Súng cối khắc chế drone của Nga gây chú ý, nhưng đây có phải ý tưởng tốt?
Một nhóm nghiên cứu tại Đại học Bang Penza (Nga) đang gây chú ý với ý tưởng đánh chặn UAV theo cách khá khác thường. Thay vì dùng đạn nổ phá hủy mục tiêu, thiết bị phóng một quả đạn đặc biệt lên không trung, bung lưới để giữ chiếc drone rồi đưa cả hai xuống đất bằng dù.
Defense Express dẫn thông tin về bằng sáng chế của nhóm nghiên cứu, cho biết thiết bị được thiết kế để phóng từ súng cối. Một phiên bản khác dùng khí nén hoặc lò xo thay thuốc phóng thậm chí được đề xuất cho nhiệm vụ bắt chim. Tuy nhiên, chưa có kết quả thử nghiệm công khai cho thấy thiết kế này hoạt động hiệu quả ngoài thực tế.
Bắt drone bằng lưới không phải ý tưởng mới. Điều khác biệt ở phương án của Penza là tấm lưới được đưa tới mục tiêu bằng một quả đạn bay tới điểm gặp đã tính trước. Đây cũng là phần quyết định liệu sáng chế có giá trị trên chiến trường hay chỉ dừng ở một ý tưởng thú vị.
Một quả đạn, tấm lưới và ba chiếc dù
Khi phát hiện UAV, hệ thống sẽ phóng quả đạn mang lưới về phía mục tiêu. Tới điểm đánh chặn đã được tính trước, phần đầu quả đạn mở ra và giải phóng ba ống kim loại. Các ống này nhanh chóng tách khỏi nhau, kéo theo tấm lưới bung rộng thành hình tam giác để giữ chiếc drone.
Nếu UAV mắc lưới, ba chiếc dù bung ra để giảm tốc độ rơi và đưa mục tiêu xuống đất tương đối nguyên vẹn. So với việc bắn vỡ drone trên không, cách này về lí thuyết có thể giảm nguy cơ mảnh vỡ rơi xuống khu vực bên dưới. Chiếc UAV thu được cũng có giá trị cho việc kiểm tra camera, thiết bị liên lạc và các linh kiện bên trong.
Nhóm phát triển đặt mục tiêu tầm đánh chặn khoảng 1 km. Thiết bị có hai phương án triển khai, cố định hoặc trên phương tiện. Hệ thống phát hiện và điều khiển hỏa lực sẽ theo dõi UAV rồi tính điểm đánh chặn trước khi khai hỏa. Chưa có dữ liệu công khai về xác suất bắt trúng, kích thước tấm lưới, tốc độ UAV mà hệ thống xử lí được hay thời gian cần để bắn phát tiếp theo.
Theo Defense Express, bằng sáng chế còn đề cập biến thể dùng khí nén hoặc lò xo thay thuốc phóng, cho phép tái sử dụng thiết bị. Nhóm nghiên cứu còn đề xuất dùng phiên bản này để bắt chim mà không gây thương tích. Phần ứng dụng dân sự hiện vẫn nằm trên giấy và chưa có dữ liệu đánh giá mức độ an toàn.
Bắt drone bằng lưới đã có tiền lệ
Ý tưởng dùng lưới để vô hiệu hóa UAV đã xuất hiện trong nhiều hệ thống chống drone. SkyWall Patrol của công ty Anh OpenWorks Engineering là một ví dụ. Thiết bị cầm tay dùng khí nén để phóng đầu đạn mang lưới về phía UAV. Sau khi bắt được mục tiêu, dù bung ra và đưa cả drone lẫn đầu đạn xuống đất có kiểm soát. Nhà sản xuất cho biết SkyWall đã được triển khai từ năm 2016, còn đầu đạn được thiết kế để tái sử dụng.
Cách làm này đặc biệt hữu ích ở những nơi không muốn gây nhiễu vô tuyến hoặc không thể chấp nhận việc một chiếc drone bị bắn vỡ phía trên khu vực đông người. Giữ được UAV nguyên vẹn còn giúp lực lượng an ninh thu thập bằng chứng và kiểm tra thiết bị bên trong.
Fortem Technologies của Mỹ giải quyết bài toán theo hướng khác. DroneHunter là một UAV đánh chặn tự bay tới gần mục tiêu rồi phóng lưới để khống chế nó. Tháng 1/2026, hệ thống này được lựa chọn trong đợt mua đầu tiên thuộc sáng kiến Replicator 2 của Lầu Năm Góc nhằm đối phó UAV nhỏ. Fortem cho biết drone bị bắt có thể được kéo tới khu vực an toàn thay vì để rơi tự do.
Hai hệ thống trên cũng cho thấy điểm khác biệt của sáng chế Nga. Với SkyWall, người vận hành ngắm trực tiếp ở cự li tương đối gần. DroneHunter có thể cơ động và đuổi theo mục tiêu. Thiết kế Penza lại phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng dự đoán đường bay rồi đưa quả đạn tới đúng điểm gặp.
Khó nhất là đưa tấm lưới tới đúng chỗ
Theo những gì đã được công bố, chưa thấy đề cập cơ chế giúp quả đạn tự điều chỉnh quỹ đạo sau khi rời nòng. Độ chính xác phụ thuộc nhiều vào khả năng phát hiện mục tiêu, theo dõi chuyển động và tính đúng điểm đánh chặn trước khi khai hỏa. Về nguyên lí, UAV giữ hướng và tốc độ tương đối ổn định sẽ dễ dự đoán hơn. FPV nhỏ lại thường tăng giảm độ cao, đổi hướng nhanh hoặc thay đổi tốc độ chỉ trong vài giây.
Nếu UAV đổi hướng sau khi quả đạn đã rời nòng, điểm gặp tính trước dễ trở nên vô nghĩa. Thời gian bay càng lâu, mục tiêu càng có nhiều cơ hội rời khỏi khu vực mà tấm lưới dự kiến bung ra. Nếu nhiều UAV xuất hiện cùng lúc, vấn đề không còn chỉ là độ chính xác. Hệ thống phải phát hiện và theo dõi đủ số mục tiêu, tính toán nhanh, nạp lại và bắn liên tiếp với tốc độ đủ cao.
Trong báo cáo tháng 7/2026, Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) cho rằng không một vũ khí đơn lẻ nào đủ sức bảo vệ đầy đủ trước mọi loại UAV nhỏ. CBO đánh giá cách thực tế hơn là kết hợp nhiều lớp phát hiện và đánh chặn để điểm yếu của hệ thống này được bù bằng hệ thống khác. Báo cáo cũng liệt kê việc làm drone mắc lưới là một trong những phương thức vô hiệu hóa mục tiêu.
Nếu đạt được những gì nhóm phát triển mô tả, thiết bị của nhóm nghiên cứu Đại học Bang Penza vẫn có chỗ dùng. Một khu vực cố định như sân bay, kho hậu cần hay cơ sở công nghiệp, nơi vùng trời được giám sát liên tục, sẽ thuận lợi hơn cho việc tính điểm đánh chặn so với chiến trường cơ động.
Ngoài ra, chi phí cũng là yếu tố quan trọng. Nếu giá mỗi phát bắn đủ thấp, loại đạn mang lưới này có thể bổ sung một lớp đánh chặn rẻ hơn tên lửa phòng không truyền thống. Nó cũng không phụ thuộc vào việc UAV còn duy trì liên kết vô tuyến hay không, nên không gặp đúng những hạn chế của các hệ thống gây nhiễu.
Chưa phải lời giải cho khắc chế drone
Vấn đề là chưa có gì cho thấy thiết kế trên giấy đã hoạt động tốt ngoài thực tế. Tầm 1 km chỉ có ý nghĩa nếu xác suất bắt trúng đủ cao. Hiệu quả còn phụ thuộc vào kích thước, khối lượng và cơ chế bung lưới, những thông số hiện chưa được công bố. Hệ thống cũng phải chứng minh dù và lưới hoạt động ổn định sau khi quả đạn chịu gia tốc lúc phóng.
Loại UAV phù hợp với thiết bị này cũng chưa rõ. Khó hình dung tấm lưới có thể khống chế những UAV tấn công tầm xa lớn và nặng. Bằng sáng chế được mô tả chưa chỉ ra rõ nhóm mục tiêu tối ưu.
Bắt UAV bằng lưới đã được chứng minh là khả thi ở những hệ thống khác. Câu hỏi với thiết kế của Penza là liệu một quả đạn bay tới điểm gặp tính trước có đủ chính xác trước drone nhỏ và cơ động hay không.
Khi chưa có số liệu về tỉ lệ đánh chặn, thời gian phản ứng và giá mỗi phát bắn, đây vẫn là một phương án đáng theo dõi hơn là một vũ khí đã sẵn sàng cho chiến trường.
