiệu như một khuôn khổ để mua các dịch vụ “an toàn và đáng tin cậy”.
Microsoft cho biết không có hệ điều hành nước ngoài nào, gồm cả Windows, được chính phủ Trung Quốc xem là đáp ứng đầy đủ các chính sách này.
Không đáp ứng quy định không đồng nghĩa sản phẩm bị cấm. Tuy nhiên, các quản trị viên công nghệ sử dụng những sản phẩm đó sẽ bị kiểm tra chặt chẽ hơn, chẳng hạn phải thực hiện thêm các bước kiểm tra an ninh và xin phê duyệt thêm, theo Paul Triolo - chuyên gia chính sách công nghệ Trung Quốc tại công ty tư vấn chiến lược DGA-Albright Stonebridge Group (Mỹ).
Reuters đã xem xét 6 hướng dẫn mua sắm hệ thống máy tính của chính phủ Trung Quốc được công bố từ tháng 12/2023 đến tháng 5/2026. 5 tài liệu không khuyến nghị sử dụng sản phẩm của Microsoft. Tài liệu thứ 6 có đề cập Windows 10 China Government Edition nhưng cho biết việc sử dụng hệ điều hành này phải tuân theo “các yêu cầu quản lí bổ sung” mà không giải thích cụ thể.
Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin cùng Bộ Tài chính Trung Quốc không trả lời câu hỏi về tác động từ các quy định này với hoạt động kinh doanh của Microsoft.
Niềm tin của các doanh nghiệp Mỹ hoạt động tại Trung Quốc, vốn từ lâu phàn nàn về môi trường cạnh tranh không bình đẳng, tiếp tục suy giảm khi quan hệ Mỹ - Trung xấu đi. Trong khảo sát môi trường kinh doanh mới nhất của Phòng Thương mại Mỹ tại Trung Quốc, chỉ 52% doanh nghiệp được hỏi cho rằng Trung Quốc là một trong những ưu tiên đầu tư hàng đầu trên toàn cầu, giảm từ 62% vào năm 2019.
AI giúp Microsoft tìm được hướng đi mới
Dù nỗ lực trở thành nhà cung cấp công nghệ được chính phủ Trung Quốc ưu tiên không mang lại kết quả như kì vọng, Microsoft lại tìm được một hướng đi mới trong khu vực doanh nghiệp tư nhân.
Hai nguồn tin cho biết những doanh nghiệp như ByteDance và hãng thời trang siêu nhanh Shein có các hoạt động kinh doanh quan trọng phục vụ khách hàng phương Tây và sử dụng dịch vụ đám mây Microsoft Azure để quản lí dữ liệu, đáp ứng các quy định của nước ngoài.
Microsoft cũng cung cấp cho các khách hàng doanh nghiệp Trung Quốc quyền truy cập độc quyền thông qua Azure vào các mô hình AI phương Tây từ OpenAI và các công ty khác, vốn không phục vụ thị trường quốc gia châu Á này.
Đến giữa những năm 2020, việc giúp các công ty Trung Quốc vươn ra toàn cầu đã trở thành hoạt động kinh doanh lớn nhất của Microsoft liên quan đến nước này, ba người cho biết. Hai trong số họ nhấn mạnh rằng doanh thu vẫn còn nhỏ so với tiêu chuẩn toàn cầu của Microsoft.
Các nhà phân tích cũng đặt câu hỏi về tính bền vững của hoạt động kinh doanh AI này, bởi phụ thuộc vào các nhà cung cấp bên thứ ba như OpenAI.
Ngoài ra, các doanh nghiệp Trung Quốc không nhất thiết phải sử dụng Microsoft Azure nếu chuyển sang các mô hình AI trong nước như Moonshot AI. Những mô hình AI này ngày càng cạnh tranh với các sản phẩm phương Tây nhưng có chi phí thấp hơn đáng kể.
OpenAI và Shein không trả lời câu hỏi của Reuters.
Nhân lực công nghệ
Từ những năm 1990, Microsoft đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nguồn nhân lực công nghệ của Trung Quốc.
Bên cạnh tuyển dụng các kỹ sư phục vụ hoạt động kinh doanh, Microsoft còn thành lập Microsoft Research China, tập trung vào các công nghệ tiên tiến. Cựu nhân viên Microsoft Research China hiện giữ các vị trí lãnh đạo cấp cao tại những công ty tiên phong về AI như SenseTime và DeepSeek.
Tuy nhiên, áp lực chính trị gần đây đã ảnh hưởng đến khả năng giữ chân nhân tài của Microsoft.
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip và mô hình AI từ Mỹ đã hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ tiên tiến của các kỹ sư Microsoft tại Trung Quốc. Brad Smith (Chủ tịch Microsoft) nói với các nghị sĩ Mỹ vào năm 2023 rằng công ty không thực hiện nghiên cứu về điện toán lượng tử và một số công nghệ nhạy cảm khác tại Trung Quốc.
Theo 2 nguồn tin của Reuters, Microsoft từng cân nhắc đóng cửa phòng nghiên cứu này nhưng cuối cùng quyết định chuyển một số nhân sự hàng đầu sang các địa điểm khác.
Để phát triển hoạt động về AI, Microsoft Research China - nay là Microsoft Research Asia -đã mở các phòng thí nghiệm tại thành phố Vancouver (Canada), Singapore và Tokyo (thủ đô Nhật Bản).
Tuy nhiên, Microsoft gặp khó khăn trong việc thuyết phục các kỹ sư rời Trung Quốc. Năm 2024, công ty đề nghị 1.000 kỹ sư hàng đầu chuyển sang Mỹ và 3 quốc gia phương Tây khác, nhưng chỉ khoảng 1/3 chấp nhận.
Microsoft xác nhận đã đưa ra các cơ hội chuyển công tác trong năm 2024 nhưng không cung cấp thêm chi tiết.
Theo hai nguồn tin của Reuters, nhiều kỹ sư cấp cao thay vào đó chuyển sang làm việc tại các trường đại học và hãng công nghệ Trung Quốc, nơi họ vẫn có thể thực hiện các nghiên cứu hàng đầu nhưng được ở gần gia đình.
Trước đây, Microsoft từng có thể ngăn các đối thủ trong nước săn nhân tài của mình. Tỉ lệ nhân viên nghỉ việc tại Microsoft vào khoảng 17% vào giữa những năm 2010. Tuy nhiên, Alain Crozier cho biết Microsoft đã giảm tỉ lệ này xuống dưới 10% bằng cách phát triển các mảng kinh doanh mới, chẳng hạn cung cấp dịch vụ cho ByteDance, đồng thời tạo cơ hội làm việc quốc tế cho nhân viên.
“Số lượng nhân sự và một số hoạt động phát triển công nghệ tại Trung Quốc có thể tăng hoặc giảm theo từng thời điểm. Thế nhưng, chúng tôi chưa bao giờ thay đổi quan điểm rằng Microsoft sẽ tiếp tục đưa công nghệ vào Trung Quốc, phục vụ Trung Quốc và các doanh nghiệp nước này”, ông nói.