Memecoin có được giao dịch tại Việt Nam giữa những 'cơn sóng' Donald Trump hay Elon Musk?
Memecoin là nhóm tiền mã hóa hình thành từ văn hóa internet, phần lớn không dựa trên sản phẩm hoặc tài sản bảo chứng cụ thể mà phụ thuộc mạnh vào cộng đồng và mức độ chú ý trên mạng xã hội.
Sau khi đạt đỉnh vốn hóa hơn 150 tỉ USD cuối năm 2024, nhóm tài sản này đã trải qua một đợt suy giảm mạnh. Tại Việt Nam, memecoin không bị cấm riêng, nhưng việc giao dịch tài sản mã hóa đang dần được đưa vào khuôn khổ quản lí, khiến khả năng các token thuần meme xuất hiện trên sàn nội địa trong giai đoạn đầu trở nên hạn chế.
Memecoin là gì và khác Bitcoin ở đâu?
Memecoin là thuật ngữ chỉ những đồng tiền mã hóa ra đời từ một trò đùa, một hình ảnh chế hoặc một xu hướng trên mạng xã hội. Khác với Bitcoin hay Ethereum (ETH), vốn được xây dựng xoay quanh các mục tiêu như thanh toán phi tập trung, lưu trữ giá trị hoặc phát triển ứng dụng blockchain, memecoin thường bắt đầu bằng một câu chuyện dễ lan truyền trong cộng đồng.
Đồng memecoin nổi tiếng đầu tiên là Dogecoin (DOGE), ra mắt năm 2013 bởi hai lập trình viên Billy Markus và Jackson Palmer. Dự án lấy cảm hứng từ meme Doge với hình ảnh chú chó Shiba Inu nổi tiếng trên internet. Ban đầu, Dogecoin chỉ mang tính châm biếm sự bùng nổ của các đồng tiền số thời kỳ đầu, nhưng sau đó phát triển thành một tài sản có vốn hóa hàng tỉ USD.
Điểm khác biệt lớn nhất giữa memecoin và các tài sản crypto truyền thống nằm ở cách thị trường định giá. Bitcoin có nguồn cung giới hạn 21 triệu đồng. Ethereum sở hữu hệ sinh thái hợp đồng thông minh với hàng nghìn ứng dụng phi tập trung. Trong khi đó, nhiều memecoin được định giá chủ yếu dựa trên sức mạnh cộng đồng, khả năng lan truyền và kì vọng đầu cơ.
Nói cách khác, giá trị của memecoin thường gắn với sự chú ý. Khi một đồng tiền trở thành xu hướng trên mạng xã hội, dòng tiền có thể đổ vào rất nhanh. Nhưng khi cộng đồng mất quan tâm, giá cũng có thể giảm mạnh trong thời gian ngắn.
Một yếu tố khiến memecoin bùng nổ từ năm 2024 là sự xuất hiện của các nền tảng phát hành token đơn giản như Pump.fun trên blockchain Solana (SOL). Những công cụ này cho phép gần như bất kỳ ai tạo ra một token mới mà không cần kiến thức lập trình chuyên sâu. Hệ quả là hàng triệu đồng coin mới xuất hiện, nhưng phần lớn không thể duy trì thanh khoản hoặc cộng đồng đủ lớn.
Những memecoin lớn nhất hiện nay: Từ Dogecoin đến Trump Token
Dù hàng triệu memecoin được tạo ra mỗi năm, chỉ một số ít duy trì được cộng đồng và thanh khoản đủ lớn để tồn tại. Nhóm dẫn đầu hiện nay vẫn xoay quanh Dogecoin, Shiba Inu, Pepe cùng một số dự án mới nổi như Official Trump, Pudgy Penguins, Bonk hay Dogwifhat.
Dogecoin (DOGE) vẫn là biểu tượng lớn nhất của thị trường memecoin. Đồng tiền này từng đạt mức giá gần 0,75 USD trong năm 2021 nhờ làn sóng đầu cơ mạnh và sự chú ý từ cộng đồng. Dù đã giảm rất xa so với đỉnh lịch sử, DOGE vẫn giữ vị trí hàng đầu nhờ thương hiệu lâu năm và lượng người dùng lớn.
Shiba Inu (SHIB) ra mắt năm 2020 với biệt danh "Dogecoin killer". Khác với Dogecoin, Shiba Inu cố gắng mở rộng hệ sinh thái thông qua các sản phẩm liên quan đến blockchain như Shibarium và ShibaSwap. Tuy nhiên, giá trị của SHIB vẫn phụ thuộc đáng kể vào sức mạnh cộng đồng và mức độ quan tâm của thị trường.
Pepe (PEPE) đại diện cho thế hệ memecoin mới, nơi yếu tố văn hóa internet đóng vai trò trung tâm. Token này lấy cảm hứng từ nhân vật ếch Pepe nổi tiếng trong cộng đồng meme và từng tạo ra những đợt tăng giá mạnh nhờ hiệu ứng mạng xã hội.
Bên cạnh nhóm truyền thống, các dự án mới cũng tìm cách tạo khác biệt bằng cách gắn memecoin với thương hiệu hoặc cộng đồng riêng. Pudgy Penguins (PENGU) tận dụng sức mạnh từ bộ sưu tập NFT cùng tên, trong khi BONK phát triển trên hệ sinh thái Solana. Official Trump (TRUMP) lại đi theo hướng hoàn toàn khác khi kết hợp giữa tiền mã hóa, thương hiệu cá nhân và yếu tố chính trị.
Sự thay đổi trong nhóm dẫn đầu cho thấy thị trường memecoin ngày càng không chỉ dựa vào một hình ảnh hài hước. Những dự án có cộng đồng mạnh, thương hiệu rõ ràng hoặc khả năng tạo ra câu chuyện mới đang có lợi thế hơn.
Elon Musk, Trump và sức mạnh của người nổi tiếng
Một đặc điểm khiến memecoin khác biệt so với các loại tài sản khác là ảnh hưởng rất lớn từ những cá nhân có sức lan truyền trên mạng xã hội.
Trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bước vào thị trường này, Elon Musk là cái tên gắn liền nhất với memecoin. CEO Tesla nhiều lần đề cập đến Dogecoin trên mạng xã hội X, khiến đồng tiền này trở thành tâm điểm chú ý của thị trường.
Hiệu ứng Elon Musk cho thấy một bài đăng từ người có hàng chục triệu người theo dõi có thể tạo ra biến động giá mạnh như thế nào. Tuy nhiên, nó cũng phản ánh điểm yếu của memecoin - giá trị đôi khi phụ thuộc nhiều vào tâm lý đám đông hơn là các yếu tố tài chính truyền thống.
Nếu Dogecoin đại diện cho sức mạnh của người nổi tiếng trong lĩnh vực công nghệ, thì Official Trump (TRUMP) cho thấy memecoin có thể trở thành công cụ gắn với thương hiệu chính trị. Token TRUMP ra mắt tháng 1/2025 và nhanh chóng thu hút sự chú ý lớn khi tận dụng hình ảnh của Donald Trump cùng cộng đồng người ủng hộ ông. Sau giai đoạn tăng giá mạnh ban đầu, token này cũng trải qua biến động lớn, phản ánh đặc điểm chung của nhóm tài sản dựa nhiều vào sự chú ý. Trường hợp TRUMP cho thấy memecoin đã vượt ra ngoài phạm vi văn hóa mạng. Nó trở thành điểm giao giữa tài chính, truyền thông xã hội, thương hiệu cá nhân và thậm chí cả chính trị.
Vốn hóa memecoin lao dốc và bài toán rủi ro
Sự bùng nổ của memecoin không kéo dài mãi. Theo dữ liệu từ CoinGecko, tổng vốn hóa nhóm memecoin từng đạt khoảng 150,6 tỉ USD vào cuối năm 2024 trước khi giảm mạnh sau đó.
Sự suy giảm này phản ánh một thực tế, phần lớn memecoin không có nền tảng đủ mạnh để duy trì giá trị dài hạn. Khi dòng tiền đầu cơ rút đi, những token chỉ dựa vào xu hướng thường mất thanh khoản rất nhanh.
Thị trường cũng chứng kiến nhiều trường hợp giá tăng mạnh rồi giảm sâu chỉ trong thời gian ngắn. LIBRA, một token từng được Tổng thống Argentina Javier Milei nhắc đến trên mạng xã hội, là ví dụ điển hình cho việc một thông điệp từ nhân vật nổi tiếng có thể tạo ra cơn sốt nhưng cũng kéo theo tranh cãi lớn khi giá đảo chiều.
Theo nhiều nghiên cứu thị trường, phần lớn token được tạo ra trên các nền tảng phát hành nhanh không thể duy trì giá trị lâu dài. Điều này khiến memecoin trở thành một trong những nhóm tài sản có mức độ đầu cơ cao nhất trong thị trường crypto.
Việt Nam có chấp nhận giao dịch memecoin?
Việt Nam không có quy định cấm riêng memecoin, nhưng hoạt động giao dịch tài sản mã hóa đang được đưa vào khuôn khổ quản lí chặt hơn. Điểm quan trọng nằm ở việc tài sản mã hóa được giao dịch thông qua đâu và dưới hình thức nào. Việt Nam đã bắt đầu xây dựng hành lang pháp lí cho thị trường tài sản số, trong đó có việc thí điểm mô hình giao dịch tài sản mã hóa.
Tuy nhiên, việc công nhận tài sản mã hóa không đồng nghĩa mọi loại token đều mặc nhiên được phép giao dịch rộng rãi. Các tổ chức cung cấp dịch vụ sẽ phải xây dựng tiêu chí niêm yết, đánh giá rủi ro và công bố thông tin cho nhà đầu tư. Với đặc điểm phần lớn memecoin không có tài sản cơ sở, không tạo ra dòng tiền và phụ thuộc mạnh vào tâm lí thị trường, nhóm này nhiều khả năng sẽ gặp nhiều rào cản hơn so với các tài sản có ứng dụng rõ ràng.
Ngay cả khi thị trường tài sản mã hóa Việt Nam đi vào hoạt động, memecoin vẫn đối mặt với nhiều trở ngại để được niêm yết. Thứ nhất, các sàn giao dịch được cấp phép có quyền lựa chọn tài sản nào được đưa lên hệ thống. Với yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư, những token có thanh khoản thấp, biến động cực mạnh hoặc thiếu thông tin minh bạch sẽ khó được ưu tiên.
Thứ hai, mô hình giao dịch ban đầu tại Việt Nam nhiều khả năng tập trung vào các cặp giao dịch với tiền đồng, thay vì hệ sinh thái giao dịch rộng như trên các sàn quốc tế. Điều này khiến nhiều memecoin vốn phụ thuộc vào các cặp giao dịch với stablecoin hoặc tài sản crypto khác khó thích nghi.
Memecoin có thể tiếp tục tồn tại bởi nó đáp ứng một nhu cầu rất đặc biệt, khả năng biến một câu chuyện trên internet thành một tài sản tài chính. Nhưng chính yếu tố tạo nên sức hấp dẫn đó cũng khiến memecoin trở thành một trong những cuộc chơi rủi ro nhất của thị trường tiền mã hóa. Đối với Việt Nam, câu chuyện không còn chỉ là có được phép mua bán memecoin hay không, mà là làm thế nào để cân bằng giữa cơ hội của nền kinh tế số và việc bảo vệ nhà đầu tư trước những tài sản biến động mạnh.
.jpg)
