Giải mã chiến lược đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh
Khoa học công nghệ là động lực quan trọng để xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.
Ngày 21/8/2026, tại tỉnh Khánh Hòa, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp cùng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức hội thảo chiến lược về triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương. Sự kiện có sự tham dự của Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cùng Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Tuấn Anh, thu hút đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia và đại diện chính quyền địa phương tham dự.
Khoa học công nghệ là nền tảng của quốc gia biển mạnh
Tại hội thảo, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã nhấn mạnh yêu cầu chiến lược đối với ngành khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới. Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV đặt ra yêu cầu: Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu hay khai thác biển đơn thuần mà phải từng bước làm chủ biển bằng tri thức, dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nếu như trước đây, khoa học công nghệ chỉ được xem là công cụ hỗ trợ cho từng ngành kinh tế biển, thì nay, ông Quân chỉ rõ nó phải trở thành nền tảng quản trị tổng hợp không gian biển quốc gia. Đây là yếu tố sống còn để phát triển kinh tế biển xanh, hiện đại, số và bền vững, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế của Việt Nam trong quản trị đại dương khu vực và quốc tế.
Để cụ thể hóa mục tiêu này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã đề ra 5 định hướng lớn cho ngành khoa học công nghệ trong giai đoạn 2026 - 2030:
Thứ nhất, hình thành năng lực nghiên cứu biển mạnh, có trọng tâm và dẫn dắt, với mục tiêu sở hữu từ 2 đến 3 tổ chức nghiên cứu đạt trình độ dẫn đầu ASEAN.
Thứ hai, coi dữ liệu biển là hạ tầng chiến lược quốc gia, đòi hỏi một hệ thống dữ liệu thống nhất, liên thông và an toàn.
Thứ ba, chuyển mạnh từ ứng dụng công nghệ sang làm chủ công nghệ biển chiến lược như robot biển, thiết bị ngầm và năng lượng ngoài khơi.
Thứ tư, lấy doanh nghiệp và địa phương làm chủ thể quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Thứ năm, đổi mới cách tổ chức nhiệm vụ khoa học theo hướng liên ngành, tập trung vào các bài toán lớn và sản phẩm đầu ra rõ ràng.
Phát huy vai trò khoa học liên ngành và dữ liệu chiến lược
Tiếp nối các định hướng chiến lược, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Tuấn Anh khẳng định, xây dựng năng lực khoa học công nghệ liên ngành là yêu cầu cấp thiết để giải quyết các bài toán tổng hợp về biển.
Ông Trần Tuấn Anh đề xuất bốn định hướng trọng tâm, bao gồm thay đổi tư duy nghiên cứu từ đơn ngành sang liên ngành, tập trung giải quyết các bài toán lớn của quốc gia thay vì các đề tài riêng lẻ, xây dựng hạ tầng dữ liệu biển dùng chung, và thắt chặt liên kết trong hệ sinh thái nghiên cứu biển.
Trong hệ sinh thái đó, Phó Chủ tịch Trần Tuấn Anh nhấn mạnh thế mạnh đa ngành của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam từ khoa học trái đất, hải dương học đến công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo. Việc kết hợp này tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức các chương trình nghiên cứu biển quy mô lớn, đưa Viện Hàn lâm trở thành một trong những hạt nhân khoa học liên ngành hàng đầu, đồng thời thực hiện bốn chuyển đổi lớn từ nghiên cứu đơn ngành sang đa ngành, từ dữ liệu phân tán sang hệ sinh thái dùng chung.
Những định hướng và chỉ đạo sâu sắc từ các nhà quản lý đầu ngành không chỉ giúp tối ưu hóa công tác quản trị mà còn tạo đà để khai thác tối đa tiềm năng kinh tế biển của đất nước trong giai đoạn tới.
Việc triển khai các chủ trương lớn của Trung ương đòi hỏi sự đồng lòng và chủ động từ các địa phương ven biển, đặc biệt là tỉnh Khánh Hòa. Với vị trí chiến lược sở hữu 490 km bờ biển, hơn 200 hòn đảo cùng các vịnh nước sâu Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh, lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa xác định khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là những trụ cột động lực để chuyển hóa lợi thế tự nhiên thành lợi thế cạnh tranh dài hạn. Địa phương đã đề xuất Trung ương hỗ trợ đầu tư hạ tầng nghiên cứu và phát triển đại dương dùng chung cấp quốc gia, bao gồm tàu nghiên cứu biển sâu, phòng thí nghiệm trọng điểm và mạng lưới trạm quan trắc thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo.
Bên cạnh đó, việc gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học cơ bản với thực tiễn sản xuất như nuôi biển công nghiệp, thăm dò khai thác dầu khí, bảo vệ môi trường và cứu hộ cứu nạn sẽ là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của chiến lược phát triển bền vững. Công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, vận hành các công nghệ hiện đại cũng được chú trọng đặc biệt.
Sự kết hợp đồng bộ giữa các bộ, ban, ngành trung ương, các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp chính là chiếc chìa khóa vàng. Với quyết tâm cao độ, sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng, thể chế và nguồn lực tri thức, Việt Nam đang vững bước trên lộ trình hiện thực hóa khát vọng vươn lên thành một quốc gia biển mạnh, thịnh vượng, khẳng định vững chắc chủ quyền và vị thế quốc tế trên bản đồ đại dương thế giới trong kỷ nguyên mới.