Đi tìm tên liệt sĩ nằm dưới lòng đất hơn nửa thế kỷ
Nhiệm vụ tìm lại tên tuổi cho những người lính đã nằm xuống hơn nửa thế kỷ tại TP. Đồng Nai vẫn đang được khẩn trương thực hiện.
Có những phần mộ còn đủ mẫu để giám định ADN, có những ngôi mộ chỉ còn lại vài kỷ vật và cũng có những nơi thời gian đã xóa gần hết dấu vết. Nhưng chỉ cần còn một manh mối, hành trình tìm kiếm vẫn chưa dừng lại.
Những phần mộ chờ được gọi tên
Tại Nghĩa trang liệt sĩ Trảng Bom, những hàng mộ nằm im dưới những tán cây. Khói hương bảng lảng trong không gian yên tĩnh. Ít ai hình dung phía dưới những phần mộ ấy là những câu chuyện đã kéo dài hơn nửa thế kỷ. Những người lính đã có một nơi yên nghỉ, nhưng với nhiều người, hành trình trở về vẫn chưa trọn vẹn.
Trong quá trình khai quật tại Nghĩa trang liệt sĩ Trảng Bom, lực lượng chức năng tìm thấy một chiếc dây lưng lớn, một dây lưng nhỏ, một bình tông đựng nước, một chiếc lược và một cây bút. Những vật dụng từng rất bình thường ấy, sau hàng chục năm nằm dưới lòng đất, nay trở thành những dấu vết quý giá.
Trên chiếc bình tông có khắc dòng chữ, con số: “Dương Việt 12 - 72 - 10 B + S”. Chưa thể xác định ngay người sở hữu chiếc bình. Nhưng dòng chữ được ghi nhận để tiếp tục đối chiếu. Trong hành trình tìm kiếm, đôi khi một con số nhỏ cũng có thể mở ra một hướng đi mới.
Đáng chú ý hơn là một cuốn album. Bên trong có hình một số thiếu nữ và một chàng thanh niên mặc quân phục, đội mũ bộ đội. Gương mặt trong ảnh vẫn còn rất trẻ. Nếu đó là người đang nằm dưới phần mộ, cuốn album có thể là một trong những hình ảnh hiếm hoi còn lại của anh trước khi chiến tranh khép lại cuộc đời.
Nhìn những tấm ảnh ấy, thật khó không nghĩ đến một gia đình ở đâu đó, nơi từng có một người mẹ ngóng con, một người cha chờ tin hay một người con gái giữ lại hình ảnh người mình thương.
Một cây bút được tìm thấy bên cạnh cũng mang theo một câu chuyện riêng. Trên thân bút khắc dòng chữ “Nhớ mãi mùa xuân 1974”, “Kỷ niệm 6 - 2 - 74” cùng hình biểu tượng chùa Một Cột. Chỉ vài dòng chữ nhưng đủ gợi lại một mùa xuân đã rất xa. Đó có thể là một món quà, một kỷ niệm hoặc vật người lính mang theo trong những ngày cuối cùng. Không ai biết chính xác.
Những người tìm kiếm cẩn thận ghi nhận, bảo quản và tiếp tục đối chiếu. Bởi biết đâu, một ngày nào đó, chính những dòng chữ ấy sẽ giúp một gia đình nhận ra người thân của mình.
Nghĩa trang liệt sĩ Bình Phước (xã Đồng Tâm) hiện có 5.194 mộ liệt sĩ. Trong số 2.810 mộ cần lấy mẫu, có 1.813 mộ không còn mẫu sinh phẩm. 997 mộ còn lại đủ điều kiện đã được lấy mẫu và bàn giao để gửi xét nghiệm. Những con số này cho thấy thời gian đã lấy đi không ít dấu vết. Hài cốt biến đổi, kỷ vật đã hư hao và những nhân chứng từng biết về người lính cũng ngày càng ít đi.
Theo Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ TP. Đồng Nai, đến nay hơn 7.400 mộ tại 11 nghĩa trang đã được khai quật. Hơn 4.580 mộ đủ điều kiện lấy mẫu, hơn 2.800 mộ không đủ điều kiện. Đồng Nai đã hoàn thành nhiệm vụ tại 11 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn, vượt tiến độ hơn 4 tháng so với kế hoạch. Nhưng hoàn thành việc lấy mẫu mới chỉ là một chặng đường. Phía trước vẫn là xét nghiệm, đối chiếu và xác minh. Và phía sau mỗi kết quả ADN có thể là một cuộc đoàn tụ mà một gia đình đã chờ đợi suốt hàng chục năm.
Từ lòng đất đến một cuộc đoàn tụ
Nếu những phần mộ trong nghĩa trang là nơi lưu giữ những người lính đã khuất, thì cuộc tìm kiếm ngoài thực địa lại tiếp tục mở ra những cơ hội đưa họ trở về. Cùng với việc khai quật, lấy mẫu tại các nghĩa trang, Đội K72 và Đội K76 thuộc Bộ Chỉ huy quân sự TP. Đồng Nai vẫn tiếp tục chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Từ ngày 14/7 đến nay, hai đội đã quy tập 29 hài cốt liệt sĩ tại khu vực xã Minh Đức, xã Lộc Tấn và phường Lộc Ninh. Trong số này, 19 mẫu sinh phẩm đủ điều kiện đã được gửi giám định ADN. Mỗi bộ hài cốt được tìm thấy là thêm một cơ hội để xác định danh tính, thêm một cơ hội để một gia đình nhận được tin mà họ đã chờ đợi qua nhiều thế hệ.
TP. Đồng Nai đã tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng 29 hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Bình Phước. Sau hàng chục năm, những người lính trở về. Họ trở về không phải bằng những bước chân như ngày ra trận, mà trong những phần hài cốt được nâng niu đặt xuống nghĩa trang giữa khói hương đồng đội. Có người có thể sớm được xác định danh tính. Có người vẫn phải tiếp tục chờ. Nhưng ít nhất, họ đã có một nơi để trở về.
Bà Nguyễn Thị Hoàng - Phó chủ tịch UBND TP. Đồng Nai, Trưởng ban Chỉ đạo Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thành phố khẳng định công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ không chỉ là một nhiệm vụ chính trị, mà còn là trách nhiệm thiêng liêng của thế hệ hôm nay đối với những người đã nằm lại vì Tổ quốc.
Theo bà Hoàng, phía sau mỗi phần mộ chưa xác định danh tính là một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm, thậm chí qua nhiều thế hệ. Vì vậy, dù thời gian đã xóa nhòa nhiều dấu vết, dù hành trình phía trước còn không ít khó khăn, thành phố sẽ không bỏ qua bất kỳ manh mối nào, không từ bỏ bất kỳ phương pháp nào có thể giúp tìm lại danh tính những người đã hy sinh.
Vì thế, Đội K72, Đội K76 và lực lượng chức năng TP. Đồng Nai vẫn lặng lẽ đi tìm từng hài cốt, từng cái tên, đưa những liệt sĩ đã ngã xuống trở về với gia đình, quê hương và ký ức dân tộc.
