Công viên Lê Thị Riêng: Phát hiện thêm hơn 30 hài cốt liệt sĩ, dấu vết mới dẫn tới rãnh mộ số 3

Những dấu vết mới tại hiện trường, cùng di vật là khuyên tai vàng, tiếp tục mở thêm manh mối về rãnh mộ số 3 và danh tính những người đã nằm lại gần sáu thập kỷ.

Công viên Lê Thị Riêng: Dấu vết mới tại rãnh mộ số 3

Nhịp tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng bước sang một mốc mới trong sáng 16/8. Khi phạm vi đào thăm dò được mở rộng tại khu vực bia tưởng niệm liệt sĩ Lê Thị Riêng, lực lượng chức năng phát hiện hơn 30 hài cốt liệt sĩ. Đây là số hài cốt được phát hiện nhiều nhất trong một ngày kể từ khi công tác khai quật thăm dò bắt đầu.

Trong số những hài cốt được đưa lên trong buổi sáng, 6 bộ được quy tập tại khu vực tìm kiếm mở rộng. Dấu vết và tư thế hài cốt có nhiều điểm trùng khớp với dữ liệu về rãnh mộ số 3 trong hồ sơ nghiên cứu nơi chôn cất tập thể các liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968 tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, nay là Công viên Lê Thị Riêng.

Lực lượng tìm kiếm phát hiện nhiều di vật đi kèm. Trong đó có một khuyên tai vàng. Từ dấu hiệu này, cơ quan chức năng bước đầu nhận định một hài cốt có thể là nữ. Món đồ nhỏ, sau gần 60 năm nằm dưới lòng đất, nay trở thành đầu mối giúp việc xác minh tiến thêm một bước.

Mỗi chiếc nhẫn, răng vàng, mảnh giấy công tác, dây tăng, đôi dép cao su hay chiếc ví từng được tìm thấy đều phải được ghi nhận đúng vị trí, bảo quản và đối chiếu với hồ sơ, nhân chứng, đơn vị chiến đấu, danh sách liệt sĩ. Khi các dữ liệu gặp nhau, một dấu tích cá nhân mới có thể trở thành căn cứ phục vụ xác định danh tính.

Đến hết ngày 15/8, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh TP.HCM báo cáo đã phát hiện, quy tập 327 bộ hài cốt tại Công viên Lê Thị Riêng. Trong đó, 294 bộ được tìm thấy ở các vị trí riêng biệt; 33 bộ thuộc 8 vị trí mộ tập thể. Khu A có 2 vị trí mộ tập thể, Khu B có 6 vị trí. Có 183 bộ hài cốt kèm di vật.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM, cho biết từ ảnh tư liệu của hãng AP, lực lượng chức năng ban đầu xác định 3 rãnh mộ. Hai rãnh đã được tổ chức tìm kiếm. Với rãnh thứ ba, kết quả khảo sát cho thấy vị trí thực tế có sự so le so với dự kiến ban đầu và lực lượng đã xác định lại vị trí.

Công nghệ hỗ trợ hành trình trả lại tên liệt sĩ

Radar xuyên đất và phương pháp điện trở suất được sử dụng để phát hiện các dấu hiệu bất thường dưới mặt đất. Công nghệ giúp thu hẹp phạm vi nghi vấn và hỗ trợ xác định vị trí cần đào thăm dò. Nhưng thiết bị không thể thay thế hồ sơ lịch sử hay lời kể nhân chứng. Một tín hiệu dưới lòng đất chỉ có ý nghĩa khi được đặt cạnh các nguồn tư liệu khác.

Thực tế tại Công viên Lê Thị Riêng cho thấy điều đó. Với rãnh mộ thứ tư và thứ năm, dù có thông tin nhân chứng, kết quả radar xuyên đất và đo điện trở suất đến nay chưa xác định được vị trí tương ứng. Lực lượng nghiên cứu vì vậy tiếp tục thẩm định, thay vì đào tìm chỉ dựa trên một nguồn tin.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cho biết Bộ Tư lệnh TP.HCM đã làm việc với Đại học Quốc gia TP.HCM để xây dựng đề tài khoa học về ứng dụng công nghệ trong tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Mục tiêu là hoàn thiện phương pháp hiện đại, đồng thời từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa phục vụ lâu dài cho việc tìm kiếm và xác định danh tính.

Bài toán khó nhất vẫn là trả lại tên cho những người đã hy sinh. Ngay khi phát hiện hài cốt, lực lượng phải quản lý di vật, lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN, rà soát danh sách liệt sĩ của các đơn vị từng chiến đấu tại địa bàn và tìm thân nhân để lấy mẫu đối chứng. ADN rất quan trọng nhưng không phải căn cứ duy nhất.

Có trường hợp mẫu sinh phẩm không còn đủ điều kiện phân tích. Khi đó, chiếc ví, mảnh giấy, đồ dùng cá nhân hay những dấu vết nhỏ lại trở thành dữ liệu quan trọng nếu được đối chiếu với hồ sơ và ký ức nhân chứng. Trường hợp liệt sĩ Huỳnh Văn Quên được cơ quan chức năng nêu như ví dụ về cách thông tin gia đình, hồ sơ quân đội và tư liệu lịch sử bổ sung cho nhau trong quá trình xác minh.

Từ kinh nghiệm này, TP.HCM đang rà soát 12 vị trí nghi có mộ liệt sĩ tập thể. Mỗi vị trí được đánh giá dựa trên tài liệu lịch sử, sơ đồ, bản đồ, không ảnh, nhân chứng và khảo sát thực địa. Nguyên tắc được đặt ra là thông tin chắc đến đâu, triển khai đến đó, tránh mở rộng tìm kiếm khi căn cứ chưa đủ.

Tại buổi làm việc ngày 13/8, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu TP.HCM tiếp tục nhiệm vụ với tinh thần thận trọng, chắc chắn, tỉ mỉ, kỹ lưỡng và hiệu quả. Thành phố phải hoàn thành đánh giá giai đoạn 1 trước ngày 30/8, làm rõ kết quả, khó khăn, bài học kinh nghiệm và nhiệm vụ tiếp theo.

Yêu cầu đáng chú ý là biến kết quả tại Công viên Lê Thị Riêng thành mô hình, cách làm mẫu đối với các khu mộ tập thể còn thiếu thông tin. Quy trình không dừng ở việc đào tìm mà phải liên kết từ thu thập dữ liệu, kiểm chứng hồ sơ, khảo sát bằng khoa học công nghệ, quy tập, bảo quản di vật, lấy mẫu sinh phẩm đến xác định danh tính.

Sau những con số tăng lên từng ngày là một công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn đặc biệt. Mỗi lớp đất được mở ra có thể mang theo một dấu vết. Mỗi di vật tìm thấy có thể mở một hướng xác minh mới, nhưng không được phép vội vàng gắn một cái tên khi chứng cứ chưa đủ.

Phát hiện hơn 30 hài cốt trong sáng 16/8 tiếp tục mở rộng thêm những manh mối quan trọng tại Công viên Lê Thị Riêng. Từ các dấu vết dưới lòng đất, di vật đi kèm đến hồ sơ lịch sử, từng thông tin đang được đối chiếu thận trọng với hy vọng xác định danh tính, đưa các liệt sĩ trở về với gia đình và quê hương.

Nguyễn Tuyết