Quê hương của CEO DeepSeek và Moonshot AI chạy đua giữ chân, thu hút nhân tài AI
Sau khi để mất những nhà sáng lập hàng đầu trong lĩnh vực AI, tỉnh Quảng Đông đang tìm cách thu hút và giữ chân nhân tài tốt hơn.
Quảng Đông tung ưu đãi, tìm cách thu hút nhân tài AI từ Bắc Kinh
Tỉnh Quảng Đông, trung tâm sản xuất lớn ở miền nam Trung Quốc, trong tuần này đã đón gần 40 sinh viên ngành khoa học máy tính của Đại học Thanh Hoa (ở thủ đô Bắc Kinh). Đây là một phần trong nỗ lực có chủ đích của chính quyền địa phương nhằm thu hẹp khoảng cách ngày càng lớn trong cuộc đua AI của Trung Quốc bằng cách thu hút nhân tài hàng đầu từ Bắc Kinh.
Dù đào tạo hai trong số những tài năng AI nổi bật nhất Trung Quốc là Yang Zhilin (Dương Thực Lân, nhà sáng lập kiêm CEO Moonshot AI) và Liang Wenfeng (Lương Văn Phong, nhà sáng lập kiêm CEO DeepSeek), tỉnh Quảng Đông lại không thể giữ chân cả hai.
Sau khi tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa và nhận bằng tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ), Yang Zhilin trở về Trung Quốc và thành lập Moonshot AI tại Bắc Kinh vào năm 2023.
Liang Wenfeng học Đại học Chiết Giang ở miền đông Trung Quốc, từng làm việc tại thành phố Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên ở phía tây nam. Sau đó, ông chuyển đến thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, rồi thành lập cả quỹ đầu tư định lượng High-Flyer lẫn DeepSeek.
Các số liệu trong ngành cho thấy những thách thức lớn mà Quảng Đông đang phải đối mặt. Theo Viện Nghiên cứu Hurun, Bắc Kinh dẫn đầu Trung Quốc với 19 trong số 50 công ty AI hàng đầu cả nước, tiếp theo là Thượng Hải với 14 cái tên. Quảng Châu và Thâm Quyến, hai thành phố lớn nhất tỉnh Quảng Đông, chỉ có tổng cộng 10 công ty AI thuộc danh sách này.
Quảng Đông có những lợi thế riêng
Các thành phố hạng hai đang nhanh chóng vươn lên. Hàng Châu phát triển mạnh với những công ty nổi bật như DeepSeek và Unitree Robotics, còn Hợp Phì và Vũ Hán đang tạo đà phát triển nhờ hai hãng chip nhớ hàng đầu Trung Quốc là CXMT và YMTC.
Theo các chuyên gia, một nguyên nhân cốt lõi của sự chênh lệch này là sự tập trung của nguồn nhân lực học thuật.
“Di sản văn hóa cũng như nền tảng khoa học và giáo dục của Quảng Đông không mạnh bằng Bắc Kinh và khu vực đồng bằng sông Dương Tử. Trên thực tế, Quảng Đông thậm chí không có lợi thế đáng kể nếu so với những thành phố như Hợp Phì, Vũ Hán hay Thành Đô”, ông Peng Peng, Chủ tịch điều hành Hiệp hội Cải cách Quảng Đông - một viện nghiên cứu có liên hệ với chính quyền, nhận định.
Để chứng minh sức hấp dẫn của mình, Quảng Đông đã tổ chức một chuyến tham quan nhằm giới thiệu những thế mạnh công nghệ hàng đầu của tỉnh. Lộ trình bao gồm Trung tâm Siêu máy tính quốc gia tại Quảng Châu (nơi đặt Tianhe-2, từng là siêu máy tính mạnh nhất thế giới) cùng chuyến thăm dự kiến đến cơ sở của Pony AI (công ty hàng đầu trong lĩnh vực xe tự lái).
Trong các buổi giao lưu với những sinh viên sắp tốt nghiệp, hai bên thảo luận nhiều chủ đề như cách ứng phó với các hạn chế xuất khẩu của Mỹ với chip AI Nvidia tiên tiến và cách tận dụng tấm bằng danh giá từ Đại học Thanh Hoa để tăng uy tín khi huy động vốn đầu tư mạo hiểm.
Các doanh nhân và chuyên gia địa phương cho rằng Quảng Đông có những lợi thế riêng so với những trung tâm công nghệ ở miền bắc.
Jin Dingjian, cựu sinh viên Đại học Thanh Hoa và nhà sáng lập công ty tiếp thị AI MagicAI tại Quảng Châu, đã chia sẻ với các sinh viên rằng việc có ít đối thủ cạnh tranh hơn đồng nghĩa có cơ hội nhận được nhiều sự hỗ trợ hơn từ địa phương.
“Xét về quy mô tổng thể, Quảng Châu có ít nguồn lực hơn. Song với một doanh nghiệp cụ thể, nếu đặt trụ sở tại Bắc Kinh, chúng tôi sẽ chỉ là một trong rất nhiều công ty bình thường và chưa chắc nhận được nhiều sự quan tâm từ chính quyền”, Jin Dingjian chia sẻ với tờ SCMP bên lề chuyến tham quan.
Peng Peng cho rằng mạng lưới công nghiệp của Quảng Đông mang đến một môi trường thử nghiệm mà ít nơi có thể sánh được.
“Nền tảng sản xuất tiên tiến đẳng cấp thế giới cho phép Quảng Đông phát triển các kịch bản ứng dụng AI nhanh hơn, rộng hơn và đa dạng hơn”, ông nhấn mạnh.
Chính quyền tỉnh Quảng Đông cũng đang củng cố những lợi thế này bằng các chính sách hỗ trợ tài chính. Thành phố Quảng Châu cung cấp khoản trợ cấp lên tới 10 triệu nhân dân tệ (1,5 triệu USD) cho một số doanh nhân được lựa chọn, trong khi Thâm Quyến hỗ trợ tối đa 1,8 triệu nhân dân tệ trong 3 năm cho những cá nhân đạt chuẩn nhân tài cấp cao.
Hôm 14/8, quận Hải Châu ở Quảng Châu công bố kế hoạch gồm 8 biện pháp khuyến khích phát triển kinh tế token, trong đó có các khoản hỗ trợ liên quan đến chi phí sử dụng token và dịch vụ AI.
Token là đơn vị dữ liệu mà mô hình AI xử lí hoặc tạo ra dưới dạng văn bản hoặc hình ảnh, có thể là một từ, một phần của từ, hoặc thậm chí là dấu câu. Nhiều công ty sử dụng token như một đơn vị kinh tế để đo lường khối lượng tính toán mà AI thực hiện. Văn bản càng dài thì càng cần nhiều token để xử lí, vì vậy chi phí thường được tính theo số token (trên mỗi nghìn hoặc mỗi triệu token).
Một ngày trước đó, chính quyền Quảng Đông tăng cường hợp tác với tập đoàn Alibaba trong các lĩnh vực như AI, hạ tầng điện toán và dịch vụ công thông minh.
Những chính sách ưu đãi này, cùng với chi phí sinh hoạt ngày càng cao tại các trung tâm công nghệ truyền thống, dường như đang khiến nhiều kỹ sư trẻ cân nhắc lại lựa chọn của mình.
Khi phóng viên SCMP hỏi 10 sinh viên trong chuyến tham quan về kế hoạch sau khi tốt nghiệp, Bắc Kinh và Quảng Đông cùng nhận được 3 lựa chọn. Một sinh viên cho biết quan tâm đến cả Bắc Kinh và Thâm Quyến, trong khi 3 người còn lại nói sẽ chọn nơi nào đưa ra lời mời làm việc tốt nhất.
Với nhiều sinh viên, chi phí sinh hoạt cao tại Bắc Kinh và Thượng Hải khiến các lựa chọn ở miền nam Trung Quốc ngày càng trở nên hấp dẫn hơn.
Yang Zhilin trở về Trung Quốc sau khi từ chối lời mời từ Apple
Yang Zhilin, Giám đốc điều hành startup Moonshot AI, từng có thể làm việc cho bất kì hãng công nghệ hàng đầu nào tại Mỹ sau khi nhận bằng tiến sĩ từ một trường đại học danh tiếng ở nước này. Thay vào đó, Yang Zhilin trở về Trung Quốc và thành lập một công ty sau đó phát triển thành đối thủ của OpenAI, Anthropic.
Câu chuyện của Yang Zhilin là ví dụ điển hình cho thấy một nhà nghiên cứu Trung Quốc được đào tạo tại Mỹ rồi trở về quê nhà để xây dựng doanh nghiệp có thể cạnh tranh với các đối thủ Mỹ.
Yang Zhilin làm nghiên cứu tiến sĩ dưới sự hướng dẫn của Ruslan Salakhutdinov - giáo sư chuyên ngành học máy tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ) và từng làm việc tại Apple.
Khoảng 7 năm trước, một lãnh đạo Apple (báo cáo trực tiếp cho Giám đốc điều hành Tim Cook) đã liên hệ với Ruslan Salakhutdinov để hỏi liệu Yang Zhilin có muốn gia nhập công ty hay không.
Sinh năm 1992, Yang Zhilin tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa, một trong những trường đại học danh tiếng nhất Trung Quốc, trước khi sang Mỹ học tiến sĩ và hoàn thành chương trình chỉ trong 4 năm.
Khi còn là sinh viên, Yang Zhilin nổi bật nhờ các công trình nghiên cứu về AI nhận được nhiều lời mời làm việc từ Apple, Google cùng các hãng công nghệ Mỹ khác. Theo Ruslan Salakhutdinov, Yang Zhilin hoàn toàn có thể ở lại Mỹ nếu muốn.
“Cậu ấy nhìn thấy những hướng nghiên cứu rất xuất sắc, nhưng cũng có thể đi theo hướng lập trình và tối ưu hóa chuyên sâu”, Ruslan Salakhutdinov kể. Ông cho biết Yang Zhilin có thể gia nhập hãng công nghệ lớn hoặc theo đuổi sự nghiệp học thuật tại một trường đại học hàng đầu.
Thế nhưng, Yang Zhilin đã không chọn cả hai con đường đó. Sau khi trở về Trung Quốc, Yang Zhilin đồng sáng lập Moonshot AI vào năm 2023.
Ngày 16/7/2026, Moonshot AI đã gây chấn động ngành công nghệ Mỹ khi phát hành Kimi K3, mô hình AI trọng số mở đạt hiệu năng tiệm cận Claude Fable 5 của Anthropic và GPT-5.6 Sol của OpenAI. Moonshot AI gọi Kimi K3 là mô hình AI trọng số mở lớn nhất thế giới.
Tháng 3, Yang Zhilin đến Thung lũng Silicon ở bang California (Mỹ) và phát biểu tại hội nghị GTC 2026 do Nvidia tổ chức.
“Các mô hình AI mở không thể chỉ dừng lại ở việc ‘mở’ mà còn phải xuất sắc”, ông nói.
Bốn tháng sau, Moonshot AI đã trình làng Kimi K3.
Chứng kiến thành công của Yang Zhilin, nhiều nhà đầu tư công nghệ Mỹ bày tỏ tiếc nuối khi Mỹ đã không thuyết phục được ông ở lại.
Josh Wolfe, đồng sáng lập quỹ đầu tư mạo hiểm Lux Capital, viết trên mạng xã hội X rằng Mỹ cần thu hút những nhân tài xuất sắc nhất và giữ họ ở lại. Josh Wolfe nói rằng cần có thêm các chính sách hỗ trợ nhân tài Trung Quốc, chẳng hạn tạo điều kiện để gia đình họ có thể sang Mỹ cùng.
Hiện Mỹ vẫn vượt Trung Quốc về quy mô cơ sở hạ tầng AI, chẳng hạn bán dẫn và trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, xét về nguồn nhân lực - yếu tố then chốt để phát triển AI, Mỹ có thể đang ở thế bất lợi hơn nhiều so với những gì nước này nhận ra.