Cần làm gì khi bản thân là nạn nhân của deepfake?
Ai cũng có thể là nạn nhân của nội dung giả mạo trên mạng (deepfake) chứ không chỉ người nổi tiếng.
Hầu hết mạng xã hội đều cấm deepfake và hình ảnh nhạy cảm bất kể chúng có qua chỉnh sửa hay không. Mỗi nền tảng cung cấp phương thức cụ thể để báo cáo trường hợp hình ảnh của bản thân bị sử dụng trái phép. Dù không đảm bảo mọi nội dung vi phạm đều bị gỡ bỏ, nhưng sử dụng loạt công cụ sẵn có vẫn là bước bảo vệ khởi đầu hữu ích.
Trang công nghệ CNET khuyên rằng trước khi tiến hành báo cáo, hãy lưu lại bằng chứng nhằm tránh kẻ phát tán xóa hoặc chỉnh sửa nội dung. Cơ quan chức năng sẽ rất cần số bằng chứng này.
Đầu tiên chụp ảnh hoặc quay màn hình một cách rõ nét về deepfake. Sau đó lưu lại chính xác đường dẫn (URL), tên tài khoản, mốc thời gian lẫn bất cứ tin nhắn nào đi kèm. Đặc biệt nếu deepfake bị sử dụng để tống tiền, cần lưu giữ toàn bộ lịch sử trò chuyện, thông tin ngân hàng và số điện thoại liên quan.
Bước tiếp theo là buộc các nền tảng đang lưu trữ gỡ bỏ ngay lập tức. Nếu deepfake chứa nội dung khiêu dâm, hãy gửi báo cáo đến StopNCII.org – nền tảng trực tuyến miễn phí toàn cầu được thiết kế để ngăn chặn hành vi phát tán nội dung nhạy cảm khi chưa có sự đồng thuận của người trong cuộc.
Trang web do Revenge Porn Helpline thuộc tổ chức từ thiện SWGfL vận hành, phối hợp cùng Meta và nhiều tổ chức phi chính phủ trên thế giới. Khi ta báo cáo, StopNCII.org tự động chạy thuận toán tạo mã hash rồi gửi lên cơ sở dữ liệu chung. Các công ty công nghệ đối tác đối chiếu mã với dữ liệu trên nền tảng của mình. Nội dung có mã trùng hợp sẽ bị chặn rồi gỡ bỏ.
Còn với deepfake khong mang tính khiêu dâm, có thể báo cáo theo chính sách chống quấy rối - bắt nạt của hầu hết nền tảng.
Đừng quên giảm thiểu thiệt hại, do deepfake thường bị lợi dụng để qua mặt biện pháp bảo mật hay lừa đảo người thân quen. Hãy đăng thông báo công khai trên mạng xã hội đang sử dụng đồng thời báo cho bạn bè, gia đình và đồng nghiệp rằng hình ảnh/giọng nói của bản thân bị giả mạo, họ nên bỏ qua mọi yêu cầu mượn tiền hay chuyển khoản giúp. Ngoài ra cần lập tức liên hệ ngân hàng đang sử dụng để yêu cầu tạm thời phong tỏa tài khoản và bảo vệ hồ sơ cá nhân.
Cuối cùng hãy tìm đến cơ quan chức năng địa phương, giao nộp bản in của tất cả bằng chứng.
Cách báo cáo trên Facebook, Instagram, Threads, Meta AI
Facebook, Instagram, Threads đều thuộc sở hữu Meta. Tuy phải gửi báo cáo riêng trên từng nền tảng, nhưng quy trình thực hiện thì tương tự nhau.
Tất cả đều có biểu mẫu sẵn để điền, đồng thời yêu cầu cung cấp URL của bài đăng có vấn đề và cho biết người xuất hiện trong nội dung trên hay dưới 18 tuổi. Người dùng không cần đăng nhập tài khoản Meta của mình nếu muốn báo cáo.
Trên điện thoại, nhấn vào biểu tượng 3 dấu chấm (Facebook) hoặc 2 dấu gạch ngang (Instagram) ở góc trên bên phải bài viết, chọn mục Report, sau đó nhấn vào liên kết màu xanh dương nằm dưới dòng chữ “Reporting specific harms”.
Với deepfake không chứa nội dung khiêu dâm, vào lại mục Report và chọn “Bullying, harassment or abuse” hoặc “Adult content or Problem”. Ta cũng có thể báo cáo tài khỏa mạo danh hay trường hợp vi phạm quyền riêng tư nói chung.
Cách báo cáo trên Google Search và Images
Gần đây Google bổ sung một phương thức mới để báo cáo và yêu cầu gỡ bỏ hình ảnh nhạy cảm trên Images: nhấn vào biểu tượng 3 dấu chấm dọc ở góc trên bên phải rồi chọn “Remove Result”, nếu là hình ảnh nhạy cảm hãy chọn ghi chú “It shows a sexual image of me”.
Nếu không phải nội dung nhạy cảm thì người dùng chuyển sang áp dụng quy trình gỡ bỏ theo DCMA của Goole (dành cho Search, Images lẫn Maps). Ta điền mẫu đơn trực tuyến có sẵn kèm thông tin liên hệ và URL. Khi xét thấy đơn hợp lệ, Google sẽ gỡ bỏ hoặc chặn quyền truy cập nội dung đó.
Cách báo cáo trên Youtube
Nội dung khiêu dâm bị cấm theo Nguyên tắc cộng đồng của YouTube, nên chỉ cần sử dụng quy trình báo cáo thông thường là có thể xử lí.
Nhấn vào biểu tượng 3 chấm bên cạnh video, chọn Report rồi chọn lí do phù hợp nhất để yêu cầu xóa. Một cách nữa là gửi yêu cầu chính thức qua cổng thông tin dành cho việc gỡ bỏ nội dung của YouTube (đòi hỏi cung cấp URL cùng một số thông tin liên quan).
Quy trình thông thường áp dụng được cả với deepfake không chứa nội dung khiêu dâm. Ta chỉ cần đổi lí do yêu cầu xóa.
Đặc biệt tại Mỹ, Youtube triển khai chương trình nhận diện hình ảnh cá nhân, dựa vào AI cùng máy học quét toàn bộ kho video nhằm tìm kiếm tất cả nội dung có hình ảnh muốn tìm. Người dùng có thể phát hiện deepfake một cách có hệ thống, tiến hành xử lí trong một lần.
Cách báo cáo trên TikTok
Báo cáo deepfake trên TikTok không cần đăng nhập tài khoản của mình, nhưng phải cung cấp địa chỉ thư điện tử.
Đầu tiên nhấn giữ video rồi chọn Report, tiếp theo chọn lí do (nội dung khiêu dâm, thù ghét, quấy rối, bắt nạt trực tiếp, bạo lực). Quy trình này cũng áp dụng với tài khoản mạo danh, hành vi xâm phạm quyền riêng tư.
Cách báo cáo trên X
Nếu có tài khoản X, hãy nhấn vào biểu tượng 3 chấm bên cạnh bài đăng rồi chọn Report, sau đó nêu rõ lí do (nội dung riêng tư hoặc nội dung chưa được đồng ý đăng). Còn nếu không có tài khoản, lần lượt vào Help Center – Forms – Safety and Sensitive Content – Take It Down. Điền biểu mẫu đơn giản và gửi đi là hoàn tất.
Để báo cáo tài khoản giả mạo, truy cập trang hồ sơ, nhấn vào biểu tượng 3 chấm bên cạnh ảnh đại diện và chọn Report.