Robot hình người biểu diễn Thái Cực quyền giống cao thủ đến mức nào?
Tại Đại hội Thể thao Robot hình người thế giới lần thứ hai ở Bắc Kinh, những màn trình diễn Thái Cực quyền của robot hình người tạo ra cảm giác vừa thú vị vừa lạ lẫm.
Máy móc có thể thực hiện các động tác như Bạch hạc lượng sí, đẩy chưởng hay xoay người khá trôi chảy, nhưng chỉ một thay đổi nhỏ về trọng tâm cũng có thể khiến cả cỗ máy mất thăng bằng. Qua đó, Thái Cực quyền trở thành phép thử đặc biệt đối với khả năng kiểm soát cơ thể của robot.
Từ những động tác Thái Cực quyền đến bài kiểm tra khả năng giữ thăng bằng
Tại Đại hội Thể thao Robot hình người thế giới lần thứ hai, Thái Cực quyền là một trong những nội dung mang đến trải nghiệm khác biệt so với các cuộc đua tốc độ.
Nếu chạy 100 mét hay 400 mét gây chú ý bởi tốc độ của đôi chân cơ khí, Thái Cực quyền lại đòi hỏi robot phải thể hiện khả năng kiểm soát từng chuyển động. Các robot xuất hiện trên sân trong trang phục Thái Cực quyền, thực hiện nghi thức chào rồi bắt đầu chuỗi động tác được lập trình.
Bạch hạc lượng sí, đẩy chưởng, xoay người... Những động tác vốn quen thuộc với người tập võ được tái hiện bởi những cỗ máy có hình dáng con người. Nhìn từ xa, màn trình diễn có thể khiến người xem có cảm giác robot đã thực sự “học” được một bài quyền. Các động tác nối tiếp nhau, cánh tay di chuyển theo những góc định sẵn, thân người phối hợp với chân và phần hông.
Nhưng quan sát kĩ hơn sẽ thấy phần khó nhất không nằm ở việc robot có thể thực hiện một động tác, mà ở khả năng duy trì sự ổn định trong toàn bộ quá trình.
Thái Cực quyền đặc biệt chú trọng sự thay đổi trọng tâm. Với con người, đây là kĩ năng được hình thành qua quá trình tập luyện lâu dài. Khi chuyển từ tư thế này sang tư thế khác, cơ thể tự nhiên điều chỉnh vị trí bàn chân, đầu gối, hông và thân trên để không bị mất thăng bằng.
Đối với robot, mọi thứ phức tạp hơn nhiều. Cánh tay phải nâng đến một góc nhất định, cơ thể phải nghiêng về một phía, chân phải thay đổi vị trí để duy trì trọng tâm. Tất cả đều cần sự phối hợp giữa cảm biến, thuật toán điều khiển và các khớp cơ khí. Chỉ một sai số nhỏ cũng có thể khiến toàn bộ chuỗi chuyển động bị phá vỡ.
Đó là lí do trên sân thi đấu xuất hiện những cảnh tượng khá thú vị. Một số robot hoàn thành những động tác đầu tiên rất đẹp, tạo cảm giác như một võ sư thực thụ. Nhưng đến một động tác yêu cầu chuyển trọng tâm, robot bất ngờ nghiêng người rồi ngã xuống.
Có robot sau cú ngã còn bị cong ở các khớp, khiến cảnh tượng trông giống như một vận động viên thực sự vừa gặp chấn thương. Khán giả có thể bật cười trước những tình huống này, nhưng với các nhóm phát triển, mỗi lần robot ngã đều là một bài học công nghệ.
Robot không chỉ cần biết làm động tác mà phải “cảm nhận” cơ thể
Những màn trình diễn Thái Cực quyền cho thấy một vấn đề quan trọng của robot hình người: khả năng vận động không chỉ phụ thuộc vào việc lập trình cho máy thực hiện một chuỗi động tác.
Một robot có thể được lập trình để nâng tay lên, bước chân sang bên hay xoay người. Nhưng trong thế giới thực, cơ thể luôn phải đối mặt với những thay đổi không thể dự đoán hoàn toàn.
Sàn có thể hơi trơn, vị trí chân có thể lệch vài centimet, robot có thể bị tác động từ bên ngoài hoặc một khớp cơ khí có thể phản ứng khác với tính toán ban đầu. Khi đó, robot cần nhận biết sự thay đổi và tự điều chỉnh.
Đây chính là điểm khiến Thái Cực quyền trở thành một bài kiểm tra thú vị đối với trí tuệ hiện thân, hay còn gọi là embodied intelligence. AI truyền thống chủ yếu hoạt động trong không gian số. Một hệ thống có thể phân tích hình ảnh, đọc văn bản hay xử lí dữ liệu mà không cần sở hữu một cơ thể vật lí.
Nhưng khi AI được đưa vào robot hình người, nó phải hiểu cả thế giới vật chất. Robot phải biết mình đang đứng ở đâu, trọng tâm nằm ở vị trí nào, chân đang chịu lực ra sao và động tác tiếp theo có thể khiến cơ thể mất cân bằng hay không.
Thái Cực quyền vì thế không chỉ là một màn trình diễn võ thuật. Nó là bài kiểm tra về khả năng phối hợp giữa nhận thức và hành động. Một robot thực sự thông minh không thể chỉ “biết” phải làm gì. Nó còn phải biết cơ thể của mình đang ở trạng thái nào và phải thay đổi hành động ra sao khi điều kiện thay đổi.
Nhìn từ góc độ này, những cú ngã tại cuộc thi không phải là trò cười của ngành robot. Ngược lại, chúng cho thấy những giới hạn mà các nhà phát triển cần vượt qua. Để robot trở thành người lao động trong nhà máy, kho hàng hay gia đình, khả năng giữ thăng bằng và tự điều chỉnh sẽ quan trọng không kém khả năng nhận diện hình ảnh hay xử lí ngôn ngữ.
Robot có thể chạy nhanh, nâng vật nặng hoặc thực hiện một bài quyền đẹp mắt. Nhưng để thực sự hữu ích, nó phải có khả năng hoạt động ổn định trong nhiều điều kiện khác nhau. Thái Cực quyền, với những chuyển động chậm và yêu cầu cao về trọng tâm, đang vô tình trở thành một phép thử cho chính điều đó.
Các robot tại Bắc Kinh chưa hoàn toàn làm chủ cơ thể của mình. Nhưng từng động tác, từng lần mất thăng bằng và từng lần đứng dậy lại cung cấp thêm dữ liệu cho quá trình phát triển. Và có lẽ, mục tiêu cuối cùng của những cuộc thi như vậy không phải tạo ra một robot võ thuật giành huy chương, mà là tạo ra những cỗ máy có thể kiểm soát cơ thể đủ tốt để bước ra khỏi sân thi đấu và hoạt động đáng tin cậy trong thế giới thực.