Tên lửa Falcon 9 đâm vào Mặt Trăng, NASA hé lộ miệng hố mới rộng 18 mét

Vụ va chạm ngoài ý muốn không chỉ để lại một hố rộng khoảng 18 mét mà còn trở thành cơ hội hiếm để các nhà khoa học nghiên cứu gần như trực tiếp cách một vật thể nhân tạo tác động lên bề mặt Mặt Trăng.

Falcon 9 vì sao lao thẳng xuống Mặt Trăng?

Vật thể gây ra vụ va chạm là tầng trên đã qua sử dụng của tên lửa Falcon 9, mang số hiệu 2025-010D. Tầng tên lửa được phóng ngày 15/1/2025 trong chuyến bay đưa tàu đổ bộ Blue Ghost 1 của Firefly Aerospace và Hakuto-R Mission 2 của ispace lên hành trình tới Mặt Trăng.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ chính, tầng trên không còn đủ nhiên liệu để thực hiện một phương án xử lý quỹ đạo như dự kiến. Nó tiếp tục trôi trên một quỹ đạo cao, chịu tác động của lực hấp dẫn và các yếu tố trong môi trường không gian. Trong thời gian hơn một năm, quỹ đạo vật thể thay đổi dần trước khi các nhà thiên văn xác định nó sẽ va vào Mặt Trăng.

Theo NASA, tầng trên Falcon 9 đâm xuống bề mặt Mặt Trăng ngày 5/8/2026. Các tính toán trước va chạm cho thấy vật thể di chuyển với vận tốc khoảng 2,4 km/giây, tương đương gần 8.700 km/giờ. Đây là một vụ va chạm ngoài ý muốn, nhưng quỹ đạo của tầng tên lửa đã được giới thiên văn theo dõi trước nhiều tháng.

Trước thời điểm va chạm, các nhà thiên văn độc lập sử dụng dữ liệu công khai để xác định đường đi của vật thể. Trung tâm Nghiên cứu Vật thể Gần Trái Đất của NASA, đặt tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực ở California, sau đó tận dụng sự kiện để kiểm nghiệm công cụ dự báo va chạm vốn phục vụ chương trình phòng thủ hành tinh.

Các tính toán liên tục được tinh chỉnh nhằm khoanh vùng nơi tầng tên lửa có thể rơi xuống. NASA sau đó chuyển dữ liệu cho nhóm vận hành tàu quỹ đạo Mặt Trăng Korea Pathfinder, còn gọi là Danuri, của Hàn Quốc.

Chỉ vài giờ sau vụ va chạm, camera độ phân giải cao LUTI trên Danuri đã chụp được khu vực xuất hiện miệng hố mới. Kết quả cho thấy dự báo của NASA lệch vị trí thực tế khoảng 0,6 dặm, tương đương gần một km. Những tọa độ từ Danuri tiếp tục được chuyển cho nhóm vận hành tàu Lunar Reconnaissance Orbiter, LRO, để phục vụ lần quan sát chi tiết hơn.

NASA nhìn thấy gì trong miệng hố Falcon 9 trên Mặt Trăng?

Từ ngày 11 đến 12/8, sáu ngày sau vụ va chạm, LRO chụp một loạt ảnh của khu vực. Để làm được điều đó, các kỹ sư phải nghiêng tàu vũ trụ, hướng camera về đúng vị trí mỗi khi LRO bay qua ở độ cao khoảng 60 dặm, gần 97 km, so với bề mặt Mặt Trăng.

LRO di chuyển với tốc độ khoảng một dặm mỗi giây và hoàn thành một vòng quỹ đạo từ cực này sang cực kia trong khoảng hai giờ. Việc chụp một mục tiêu nhỏ trên bề mặt đòi hỏi độ chính xác rất cao. Theo NASA, nếu camera hoạt động sớm hoặc muộn chỉ 10 giây, vị trí cần quan sát có thể lệch khỏi tâm ảnh khoảng 10 dặm.

Các hình ảnh từ nhiều góc chiếu sáng cho phép NASA xác định miệng hố mới rộng khoảng 60 feet, tương đương 18 mét. Dựa trên chiều dài bóng đổ, các nhà khoa học ước tính hố sâu chưa tới 10 feet, khoảng 3 mét. Tâm miệng hố được cập nhật tại tọa độ 19,4759 độ Bắc, 266,7138 độ Đông, ở độ cao 511 mét.

Ảnh của LRO còn cho thấy những vệt sáng và tối tỏa ra quanh miệng hố. Các vệt tối gồm bụi và đá bề mặt đã bị phong hóa trong thời gian dài dưới tác động của gió Mặt Trời, tia vũ trụ thiên hà và các vụ va chạm vi thiên thạch. Vụ đâm đã hất phần vật chất này lên từ lớp sâu khoảng 1,5 feet, tức gần nửa mét.

Sự kiện cũng đặt lại vấn đề quản lý rác không gian khi hoạt động thám hiểm Mặt Trăng ngày càng dày đặc. Đây không phải lần đầu con người tạo ra hố trên Mặt Trăng. Trong nhiều thập niên, một số tàu vũ trụ và tầng tên lửa đã được chủ động cho va xuống bề mặt để kết thúc nhiệm vụ hoặc phục vụ nghiên cứu. Tuy nhiên, trường hợp Falcon 9 lần này xảy ra ngoài kế hoạch.

Những tầng tên lửa bị bỏ lại, tàu hỏng hoặc vật thể tự nhiên lao xuống bề mặt đều có thể tạo ra mảnh văng, bụi và nguy cơ đối với thiết bị, công trình hoặc con người.

Vết lõm mới trên Mặt Trăng vì thế mang hai ý nghĩa trái ngược. Nó là dấu tích của một tầng tên lửa không được đưa vào quỹ đạo kết thúc an toàn, nhưng đồng thời cung cấp dữ liệu hiếm để giới khoa học hiểu rõ hơn một vụ va chạm trong điều kiện thực tế. Trong cuộc đua trở lại Mặt Trăng, bài học từ Falcon 9 cho thấy thám hiểm không gian không chỉ là câu chuyện đưa được tàu đi xa bao nhiêu, mà còn là trách nhiệm với những gì con người để lại phía sau.

Nguyễn Tuyết