Malaysia thắng lớn nhờ cơn sốt AI, chip và trung tâm dữ liệu

Cơn sốt AI đã biến một số công ty châu Á như TSMC (Đài Loan), Samsung Electronics và SK Hynix (Hàn Quốc) thành những tên tuổi nổi bật trên toàn cầu, với mức định giá tăng vọt nhờ nhu cầu tăng cao với các loại chip mạnh mẽ. Trong đó, TSMC là nhà sản xuất chip theo hợp đồng số 1 thế giới, còn Samsung Electronics và SK Hynix là hai hãng chip nhớ lớn nhất.

Dù ít được chú ý hơn, Malaysia cũng đang là một trong những bên hưởng lợi từ cơn sốt AI.

Vai trò là trung tâm sản xuất vi mạch phổ thông và phát triển trung tâm dữ liệu đang giúp Malaysia tăng trưởng mạnh trong bối cảnh nhiều nước láng giềng chịu tác động từ thuế quan của Mỹ và giá năng lượng tăng do chiến sự ở Trung Đông.

Theo số liệu do chính phủ nước này vừa công bố, kinh tế Malaysia tăng trưởng 5,8% trong quý II/2026 so với cùng kì năm trước, cao hơn mức 5,4% của quý I.

Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ ngành sản xuất với mức tăng 7,5%, trong đó phần lớn liên quan đến sản xuất chip, và ngành xây dựng tăng 6,6% nhờ sự phát triển mạnh của các trung tâm dữ liệu.

“Malaysia là trường hợp điển hình cho thấy cách một quốc gia có thể tận dụng cơ hội từ việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng AI. Malaysia đang hưởng những thành quả từ chiến lược đó”, Robert Walker, nghiên cứu viên tại Viện Lowy, nhận xét.

Viện Lowy là viện nghiên cứu chính sách quốc tế độc lập, phi đảng phái của Úc, đặt trụ sở tại thành phố Sydney, được doanh nhân Sir Frank Lowy thành lập năm 2003.

Malaysia trải qua 50 năm phát triển ngành chip

Ngành công nghiệp chip của Malaysia đã hình thành từ khoảng 50 năm trước. Các công ty quốc tế, trong đó có Intel, bắt đầu xây dựng nhà máy tại đây từ thập niên 1970, bị thu hút bởi các khu thương mại tự do và hệ thống cảng nằm bên eo biển Malacca - một trong những tuyến vận tải biển nhộn nhịp nhất thế giới.

Malaysia khi ấy được mệnh danh là “Thung lũng Silicon của phương Đông”. Sau đó, Đài Loan và Hàn Quốc dần bỏ xa Malaysia khi hai nền kinh tế này có những nhà sản xuất chip hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, Malaysia đã xây dựng được vị thế riêng trong các công đoạn hậu kì của chuỗi cung ứng sản xuất bán dẫn, chủ yếu gồm đóng gói, lắp ráp và kiểm thử chip.

Theo chính phủ Malaysia, nước này hiện chiếm khoảng 13% công suất lắp ráp và kiểm thử bán dẫn toàn cầu, đồng thời là nước xuất khẩu chip lớn thứ 6 thế giới. Xuất khẩu bán dẫn chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của Malaysia.

“Malaysia may mắn khi mặt hàng đang có nhu cầu cao nhất hiện nay là bán dẫn lại được sản xuất tại nước này. Đây không phải những sản phẩm cao cấp nhất, nhưng nhu cầu quá lớn nên Malaysia vẫn hưởng lợi rất nhiều”, Gareth Leather, chuyên gia kinh tế cấp cao về châu Á tại Capital Economics, cho hay.

Malaysia cũng hưởng lợi trong khoảng một thập niên qua khi các công ty toàn cầu tìm cách chuyển hoạt động sản xuất khỏi Trung Quốc để giảm rủi ro địa chính trị. Chiến lược này thường được gọi là Trung Quốc + 1.

Khi căng thẳng gia tăng dưới nhiệm kì thứ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Malaysia tiếp tục hưởng lợi từ dòng vốn đầu tư quốc tế. Theo cơ quan thống kê Malaysia, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng 41,2% trong năm 2025, lên 65,9 tỉ ringgit (khoảng 15,9 tỉ USD).

“Bất ổn địa chính trị càng làm nổi bật tầm quan trọng của những địa điểm đáng tin cậy và trung lập. Vị trí gần trung tâm chiến lược như Singapore cùng các quan hệ thương mại, môi trường pháp lí và cam kết tuân thủ các quy tắc thương mại giúp Malaysia tạo niềm tin cho nhà đầu tư trong thời điểm sự chắc chắn ngày càng khan hiếm”, Sam Cheong, người đứng đầu bộ phận tư vấn FDI của ngân hàng UOB (Singapore), nhận xét.

Johor trở thành thị trường trung tâm dữ liệu lớn thứ 6 châu Á - Thái Bình Dương

Malaysia cũng chịu ảnh hưởng từ thuế quan của Mỹ, nhưng mức thuế tương đương các nước Đông Nam Á khác và thấp hơn nhiều so với Trung Quốc. Đáng chú ý, phần lớn sản phẩm bán dẫn của Malaysia được miễn mức thuế bổ sung của Mỹ trong vòng áp thuế hồi tháng 7, giúp ngành chip nước này giảm bớt tác động.

Từ 24/7/2026, Mỹ áp mức thuế bổ sung 10% với hàng hóa Malaysia thuộc diện chịu thuế. Theo phân tích của tập đoàn dịch vụ tài chính PhillipCapital (Singapore) được công bố đầu tháng 8, 99,9% kim ngạch xuất khẩu chất bán dẫn của Malaysia sang Mỹ được miễn mức thuế mới. Với các sản phẩm điện - điện tử khác, tỉ lệ miễn là 67,1%; hàng ngoài nhóm điện - điện tử là 45,4%. Tổng cộng khoảng 68% hàng xuất khẩu của Malaysia sang Mỹ được miễn thuế bổ sung.

“Việc Mỹ áp thuế cao hơn với Trung Quốc đã thúc đẩy các doanh nghiệp đa dạng hóa hoạt động thương mại, và Malaysia hưởng lợi từ quá trình tái sắp xếp chuỗi cung ứng này”, Gareth Leather nói.

Một trong những nơi hưởng lợi lớn nhất là Johor, bang ở miền nam Malaysia, hiện nổi lên như một trung tâm phát triển trung tâm dữ liệu quy mô lớn.

Những năm gần đây, Johor đã thu hút hàng chục tỉ USD đầu tư từ các công ty như TikTok, Nvidia và Microsoft để xây dựng trung tâm dữ liệu trên những khu đất từng được sử dụng làm đồn điền cọ dầu.

Theo công ty nghiên cứu Baxtel, Johor có 76 trong tổng số 187 trung tâm dữ liệu đang vận hành hoặc được quy hoạch tại Malaysia. Qua đó, Johor trở thành thị trường trung tâm dữ liệu lớn thứ 6 khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Năm ngoái, Johor cũng cùng Singapore thành lập một đặc khu kinh tế, thu hút 77 tỉ ringgit vốn đầu tư.

Tuy nhiên, những lo ngại về mức tiêu thụ điện và nước đã dẫn đến các cuộc biểu tình tại Johor và một số bang khác của Malaysia. Các nhà hoạt động địa phương lo ngại tốc độ phát triển trung tâm dữ liệu đang diễn ra quá nhanh.

Malaysia đứng trước rủi ro địa chính trị vì hoạt động buôn lậu chip tiên tiến của Mỹ sang Trung Quốc

Vai trò của Malaysia trong thương mại bán dẫn cũng khiến nước này dễ bị ảnh hưởng bởi một nguồn căng thẳng địa chính trị khác: Dòng chip Mỹ bất hợp pháp chảy sang Trung Quốc.

Malaysia nhiều lần bị các chính trị gia Mỹ cáo buộc là “cửa sau” để các loại chip cao cấp bị Mỹ kiểm soát xuất khẩu được tuồn sang Trung Quốc.

Năm ngoái, Singapore truy tố ba người trong một vụ gian lận trị giá 390 triệu USD, liên quan đến cáo buộc chip AI Nvidia được bán cho Trung Quốc thông qua Malaysia.

Năm 2025, Singapore truy tố ba người trong một vụ gian lận liên quan đến các giao dịch trị giá 390 triệu USD, liên quan đến cáo buộc máy chủ chứa chip AI Nvidia tiên tiến được chuyển tới Trung Quốc thông qua Malaysia. Trong năm 2026, Nvidia đã tăng cường thẩm tra khách hàng mua chip của hãng tại Malaysia.

Dưới sức ép từ Mỹ, Malaysia đã siết chặt các quy định về luân chuyển bán dẫn và tăng cường giám sát việc sử dụng chip tại các trung tâm dữ liệu.

Các nhà phân tích cho rằng nguồn thu mà Malaysia có thể thu được từ buôn bán chip bất hợp pháp là không đáng kể, trong khi những rủi ro mà hoạt động này gây ra lớn hơn rất nhiều.

Tuy nhiên, với một quốc gia phụ thuộc vào việc duy trì quan hệ tốt với cả Mỹ và Trung Quốc, dòng chảy chip bất hợp pháp này đặt Malaysia vào thế khó về địa chính trị.

“Đây là một lỗ hổng lớn. Nếu tình trạng chip tiên tiến của Mỹ bị tuồn sang Trung Quốc tiếp tục diễn ra, chính quyền Trump có thể mất kiên nhẫn”, Robert Walker bình luận.

Ông cho rằng Malaysia cần mạnh tay hơn trong việc ngăn chặn các hoạt động buôn lậu chip.

Sơn Vân