'Meta sẽ không phá sản vì khoản phạt trong vụ kiện của 29 bang ở Mỹ'

Meta là một trong những công ty giàu nhất thế giới. Năm ngoái, Meta đạt doanh thu gần 201 tỉ USD. Tính đến cuối tháng 6, công ty mẹ Facebook nắm giữ hơn 90 tỉ USD tiền mặt và các khoản đầu tư có thể nhanh chóng chuyển thành tiền.

Phiên tòa liên bang đang diễn ra tại thành phố Oakland (bang California, Mỹ) sẽ cho thấy một công ty lớn như Meta có thể bị ảnh hưởng về tài chính đến mức nào nếu thua kiện.

Bang California, Colorado, Kentucky và New Jersey cáo buộc Meta gây hiểu lầm cho công chúng về những rủi ro mà các nền tảng của công ty có thể gây ra cho người dùng trẻ tuổi, đồng thời thiết kế một số tính năng trên Instagram và Facebook khiến trẻ em và thanh thiếu niên khó ngừng sử dụng.

California, Colorado, Kentucky và New Jersey là 4 bang đầu tiên đưa các yêu cầu của mình ra xét xử trong vụ kiện do liên minh 29 tổng chưởng lý bang khởi kiện Meta năm 2023.

Meta hiện phải đối mặt với nhiều vụ kiện liên quan đến an toàn trẻ em trên khắp nước Mỹ. Tuy nhiên, vụ kiện này gây sức ép lớn hơn với Meta vì nguyên đơn là các tổng chưởng lí bang. Họ có thể đưa ra một số cáo buộc pháp lí mà nguyên đơn tư nhân không thể thực hiện, trong đó có yêu cầu theo Đạo luật Bảo vệ Quyền riêng tư Trẻ em trên mạng (COPPA).

Các tổng chưởng lí bang cũng có thể yêu cầu tòa áp dụng các biện pháp nhằm khắc phục những thiệt hại được cho là ảnh hưởng đến hàng triệu người.

Mức phạt tiềm tàng có thể lên tới 1.400 tỉ USD

Eric Goldman, đồng giám đốc Viện Luật Công nghệ cao thuộc Trường Luật Đại học Santa Clara (Mỹ), nói với tạp chí Fortune rằng vụ kiện này có thể có mức độ rủi ro cao hơn vì khoản tiền phạt có thể được tính dựa trên thiệt hại của hàng triệu người. Ngoài ra, các tổng chưởng lí bang còn có thể yêu cầu những biện pháp khắc phục bổ sung dựa trên các loại cáo buộc mà họ có quyền đưa ra.

Điều đó phần nào lí giải con số gần như khó tưởng tượng đang phủ bóng lên phiên tòa: 1.400 tỉ USD.

Meta cho biết trong hồ sơ tòa rằng, theo cách áp dụng luật mà phía các bang đưa ra, mức phạt tiềm tàng có thể lên tới 1.400 tỉ USD, về lí thuyết gần bằng vốn hóa thị trường của công ty.

"Thành thật mà nói, đó là một con số khiến người ta kinh ngạc", Eric Goldman nhận xét.

Theo ông, trong kịch bản nghiêm trọng nhất, khoản tiền này có thể lớn đến mức gần như toàn bộ giá trị mà cổ đông Meta đang nắm giữ sẽ bị chuyển sang khu vực công.

“Về cơ bản, điều đó chẳng khác nào yêu cầu Meta giao lại chìa khóa rồi rời đi”, ông cho hay.

Tuy nhiên, khả năng Meta thực sự phải trả gần 1.400 tỉ USD là câu chuyện hoàn toàn khác. Bồi thẩm đoàn gồm 8 người trong phiên tòa chỉ có vai trò tư vấn, còn quyết định cuối cùng về trách nhiệm pháp lí và các biện pháp khắc phục thuộc về Thẩm phán Tòa án Liên bang Mỹ Yvonne Gonzalez Rogers.

"Phiên tòa sẽ không dẫn đến khoản phạt khiến Meta phá sản"

James Grimmelmann, giáo sư luật kỹ thuật số và thông tin tại Đại học Cornell (Mỹ), nói với Fortune rằng ông không cho rằng phiên tòa này sẽ dẫn đến khoản phạt khiến Meta phá sản.

“Rất khó dự đoán mức tiền phải trả trong những vụ kiện như thế này. Bồi thẩm đoàn chỉ đưa ra ý kiến tư vấn nên kết luận của họ không có tính ràng buộc với tòa. Ngay cả khi bồi thẩm đoàn đưa ra một con số cực kì lớn, thẩm phán vẫn có thể điều chỉnh và các tòa án cấp phúc thẩm cũng có thể thay đổi mức đó”, James Grimmelmann bình luận.

Vụ kiện tại New Mexico cho thấy một khoản phạt lớn ở cấp bang có thể lên tới mức nào. Đầu năm nay, một bồi thẩm đoàn tại New Mexico kết luận Meta chịu trách nhiệm về 75.000 lần vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng, dẫn đến khoản phạt dân sự 375 triệu USD.

Sau đó, một thẩm phán kết luận các nền tảng của Meta là “mối phiền toái công cộng” và yêu cầu công ty chi thêm 567 triệu USD để khắc phục những tác động với sức khỏe tâm thần của người trẻ. Tổng nghĩa vụ tài chính của Meta trong vụ kiện này lên tới 942 triệu USD. Tuy nhiên, Meta đang kháng cáo.

Meta cho rằng các bang đang cáo buộc sai điều gì?

Stephanie Otway, người phát ngôn Meta, nói với Fortune rằng dù các tổng chưởng lý bang gọi đây là một vụ án mang tính bước ngoặt, những cáo buộc của họ không có đủ cơ sở và yêu cầu tài chính là hoàn toàn không tương xứng.

Meta cho rằng các bang chưa chứng minh được có người dân bị công ty gây hiểu lầm hoặc tổn hại bởi các tính năng đang bị kiện.

Stephanie Otway cũng nói các tổng chưởng lí bang đang tìm cách xử phạt Meta vì những vấn đề mà công ty gọi là “thách thức chung của toàn ngành”, chẳng hạn việc xác minh độ tuổi người dùng.

“Thay vì tập trung vào sự thật hoặc luật pháp, các bang lại quyết định theo đuổi một khoản tiền phạt vô lí”, Stephanie Otway nhấn mạnh. Meta khẳng định công ty đã xây dựng nhiều biện pháp bảo vệ mạnh mẽ cho thanh thiếu niên và mong muốn trình bày lập luận của mình trước tòa.

Chưa tới 1% doanh thu của Meta đến từ thanh thiếu niên sử dụng Instagram. Tuy nhiên, Eric Goldman cho rằng tỉ trọng doanh thu này không phải là vấn đề cốt lõi của vụ kiện.

“Câu hỏi cần đặt ra là Meta đang gây ra bao nhiêu thiệt hại cho xã hội”, ông nói.

Theo Eric Goldman, hàng triệu người trẻ vẫn sử dụng các dịch vụ của Meta. Nếu các bang thuyết phục được tòa rằng những người dùng này bị tổn hại, trách nhiệm tài chính tiềm tàng của Meta không nhất thiết bị giới hạn bởi số doanh thu mà công ty trực tiếp kiếm được từ thanh thiếu niên trên Instagram.

Tiền bạc chỉ là một trong những rủi ro mà Meta phải đối mặt.

Tranh cãi về cách mạng xã hội được thiết kế

29 tổng chưởng lí bang đang thách thức những lựa chọn của Meta về cách thiết kế nền tảng và cách nội dung được hiển thị cho người dùng. Đây là điểm mấu chốt giúp vụ kiện có thể tiến tới phiên xét xử.

Điều 230 của Đạo luật về Chuẩn mực Truyền thông Mỹ nhìn chung bảo vệ các công ty Internet khỏi trách nhiệm pháp lí với nội dung do người dùng đăng tải. Tuy nhiên, các bang lập luận rằng không kiện Meta vì nội dung do người dùng đăng, mà đang thách thức những quyết định của công ty về cách nội dung đó được lựa chọn và hiển thị cho người dùng.

Eric Goldman cho rằng rất khó tách biệt hai vấn đề này một cách rõ ràng. “Theo tôi, việc phân biệt hai vấn đề này chỉ là hình thức và không hợp lí. Không thể nói rằng nội dung là một chuyện, còn cách nội dung được lựa chọn và hiển thị là chuyện khác. Tuy nhiên, Thẩm phán Rogers không đồng ý với quan điểm này, và đó là lí do vụ kiện đã được đưa ra xét xử”, ông bình luận.

Chuyên gia này cũng đặt ra vấn đề liên quan đến Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Mỹ, vốn bảo vệ quyền tự do ngôn luận. Ông so sánh cách Meta quyết định hiển thị bài đăng với việc một cơ quan báo chí lựa chọn nội dung nào được ưu tiên, chẳng hạn quyết định đặt cỡ chữ lớn hơn cho tiêu đề nào hoặc bài viết nào có kèm ảnh.

Theo Eric Goldman, những quyết định đó cũng là một dạng lựa chọn thể hiện quan điểm và có thể được bảo vệ bởi Tu chính án thứ nhất. Tuy nhiên, những lập luận này không ngăn được vụ kiện tiến tới xét xử.

”Internet đang bị đưa ra xét xử”

Kết quả của cuộc tranh luận pháp lí này có thể quan trọng hơn nhiều so với việc Meta phải trả hàng trăm triệu USD, hàng tỉ USD hay thậm chí gần 1.400 tỉ USD.

TikTok, YouTube và Snapchat cũng đang đối mặt với những vụ kiện tương tự liên quan đến cáo buộc gây tổn hại cho người dùng trẻ tuổi. Eric Goldman cho rằng nếu các bang thắng kiện Meta, điều này có thể tạo ra một “khuôn mẫu pháp lí” để thách thức cách những mạng xã hội khác được thiết kế.

Tác động có thể không dừng ở mạng xã hội. Eric Goldman chỉ ra rằng những lập luận tương tự đã bắt đầu xuất hiện trong các vụ kiện liên quan đến AI tạo sinh, trò chơi điện tử và trò chơi trực tuyến có tính tương tác xã hội.

Vì vậy, khoản phạt chỉ là một phần của những vấn đề sẽ được quyết định tại phiên tòa. Meta có thể kháng cáo nếu phải chịu khoản phạt lớn, nhưng một lập luận pháp lí mà tòa chấp nhận có thể tiếp tục được sử dụng trong những vụ kiện khác.

“Đó là lí do tôi nói rằng Internet đang bị đưa ra xét xử ở Oakland, bởi vụ kiện này không chỉ liên quan đến Meta hay mạng xã hội”, Eric Goldman nhấn mạnh.

Sơn Vân