AI buộc giáo viên phải thay đổi ‘nghệ thuật giảng dạy’ như thế nào?

Tại các trường học ở Lancaster County, Pennsylvania ở Mỹ, AI đang khiến giáo viên thay đổi nghệ thuật giảng dạy như cách thiết kế bài giảng, đánh giá kết quả và tập trung nhiều hơn vào quá trình học tập.

Khi AI bước vào lớp học

Trong hai năm qua, phần lớn trong số 17 học khu tại Lancaster County đã xây dựng chính sách chung về AI, yêu cầu trường học tổ chức đào tạo nhất định cho giáo viên và đưa ra hướng dẫn dành cho học sinh khi sử dụng công nghệ này trong môi trường giáo dục.

Tuy nhiên, cách AI được đưa vào lớp học lại không giống nhau. Một số giáo viên sử dụng AI để nhanh chóng xây dựng giáo án nhưng không cho học sinh tiếp cận công cụ. Những người khác biến AI thành một phần trực tiếp của hoạt động học tập, chẳng hạn để học sinh trò chuyện với các vị thần Hy Lạp trong môn lịch sử hoặc thiết kế trò chơi toán học.

Brian Booker, chuyên gia tư vấn về dạy và học tại Lancaster-Lebanon Intermediate Unit 13, cho rằng AI đang làm thay đổi trọng tâm của giáo dục. Theo ông, công nghệ này đang “đặt nhiều giá trị hơn vào nghệ thuật giảng dạy và nghệ thuật thiết kế hoạt động học tập”, trong đó học sinh tương tác với nhau và suy ngẫm về những gì mình học, thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng.

Đây là một thay đổi đáng kể. Trong nhiều năm, bài luận, bài kiểm tra hay bài thuyết trình được xem như bằng chứng trực tiếp cho năng lực của học sinh. Nhưng với AI tạo sinh, một sản phẩm có thể được hoàn thiện nhanh chóng và trở nên quá chỉn chu, khiến giáo viên khó xác định đâu là phần do học sinh tự thực hiện và đâu là phần do AI tạo ra.

Oliver Dreon, giáo sư tại Millersville University, cho rằng giáo viên cần chuyển trọng tâm từ “sản phẩm” sang “quá trình”. Thay vì chỉ yêu cầu học sinh nộp bài cuối cùng, giáo viên có thể đánh giá cách học sinh hình thành ý tưởng, thử nghiệm, mắc lỗi, sửa chữa và cải thiện bài làm. Nếu AI được phép sử dụng, học sinh cũng cần minh bạch về cách công cụ này đã được sử dụng.

Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng trong các môn học mà quá trình tư duy chính là mục tiêu của việc học. Tại Solanco High School, giáo viên Josh Fleming đã thay đổi chương trình khoa học máy tính để phù hợp với thực tế ngành công nghệ. Học sinh vẫn học lập trình cơ bản trong nửa đầu năm, nhưng sau đó chuyển sang thiết kế phần mềm có sự hỗ trợ của AI.

Học sinh có thể đưa yêu cầu cho AI để tạo mã chương trình, sau đó tự kiểm tra. Nếu mã không hoạt động, nhiệm vụ của các em là tìm hiểu nguyên nhân, phân tích lỗi và sửa lại để đạt kết quả mong muốn. Như vậy, AI không làm thay phần học mà trở thành đối tượng để học sinh kiểm chứng và phản biện.

Fleming cũng duy trì những thời điểm AI không được phép sử dụng. Trong các bài kiểm tra quan trọng của môn an ninh mạng nâng cao, học sinh phải dựa vào kiến thức và kĩ năng của chính mình. Đó cũng là cách các nhà giáo dục tìm cách giải quyết một nghịch lí mới: AI có thể khiến việc hoàn thành bài tập trở nên dễ dàng hơn, nhưng đồng thời buộc nhà trường phải suy nghĩ lại xem mục tiêu của bài tập thực sự là gì.

AI không thay giáo viên, nhưng buộc giáo viên thay đổi ‘nghệ thuật giảng dạy’

Một trong những lợi ích rõ nhất của AI tại trường học là khả năng tiết kiệm thời gian. Dan Holler, giáo viên tiếng Đức và chuyên gia hỗ trợ học tập tại Pequea Valley, cho biết việc thiết kế thêm các hoạt động dành cho học sinh có thành tích cao thường bị cắt bỏ khi giáo viên chỉ có khoảng 45 phút chuẩn bị bài.

AI giúp ông tạo lại những phần “bổ sung” này trong thời gian ngắn hơn. Mục tiêu không phải là có thêm một khoảng thời gian rảnh, mà là hoàn thành được nhiều việc hơn trong cùng khoảng thời gian.

Giáo viên Larisa Garpstas tại Conestoga Elementary School cũng chủ yếu dùng AI cho những công việc phía sau lớp học, chẳng hạn viết bản tin gửi phụ huynh, tìm ý tưởng hoạt động hoặc xây dựng tài liệu.

Ban đầu, Garpstas không muốn sử dụng AI. Bà lo ngại công nghệ có thể tạo thông tin sai lệch, làm suy yếu tư duy phản biện hoặc đe dọa dữ liệu cá nhân. Nhưng sau khi tham gia một khóa đào tạo về AI, quan điểm của bà thay đổi đáng kể. Bà nhận ra AI có thể trở thành một công cụ hỗ trợ mạnh cho giáo viên, đặc biệt khi phải tạo nhiều loại tài liệu khác nhau trong thời gian hạn chế.

Điều quan trọng là giáo viên vẫn phải “cầm lái”. AI cũng đang giúp giải quyết một vấn đề lâu nay của giáo dục: sự khác biệt rất lớn về nhu cầu học tập giữa các học sinh. Booker cho rằng AI có thể giúp điều chỉnh tài liệu để phù hợp với học sinh sử dụng ngôn ngữ khác tiếng Anh, học sinh có nhu cầu giáo dục đặc biệt hoặc học sinh cần những bài tập khó hơn.

Stephanie Herr, giáo viên tiếng Anh tại Pequea Valley Secondary School, cho biết AI giúp cô dễ dàng trình bày tài liệu đọc bằng tiếng Anh và một ngôn ngữ khác song song. Trước đây, khi trường tiếp nhận nhiều học sinh nói tiếng Tây Ban Nha và học sinh nhập cư Syria, giáo viên phải dựa nhiều vào các công cụ dịch tự động. Việc đáp ứng nhu cầu của những học sinh chưa biết tiếng Anh khi đó rất khó khăn.

Gần đây, Herr sử dụng công cụ AI dành cho giáo viên Diffit để đơn giản hóa một tác phẩm như Lord of the Flies xuống mức đọc tương đương học sinh lớp 4, đồng thời trình bày nội dung bằng tiếng Tây Ban Nha. AI cũng cho phép cô nhanh chóng tạo các tài liệu luyện thi và điều chỉnh chúng theo nhu cầu cụ thể, chẳng hạn tập trung vào giọng điệu hoặc chủ đề của một tác phẩm.

Nhưng AI chỉ phát huy tác dụng khi giáo viên hiểu rõ học sinh của mình. Theo Booker, trường học cần xây dựng văn hóa trong đó giáo viên hiểu năng lực và nhu cầu của từng học sinh, từ đó mới có thể sử dụng AI như một “đối tác” để mở rộng khả năng tiếp cận kiến thức.

AI vì thế không nhất thiết làm giảm vai trò của giáo viên. Ngược lại, khi máy móc đảm nhiệm nhiều công việc tạo nội dung và hành chính, giáo viên có thể phải dành nhiều thời gian hơn cho những phần mà AI khó thay thế: quan sát học sinh, đưa ra phản hồi, khuyến khích tương tác và thiết kế trải nghiệm học tập.

Booker gọi đây là một “điểm bước ngoặt” của giáo dục. Khi AI đã trở thành một phần của đời sống, câu hỏi quan trọng không còn là có nên sử dụng AI hay không, mà là mục đích của trường học là gì và giáo viên phải thiết kế trải nghiệm học tập như thế nào để phản ánh thế giới thực.

Ở điểm đó, AI có thể không phải là dấu chấm hết của phương pháp giáo dục truyền thống, mà là lí do để ngành giáo dục quay trở lại với điều cốt lõi nhất: giúp con người học cách suy nghĩ.

Bùi Tú