AI tiếp sức cho các đường dây lừa đảo Đông Nam Á ra sao?
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang giúp các tổ chức lừa đảo xuyên biên giới tại Đông Nam Á giảm chi phí, cá nhân hóa kịch bản và tạo danh tính giả thuyết phục hơn.
Khi các chiến dịch truy quét được tăng cường dưới sức ép của Mỹ và Trung Quốc, những đường dây này lại liên tục di chuyển, tạo nên cuộc chơi “mèo vờn chuột” ngày càng khó kiểm soát.
AI khiến lừa đảo xuyên biên giới ở Đông Nam Á dễ tiếp cận hơn
Các tổ chức tội phạm tại Đông Nam Á đang tận dụng AI để mở rộng hoạt động lừa đảo trực tuyến, trong khi cơ quan chức năng phải liên tục thay đổi phương thức truy quét để đối phó.
Delphine Schantz, đại diện khu vực Đông Nam Á và Thái Bình Dương của Văn phòng Liên Hiệp Quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC), cho biết AI đang giúp các trung tâm lừa đảo giảm đáng kể chi phí vận hành.
Theo bà Schantz, công nghệ AI có thể được sử dụng để xác định mục tiêu, sau đó giao tiếp với từng nạn nhân bằng ngôn ngữ cụ thể. Điều này giúp các đường dây tội phạm không còn phải duy trì lực lượng lớn nhân viên có khả năng sử dụng nhiều ngôn ngữ như trước.
AI cũng làm giảm đáng kể rào cản gia nhập thị trường tội phạm xuyên quốc gia. Những nhóm nhỏ hơn có thể tạo ra các chiến dịch lừa đảo có mức độ cá nhân hóa cao mà không cần nguồn nhân lực và chi phí như trước.
Thiệt hại đang tăng nhanh. Số liệu của Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) cho thấy tổng thiệt hại hằng năm tại Mỹ từ 3 loại hình gian lận trực tuyến, trong đó có lừa đảo đầu tư, tăng gần 4 lần từ năm 2021 đến 2025, lên 10,3 tỉ USD.
Tại Nhật Bản, tổng thiệt hại từ lừa đảo đầu tư qua mạng xã hội, lừa đảo tình cảm và các hình thức như lừa đảo qua điện thoại tăng khoảng 60% chỉ trong năm ngoái, lên 325,7 tỉ yen (2,06 tỉ USD).
Một trong những nguy cơ đáng lo ngại nhất là khả năng tạo ra hình ảnh và giọng nói giả ngày càng thuyết phục của AI. Trong một cuộc gọi video, kẻ lừa đảo có thể tạo phông nền giống ngân hàng hoặc đồn cảnh sát, đồng thời dựng hình ảnh một người dựa trên dữ liệu hình ảnh và giọng nói của người thật. Theo bà Schantz, việc phân biệt đâu là nội dung giả và đâu là người thật trên thực tế trở nên rất khó.
Điều này mở ra nhiều phương thức tấn công mới, từ giả danh nhân viên ngân hàng, cơ quan công quyền đến người thân hoặc đối tác kinh doanh. Các kịch bản vốn cần nhiều nhân sự nay có thể được tự động hóa và triển khai trên quy mô lớn. Bà Schantz nhận định công nghệ mới đang “tạo điều kiện cho hoạt động tội phạm và thực sự thúc đẩy sự đổi mới” trong lĩnh vực này.
Truy quét mạnh, các đường dây lại tìm nơi mới
Trước sự gia tăng của tội phạm mạng, Mỹ đã đẩy mạnh sức ép đối với các quốc gia được cho là nơi đặt căn cứ của những đường dây lừa đảo. Tháng 3, Tổng thống Mỹ Donald Trump ban hành sắc lệnh về chống tội phạm mạng, trong đó có cảnh báo áp dụng biện pháp trừng phạt đối với các quốc gia dung túng hoạt động này.
Đến tháng 5, Bộ Tư pháp Mỹ phối hợp với các công ty công nghệ như Meta và Google triển khai chiến dịch truy quét, làm gián đoạn hoạt động của các tổ chức tội phạm trên hơn 1,4 triệu tài khoản mạng xã hội và email.
Tại Đông Nam Á, Campuchia là một trong những nước chịu sức ép lớn nhất. Nhà chức trách nước này đã trục xuất 16.000 người nước ngoài bị nghi liên quan đến hoạt động lừa đảo chỉ trong 6 tháng đầu năm.
Trong một chiến dịch kéo dài 5 ngày hồi tháng 6, lực lượng chức năng Campuchia đột kích 101 địa điểm bị nghi là trung tâm lừa đảo tại Phnom Penh, nhắm tới gần 2.000 người nước ngoài. Tại một khách sạn hạng sang, 23 công dân Trung Quốc và một công dân Malaysia bị bắt giữ, gần 700 điện thoại được thu giữ.
Thủ tướng Hun Manet mô tả việc phá dỡ các tổ chức lừa đảo là một cuộc chiến nhằm khôi phục hình ảnh của Campuchia. Những hoạt động này không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn bắt đầu ảnh hưởng đến các lĩnh vực như du lịch quốc tế.
Sức ép từ Mỹ được cho là một trong những yếu tố thúc đẩy Phnom Penh hành động mạnh tay hơn. Myanmar cũng hồi hương khoảng 7.600 công dân Trung Quốc liên quan đến hoạt động lừa đảo theo yêu cầu của Bắc Kinh.
Tuy nhiên, các chiến dịch truy quét mạnh tay không đồng nghĩa với việc mạng lưới tội phạm biến mất. Ngược lại, chúng có xu hướng phân tán sang những địa điểm khó bị phát hiện hơn, như căn hộ chung cư, phòng khách sạn, hoặc chuyển sang quốc gia khác.
Sri Lanka đã bắt giữ hơn 1.000 người nước ngoài bị nghi liên quan đến hoạt động lừa đảo trong nửa đầu năm nay, cao hơn tổng số trường hợp của cả năm 2024. Bộ Công an Trung Quốc hồi tháng 4 cũng thừa nhận một số tổ chức lừa đảo quốc tế đã chuyển căn cứ từ Đông Nam Á sang Sri Lanka.
Bắc Kinh đang chia sẻ thông tin về các nghi phạm với Colombo, trong khi Sri Lanka phối hợp trong việc hồi hương những người bị bắt giữ. Riêng năm ngoái, khoảng 3,6 tỉ cuộc gọi điện thoại và 3,3 tỉ tin nhắn đã bị chặn tại Trung Quốc.
Ngay cả những quốc gia vốn ít được xem là trung tâm của tội phạm mạng cũng bắt đầu trở thành điểm đến mới. Ngày 19.7, nhà chức trách Timor-Leste bắt giữ một công dân Nhật Bản và một công dân Trung Quốc tại thủ đô Dili với cáo buộc liên quan đến lừa đảo. Hai người bị nghi sử dụng khách sạn làm căn cứ, kết nối internet thông qua dịch vụ vệ tinh Starlink để thực hiện các vụ lừa đảo.
Trong chiến dịch truy quét tập trung từ tháng 6 đến tháng 7, Timor-Leste bắt giữ khoảng 350 người nước ngoài đến từ Trung Quốc, Indonesia, Campuchia và một số quốc gia khác. Thách thức lớn nhất là tiền bị đánh cắp thường được chuyển ra nước ngoài gần như ngay lập tức, khiến việc truy vết và thu hồi tài sản trở nên khó khăn.
Yoshimasa Moriguchi, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Nhật Bản, cho rằng cần kết hợp nhiều lớp phòng vệ, từ tăng cường thực thi pháp luật đối với các tổ chức lừa đảo đến hợp tác giữa khu vực công và tư nhân, cũng như phối hợp giữa các quốc gia.
Theo ông, việc kết hợp hợp tác quốc tế với các hệ thống phát hiện gian lận dựa trên AI sẽ trở thành yếu tố quan trọng trong cuộc chiến mới.
Cuộc đối đầu vì thế đang bước sang một giai đoạn mới: Tội phạm dùng AI để tự động hóa và mở rộng quy mô, còn cơ quan chức năng cũng phải tận dụng chính công nghệ này để phát hiện bất thường, truy tìm dòng tiền và nhận diện mạng lưới.
Khi một trung tâm bị triệt phá, đường dây có thể biến mất khỏi địa điểm cũ rồi xuất hiện ở nơi khác. Cuộc chơi “mèo vờn chuột” vì vậy có thể còn kéo dài, với AI ngày càng đóng vai trò trung tâm ở cả hai phía.