Chủ xe bị phạt nguội gần 500 triệu đồng: Chây ì không nộp phạt sẽ bị xử lí thế nào?

Vụ việc một chiếc xe ô tô cũ có giá trị thị trường chỉ khoảng 30 triệu đồng nhưng bị dồn ứ tới hàng chục lỗi vi phạm thông qua hệ thống camera AI giám sát giao thông, dẫn đến tổng số tiền phạt nguội lên tới gần 500 triệu đồng đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Xoay quanh câu hỏi liệu chủ xe có thể "bỏ xe" để trốn tránh trách nhiệm hay không và cơ quan nhà nước sẽ thu khoản tiền phạt khổng lồ này bằng cách nào, Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật (Đoàn Luật sư TP.HCM), đã có những phân tích sâu sắc dưới góc độ pháp lí.

Để hiểu rõ hơn về cách thức cơ quan chức năng xử lí các trường hợp vi phạm giao thông nghiêm, việc phân tích bản chất pháp lí của các hình thức xử phạt và cưỡng chế là vô cùng cần thiết đối với toàn bộ hệ thống quản lí phạt nguội hiện nay.

Tịch thu phương tiện và kê biên tài sản là hai cơ chế hoàn toàn khác nhau

Trao đổi về việc liệu cơ quan chức năng có được quyền tịch thu và phát mại chiếc xe trị giá 30 triệu đồng để trừ nợ phạt nguội gần 500 triệu đồng hay không, Luật sư Diệp Năng Bình khẳng định không thể hiểu rằng cứ tiền phạt lớn hơn giá trị chiếc xe thì cơ quan chức năng đương nhiên được tịch thu chiếc xe để "trừ nợ". Hai cơ chế này về pháp lí là hoàn toàn khác nhau trong hệ thống pháp luật hành chính.

Theo Điều 26 Luật Xử lí vi phạm hành chính, tịch thu tang vật, phương tiện chỉ được áp dụng khi pháp luật quy định hành vi vi phạm cụ thể phải chịu hình thức xử phạt này. Do đó, việc chiếc xe có giá trị thấp trong khi tổng tiền phạt cao không tự tạo ra căn cứ để tịch thu xe. Nếu quyết định xử phạt đối với các lỗi không có hình thức tịch thu phương tiện, cơ quan chức năng không thể tự ý lấy lí do này để tịch thu.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc chủ phương tiện có thể "bỏ xe" để thoát nghĩa vụ nộp phạt. Theo Điều 78 Luật Xử lí vi phạm hành chính, quá thời hạn chấp hành mà không tự nguyện nộp phạt thì người bị xử phạt sẽ bị cưỡng chế thi hành và còn phải nộp thêm 0,05%/ngày tính trên số tiền phạt chưa nộp.

Đặc biệt, Điều 86 Luật Xử lí vi phạm hành chính cho phép áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá. Đây mới là cơ chế dẫn đến việc chiếc ô tô bị kê biên và bán để thu hồi tiền phạt nguội, chứ không phải là "tịch thu xe". Việc bán chiếc xe chỉ thu hồi được số tiền thực tế từ giá trị tài sản, sau khi trừ các chi phí theo quy định pháp luật hiện hành.

Các biện pháp cưỡng chế tài sản khi chủ xe chây ì nộp phạt nguội

Trong trường hợp chủ xe không tự nguyện chấp hành, việc "bỏ xe" không làm chấm dứt nghĩa vụ nộp phạt. Cơ quan có thẩm quyền sẽ kích hoạt các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt được quy định tại Luật Xử lí vi phạm hành chính và hướng dẫn cụ thể tại Nghị định 296/2025/NĐ-CP để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật đối với các trường hợp trốn tránh phạt nguội:

Khấu trừ tiền từ tài khoản: Nếu xác định được người bị xử phạt có tài khoản tại ngân hàng, cơ quan có thẩm quyền có thể thực hiện việc phong tỏa, khấu trừ tiền trong tài khoản để thu hồi khoản tiền phạt còn thiếu.

Khấu trừ lương hoặc thu nhập: Cơ quan quản lý có thể yêu cầu chủ thể đang chi trả tiền lương hoặc thu nhập thực hiện việc khấu trừ theo quyết định cưỡng chế một cách hợp pháp.

Kê biên nhà đất và các tài sản khác: Đối với nhà đất, Nghị định 296/2025/NĐ-CP quy định rất chặt chẽ. Việc kê biên nhà ở là nơi ở duy nhất chỉ được thực hiện khi đáp ứng các điều kiện tối thiểu về diện tích theo pháp luật về cư trú và sau khi xác định người bị cưỡng chế không còn tài sản khác đủ để thi hành.

Luật sư Diệp Năng Bình nhấn mạnh, pháp luật không thiết kế cơ chế muốn lấy tài sản nào cũng được. Việc kê biên tài sản liên quan đến các khoản phạt nguội phải hướng tới tài sản thuộc quyền sở hữu của người bị cưỡng chế, có giá trị phù hợp và phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

Chế tài bổ sung trên hệ thống quản lí giao thông và đăng kiểm

Bên cạnh nghĩa vụ nộp phạt và khả năng bị cưỡng chế tài sản, người vi phạm còn phải chịu các biện pháp quản lí trực tiếp. Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, người điều khiển có thể bị trừ điểm giấy phép lái xe hoặc tước quyền sử dụng có thời hạn đối với các hành vi vi phạm giao thông được ghi nhận qua hệ thống phạt nguội.

Riêng về đăng kiểm, Điểm d khoản 2 Điều 43 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 quy định: Tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ mà chưa thực hiện xong yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về giải quyết vụ việc vi phạm hành chính thì chưa được giải quyết việc đăng kí, đăng kiểm phương tiện vi phạm. Như vậy, chiếc xe sẽ bị vướng thủ tục đăng ký, đăng kiểm cho đến khi vụ việc phạt nguội được giải quyết dứt điểm theo quy định của pháp luật.

Lời khuyên cho chủ phương tiện để tránh rủi ro pháp lí

Dưới góc độ pháp lí, Luật sư Diệp Năng Bình khuyến cáo người dân cần chủ động tuân thủ các quy tắc giao thông ngay từ khi điều khiển phương tiện, không nên có tâm lý chủ quan với những lỗi tưởng như nhỏ vì hệ thống camera giám sát hiện nay ghi nhận vi phạm rất liên tục và chính xác.

Đồng thời, chủ phương tiện nên thường xuyên tra cứu tình trạng phạt nguội của xe trên các cổng thông tin chính thống để kịp thời phát hiện và xử lí. Khi phát hiện vi phạm, cần chủ động xử lí hoặc thực hiện quyền giải trình, khiếu nại đúng luật, tuyệt đối không để vụ việc kéo dài hay ôm tư tưởng "bỏ xe" để trốn nợ. Đặc biệt, khi mua bán, cho tặng phương tiện, người dân phải thực hiện đầy đủ thủ tục sang tên đổi chủ để tránh gặp rắc rối pháp lý từ những vi phạm phát sinh sau đó.

Nam Phong