Bệnh thối trái sầu riêng, nông dân và nhà khoa học đã làm gì?

Không còn chỉ xuất hiện lúc trái gần chín

Theo tài liệu kĩ thuật từ Viện Cây ăn quả Miền Nam, bệnh thối trái là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng đối với sản xuất sầu riêng. Đáng chú ý, tác nhân gây bệnh không chỉ là một loại nấm. Qua nghiên cứu thực tiễn, Viện xác định có từ 6 đến 8 loài nấm khác nhau cùng tham gia gây hại trên cây sầu riêng.

Điều đáng lo hơn là quy luật phát sinh của bệnh đang có xu hướng thay đổi. Trước đây, thối trái thường được ghi nhận nhiều ở giai đoạn trái gần chín hoặc trong quá trình thu hoạch. Hiện nay, bệnh có thể tấn công xuyên suốt chu kì phát triển của trái, từ khi vừa đậu trái, giai đoạn trái non vào hột cho đến lúc trái trưởng thành.

Như vậy, nếu nhà vườn chỉ quan sát vườn và xử lí khi trái đã xuất hiện vết bệnh rõ ràng thì thường đã bỏ qua thời điểm phòng bệnh quan trọng. Khi nấm đã xâm nhiễm sâu, việc điều trị trở nên khó khăn, chi phí tăng và hiệu quả kinh tế giảm.

Từ kinh nghiệm của nhà vườn

Vì vậy, thay vì chờ bệnh xuất hiện mới xử lí, nhà vườn cần lập kế hoạch theo dõi. Đợt thời tiết mưa ẩm phải được xem là tín hiệu kiểm tra vườn, đánh giá áp lực bệnh và điều chỉnh chăm sóc phù hợp.

Tại xã Ngũ Hiệp (Đồng Tháp) nông dân Dương Văn Đây có nhiều kinh nghiệm thực tế trong phòng ngừa và xử lí bệnh thối trái sầu riêng. Theo chia sẻ của ông, trong thực tế canh tác cần phân biệt hiện tượng thối do nứt đít trái với thối hông quả. Thối do nứt đít có thể liên quan đến quá trình chăm sóc không phù hợp khiến phần đít trái bị nứt, sau đó phát sinh thối rữa. Trong khi đó, thối hông là dạng bệnh có tốc độ lây lan nhanh và nguy hiểm nếu không được phát hiện, xử lí kịp thời.

Điều đó cũng cho thấy diễn biến bệnh cần được theo dõi theo từng giai đoạn sinh trưởng của trái. Từ lúc vừa hình thành, trái non có thể đã chịu tác động của nấm; khi trái tiếp tục phát triển, tác nhân gây bệnh có thể xâm nhiễm vào phần cơm và hạt. Đến giai đoạn trưởng thành, bệnh tiếp tục gây hại và lây lan mạnh hơn nếu điều kiện thuận lợi.

Ông Đây cho rằng một trong những yếu tố làm bệnh dễ phát sinh là việc sử dụng phân đạm quá nhiều. Khi cây được kích thích dinh dưỡng quá mức, cấu trúc mô của vỏ trái có thể trở nên thuận lợi hơn cho tác nhân gây bệnh xâm nhập. Bên cạnh đó, nguồn nấm bệnh tích lũy trong đất cũng là nguy cơ thường trực, nhất là khi vườn gặp điều kiện thời tiết thuận lợi cho nấm phát triển.

Mưa nhiều, kéo dài là yếu tố đặc biệt đáng lưu ý. Môi trường ẩm ướt tạo điều kiện cho nguồn bệnh phát tán và xâm nhập, khiến bệnh có thể bùng phát nhanh trong vườn.

Theo kinh nghiệm thực tế của ông Đây, nếu trái bệnh không được thu gom và xử lí đúng cách, nguồn bệnh có thể tiếp tục tồn tại và phát tán. Ông khuyến cáo khi phát hiện trái bệnh rụng cần thu gom, đào hố chôn và rắc vôi để hạn chế nguồn nấm trong vườn. Ngược lại, việc vứt trái bệnh xuống kênh, rạch hoặc nguồn nước quanh vườn có thể làm mầm bệnh phát tán sang khu vực khác.

Phòng bệnh phải đi trước

TS. Đặng Thị Kim Uyên, cán bộ Viện Cây Ăn Quả Miền Nam cho rằng: “Từ góc độ khoa học, nguyên tắc quan trọng nhất trong quản lí bệnh thối trái là “phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Khi bệnh đã biểu hiện rõ trên trái, việc điều trị gặp nhiều khó khăn và không còn đạt hiệu quả kinh tế tối ưu”.

Bệnh có thể xuất hiện sớm. Giai đoạn từ khi cây xuất hiện mắt cua đến khi sổ nhị được Viện xác định là thời kỳ hoa và quả non rất nhạy cảm với các tác động kĩ thuật. Vì vậy, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phải được cân nhắc, lựa chọn phù hợp và thực hiện đúng kĩ thuật, tránh gây ảnh hưởng đến hoa và trái non.

Văn Kim Khanh