Robot hình người có phải tương lai khi Trung Quốc chuyển hướng sang thiết kế thực dụng?
Ngành robot đang chứng kiến sự chuyển dịch từ những màn trình diễn bắt mắt như đấu võ, nhảy múa sang triển khai trong các ứng dụng thực tế.
Robot hình người vẫn là tâm điểm thu hút đám đông tại Hội nghị Robot Thế giới 2026 ở Bắc Kinh (thủ đô Trung Quốc), dù các loại robot khác, chẳng hạn có bánh xe, đang ngày càng phát triển khi ngành chuyển từ giai đoạn trình diễn sang triển khai thực tế.
Tại gian hàng đông nghịt khách tham quan của Unitree ở Hội nghị Robot Thế giới, những robot hai chân chơi bóng bàn hoặc đấu võ, phô diễn tốc độ, khả năng giữ thăng bằng và phối hợp linh hoạt. Đó là những yếu tố mà ngành robot chỉ mới đạt được ở mức độ ấn tượng trong vài năm gần đây.
Song tại những khu vực khác trong các sảnh triển lãm, nhiều robot đang phân loại bưu kiện, đưa hàng vào dây chuyền sản xuất hoặc vận chuyển vật liệu. Một số robot di chuyển bằng bánh xe thay vì chân, trong khi số khác sử dụng các cánh tay robot có thiết kế khá truyền thống.
Robot có thực sự cần hai chân?
“Nếu bánh xe có thể hoàn thành công việc, chúng ta thực sự có cần hai chân không?”, Yang Li, kỹ sư cấp cao tại startup X Square Robot, đặt câu hỏi.
Theo ông, dù robot hai chân có thể gây ấn tượng mạnh với khán giả nhờ khả năng đấm, chạy và nhảy, các khách hàng công nghiệp cuối cùng quan tâm đến những yếu tố như tải trọng, độ tin cậy và thu hồi vốn đầu tư.
Theo X Square Robot, trong một bài kiểm tra có kiểm soát kéo dài một giờ trong tháng 8, mẫu robot hình người WALL-B hai tay của công ty có thể phân loại 1.816 bưu kiện. X Square Robot cho biết hiệu suất này cao hơn robot hình người Figure 03 của startup Figure AI (Mỹ), vốn xử lí trung bình 1.248 bưu kiện mỗi giờ.
Tại Hội nghị Robot Thế giới, startup AI2 Robotics (Trung Quốc) giới thiệu một robot có bánh xe pha cà phê và làm kem cho khách tham quan. Robot này sử dụng các bộ phận đầu cánh tay khác nhau tùy theo từng nhiệm vụ: Một cánh tay gắn kẹp gắp, còn cánh tay kia được trang bị bàn tay có khả năng thao tác linh hoạt.
Mo Lei, Phó chủ tịch kiêm giám đốc chiến lược tại AI2 Robotics, cho biết robot của công ty đã chuyển từ việc thực hiện một màn trình diễn đơn lẻ sang đảm nhận nhiều công việc cho khách hàng. Không những thế, robot của AI2 Robotics có thể tái hiện các nhiệm vụ tương tự cho nhiều khách hàng khác nhau.
Trong nhà máy, một tiêu chí đánh giá cơ bản hơn là liệu robot có thể hoạt động ổn định từ 8 đến 16 giờ mỗi ngày hay không, ông nói thêm.
Sức hút của robot hình người có suy giảm?
Tuy nhiên, sự chuyển dịch sang robot không mang hình dáng con người không đồng nghĩa sức hút của robot hai chân trên thị trường đang suy giảm. Dữ liệu của ngân hàng đầu tư Morgan Stanley (Mỹ) cho thấy robot hai chân cỡ nhỏ vẫn là phân khúc lớn nhất tại Trung Quốc trong nửa đầu năm, chiếm 50% số robot được giao, tiếp theo là robot hình người có bánh xe với 29% và robot hai chân cỡ lớn với 21%.
Morgan Stanley cho biết các nền tảng robot di chuyển bằng bánh xe đang nhanh chóng mở rộng trong môi trường công nghiệp và thương mại, bởi độ ổn định cao hơn nên trở thành lựa chọn thực tế cho các ứng dụng thao tác và AI hiện thân.
AI hiện thân là hướng phát triển AI trong đó công nghệ này được tích hợp vào một cơ thể vật lí, chẳng hạn robot hình người, xe tự hành hoặc máy bay không người lái, để có thể cảm nhận, suy luận và hành động trong thế giới thực. Khác với các mô hình AI chỉ xử lí văn bản, hình ảnh hay giọng nói trên máy tính, AI hiện thân phải tương tác trực tiếp với môi trường xung quanh thông qua cảm biến, camera, động cơ...
Từ cơ thể đến bộ não robot
Bên cạnh yếu tố hình dáng, trọng tâm cạnh tranh cũng đang chuyển dịch từ cấu trúc cơ thể sang "bộ não" của robot.
Wang Xingxing, nhà sáng lập Unitree, nói tại Hội nghị Robot Thế giới rằng các mô hình AI trở thành lĩnh vực được công ty đầu tư nhiều nhất, cả về vốn lẫn nhân sự.
Theo bản cáo bạch, Unitree dự kiến dành 2,02 tỉ nhân dân tệ (300,52 triệu USD) cho hoạt động nghiên cứu và phát triển mô hình robot thông minh, tương đương gần một nửa trong tổng số 4,2 tỉ nhân dân tệ mà công ty dự kiến huy động ban đầu thông qua đợt IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) tại thành phố Thượng Hải.
Wang Xingxing cho biết thách thức lớn nhất là khả năng khái quát hóa, chẳng hạn robot phải có thể hoàn thành nhiệm vụ trong một môi trường không thể đoán trước, thay vì chỉ thực hiện những chuyển động được lập trình sẵn. Theo ông, nếu tiến bộ diễn ra nhanh, điều này có thể đạt được trong hai hoặc ba năm tới.
Thay vì ra mắt một robot mới, Unitree giới thiệu cánh tay robot mô phỏng sinh học R1 với 7 trục, có giá từ 9.900 nhân dân tệ (1.472 USD).
Một thách thức khác nằm ở vấn đề dữ liệu, khi nhu cầu gia tăng đang thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp trong lĩnh vực robot.
Nhà sản xuất robot Lumos Robotics đang cung cấp thiết bị thu thập dữ liệu và dịch vụ xử lí dữ liệu. Yu Chao, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành Lumos Robotics, cho biết mảng thu thập dữ liệu đóng góp khoảng một nửa doanh thu của công ty.
Lumos Robotics đang hợp tác với Mitsubishi Electric (Nhật Bản) trong một dự án robot phục vụ các khâu lắp ráp, đóng gói, vận chuyển vật liệu và kiểm tra chất lượng tại các nhà máy của công ty Nhật ở Trung Quốc. Mitsubishi Electric một trong những nhà đầu tư của Lumos Robotics
Theo Yu Chao, điều quan trọng hơn số lượng robot mà Mitsubishi Electric mua là quyền tiếp cận nguồn dữ liệu được tạo ra trong môi trường nhà máy thực tế.
Yu Chao nhấn mạnh rằng điều quan trọng hơn cả số lượng robot mà Mitsubishi Electric đặt mua chính là cơ hội tiếp cận nguồn dữ liệu được tạo ra trong môi trường nhà máy thực tế.