Nepal, Trung Quốc cảnh báo nguy cơ lũ mới khi 2 hồ nước có thể vỡ

Cảnh báo được đưa ra trong lúc khu vực vẫn đang khắc phục hậu quả của trận lũ thảm khốc xảy ra đầu tuần này.

Các lực lượng vẫn đang tiến hành tìm kiếm và cứu hộ tại những thung lũng và sườn đồi ngổn ngang bùn đất, đá và rác vụn. Hơn 1.400 người mất tích sau trận lũ xảy ra hôm 26/8 tại các khu vực biên giới của Nepal và Tây Tạng (Trung Quốc), khiến ít nhất 392 người thiệt mạng.

Các phân tích ban đầu cho thấy thảm họa bắt nguồn từ vụ sụp đổ sông băng ở khu vực núi Langtang Lirung, kéo theo khối lượng lớn băng và đá lao xuống thung lũng, tạo ra dòng bùn đá và lũ quét dữ dội.

Cơ quan quản lý thiên tai Nepal hôm 27/8 cảnh báo rằng một hồ nước hình thành do đất đá chặn dòng sông tại khu vực xảy ra lũ đang tiếp tục dâng lên và có nguy cơ vỡ.

Cơ quan này kêu gọi: “Người dân ở khu vực hạ lưu, hành khách, lực lượng cứu hộ đang tham gia tìm kiếm và cứu nạn cùng tất cả người có liên quan cần đặc biệt thận trọng, ở tại những nơi an toàn, cách xa bờ sông và các khu vực nguy hiểm”.

Trung Quốc cảnh báo khoảng 3 triệu m³ nước, tương đương khoảng 1.200 hồ bơi Olympic, dự kiến sẽ đổ vào một hồ nước đã bị đất đá chặn lại ở phía Trung Quốc trong 3 ngày tới. Điều này làm gia tăng nguy cơ hồ bị vỡ, với lưu lượng nước dự kiến đạt đỉnh vào khoảng ngày 1/9.

Đài truyền hình CGTN đưa tin lực lượng cứu hộ Trung Quốc hôm 27/8 ghi lại hình ảnh từ trên không một hồ nước hình thành do đất đá chặn dòng sông.

Những hình ảnh này cho thấy khối lượng lớn nước màu nâu đang tích tụ trong một lòng chảo không có lối thoát nước lộ thiên. Nước đã nhấn chìm các bụi cây, dường như đang ép mạnh vào bức tường chắn bằng đất đá và mảnh vụn.

Dự báo tiếp tục có mưa lớn

Truyền thông Trung Quốc dẫn Bộ Tài nguyên nước nước này cho biết lượng mưa được dự báo trong tuần tới sẽ làm trầm trọng thêm nguy cơ.

“Lượng nước vẫn đang tiếp tục tăng, và nguy cơ cũng tăng theo”, Zhu Jinfeng, một nhà nghiên cứu thuộc bộ phận thủy văn của Bộ Tài nguyên nước Trung Quốc, nói với CCTV.

Sau khi nhận cảnh báo, một số nhân viên cứu hộ ở Nepal đã bắt đầu di chuyển lên khu vực cao hơn trong ngày 27/8, gồm cả Pawan Koirala. Anh cùng nhóm gồm 13 người bắt đầu rời khỏi lòng sông sau khi nhận được cảnh báo.

“Chúng tôi có mặt ở đây để cứu hộ và không muốn ở gần khu vực nguy hiểm”, anh nói.

Thiệt hại tiếp tục gia tăng sau trận lũ thảm khốc ở biên giới Nepal - Trung Quốc, nhiều người nước ngoài vẫn mất tích

Số người mất tích cũng như thiệt mạng trong trận lũ và dòng bùn đá quét qua khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc tiếp tục tăng. Tuy nhiên, số liệu giữa các cơ quan chức năng hai nước vẫn có sự chênh lệch do hoạt động tìm kiếm và xác minh danh tính đang diễn ra.

Điểm đáng chú ý là số người mất tích bao gồm cả rất nhiều du khách nước ngoài và người hành hương trên đường tới núi Kang Rinpoche. Hàng trăm người nước ngoài vẫn chưa được xác định tung tích, trong đó có công dân Ấn Độ, Mỹ, Anh, Úc và Canada.

Ấn Độ cho biết đã xác định và giải cứu được 84 công dân nước này, gồm 63 công nhân làm việc tại dự án thủy điện Trishuli-I và 21 người từ bang Tamil Nadu đi hành hương tại Nepal. Nhà chức trách Ấn Độ vẫn đang phối hợp với Nepal để xác định tung tích những công dân chưa thể liên lạc.

Cơ sở hạ tầng bị tàn phá, cản trở hoạt động cứu hộ

Thiệt hại với hạ tầng giao thông và năng lượng đang khiến công tác cứu hộ gặp nhiều khó khăn. Nhiều tuyến đường và cầu bị cuốn trôi hoặc vùi lấp, khiến một số khu vực bị cô lập. Các đội cứu hộ phải sử dụng trực thăng để tiếp cận những nơi đường bộ không còn khả năng lưu thông.

Tại phía Trung Quốc, khu vực cửa khẩu Gyirong - một tuyến giao thương và du lịch quan trọng giữa Tây Tạng và Nepal - cũng chịu thiệt hại nghiêm trọng. Dòng bùn đá đã phá hủy nhiều công trình và làm gián đoạn hoạt động qua biên giới. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động cứu hộ mà còn có thể gây tác động đáng kể đến giao thương và du lịch giữa hai nước trong thời gian tới.

Nepal đã huy động lực lượng quân đội, cảnh sát và các đội cứu hộ chuyên nghiệp để tìm kiếm người mất tích. Trực thăng được sử dụng để vận chuyển người bị thương, đưa người dân khỏi các khu vực nguy hiểm và tiếp tế cho những cộng đồng bị cô lập.

Các nhà khoa học xác định rõ hơn nguyên nhân thảm họa

Các nhà khoa học đã có thêm bằng chứng về nguyên nhân gây ra trận lũ. Phân tích ảnh vệ tinh cho thấy một vụ sạt lở quy mô lớn xảy ra khi nền đá bên dưới một sông băng tại khu vực núi Langtang Lirung bị sụp đổ. Khối đất đá kéo theo băng và đá tảng lao xuống thung lũng, tạo thành dòng bùn đá khổng lồ đổ vào hệ thống sông.

Những phát hiện này giúp làm rõ hơn chuỗi sự kiện dẫn đến thảm họa, từ sự sụp đổ của sông băng và nền đá đến dòng bùn đá, lũ quét trên diện rộng.

Các chuyên gia cho rằng tình trạng khí hậu ấm lên có thể góp phần làm gia tăng sự bất ổn của sông băng và địa hình vùng núi Himalaya, song cần thêm nghiên cứu để xác định vai trò cụ thể của biến đổi khí hậu trong thảm họa lần này.

Guo Zhaocheng, nhà địa chất thuộc chính phủ Trung Quốc, cho biết dòng bùn đá do vụ sụp đổ băng và đá tạo ra di chuyển với tốc độ khoảng 50 m/giây, tương đương 180 km/giờ. Tốc độ quá lớn khiến người dân có rất ít thời gian để phản ứng. Dòng bùn đá kéo dài hơn 20 km.

Simon Cox, nhà khoa học trưởng của chương trình Mountains to Sea thuộc tổ chức nghiên cứu khoa học công lập Earth Sciences New Zealand, cho biết: “Biến đổi khí hậu đang tạo ra những điều kiện có thể làm mất ổn định đá và băng ở vùng núi cao”. Theo ông, điều này có thể khiến các vụ sụp đổ và những chuỗi thảm họa liên hoàn tương tự xảy ra thường xuyên hơn.

Simon Cox giải thích, nhiệt độ tăng có thể làm giảm khả năng nâng đỡ của băng với những sườn núi dốc, làm tăng lượng nước tan chảy và thay đổi quy luật đóng băng, tan băng cũng như lượng mưa. Những thay đổi này có thể làm các sườn núi suy yếu và khiến những vụ sụp đổ quy mô lớn dễ xảy ra hơn ở một số khu vực.

Trong khi lực lượng cứu hộ tiếp tục tìm kiếm người mất tích, các chuyên gia và chính quyền địa phương phải đồng thời theo dõi những khu vực có nguy cơ tiếp tục xảy ra sạt lở, lũ quét và vỡ hồ do đất đá chặn dòng. Mưa lớn được dự báo tiếp diễn có thể làm gia tăng áp lực lên các hồ nước mới hình thành và những khu vực địa hình đã bị biến dạng sau trận lũ.

Điều này khiến công tác cứu hộ trở nên đặc biệt nguy hiểm. Các đội cứu nạn không chỉ phải tìm kiếm những người còn sống mà còn phải liên tục đánh giá nguy cơ xuất hiện thêm dòng lũ hoặc sạt lở để tránh xảy ra thương vong thứ cấp. Chính quyền Nepal cũng kêu gọi người dân và các lực lượng cứu hộ tránh xa lòng sông, khu vực hạ lưu và những địa điểm có nguy cơ tiếp tục sạt lở.

Liên Hợp Quốc và nhiều quốc gia đã lên tiếng hỗ trợ Nepal. Một số chính phủ cam kết viện trợ tài chính và hỗ trợ hậu cần, trong khi các tổ chức nhân đạo chuẩn bị cung cấp thực phẩm, nước sạch và hỗ trợ y tế cho những cộng đồng bị ảnh hưởng.

Liên Hợp Quốc cho biết đang hỗ trợ chính phủ Nepal triển khai hoạt động ứng phó do nước này dẫn đầu, đồng thời huy động nguồn lực, nhân viên và vật tư cần thiết cho các khu vực bị ảnh hưởng. Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres bày tỏ đau buồn trước thiệt hại về người và cho biết Liên Hợp Quốc sẵn sàng hỗ trợ Nepal trong giai đoạn khẩn cấp cũng như phục hồi sau thảm họa.

Các cơ quan của Liên Hợp Quốc cũng bắt đầu đánh giá nhu cầu tại những khu vực bị cô lập. UNICEF cho biết ít nhất 17.000 trẻ em đã bị ảnh hưởng bởi trận lũ và đang cần hỗ trợ nhân đạo khẩn cấp. Tổ chức này phối hợp với các đối tác để triển khai cứu trợ và hỗ trợ quá trình phục hồi sớm.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng tham gia huy động nguồn lực y tế. Trong khi đó, Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (IFRC) đã giải ngân gần 1 triệu franc Thụy Sĩ từ Quỹ ứng phó thảm họa khẩn cấp để hỗ trợ Hội Chữ thập đỏ Nepal. Khoản tiền này nhằm đáp ứng các nhu cầu cấp bách, đồng thời giúp đánh giá thiệt hại và xác định những cộng đồng cần hỗ trợ khẩn cấp nhất.

Ấn Độ đã chuyển gần 50 tấn hàng cứu trợ khẩn cấp tới Nepal, trong đó có các vật tư cần thiết cho hoạt động cứu trợ. Nước này đồng thời triển khai các hoạt động hỗ trợ công dân Ấn Độ bị ảnh hưởng bởi thảm họa.

Hàn Quốc cam kết viện trợ 1 triệu USD và cử các đội ứng phó tới hỗ trợ Nepal. Anh cam kết 5 triệu bảng Anh cho hoạt động cứu trợ và đề nghị triển khai nhân viên ứng phó khẩn cấp. Mỹ cũng cho biết sẽ cử một cố vấn ứng phó thảm họa tới Nepal và cung cấp 500.000 USD viện trợ. Liên minh châu Âu (EU) tuyên bố sẵn sàng hỗ trợ thêm nếu Nepal có yêu cầu.

Úc công bố gói hỗ trợ 3,6 triệu USD, đồng thời tăng cường nhân viên lãnh sự tại Nepal trong bối cảnh hàng chục công dân Úc vẫn mất tích.

Trung Quốc cung cấp hàng cứu trợ và triển khai các lực lượng hỗ trợ tại khu vực biên giới, trong khi Ấn Độ sử dụng máy bay vận tải quân sự để đưa hàng cứu trợ vào Nepal.

Bên cạnh viện trợ trực tiếp, Ngân hàng Thế giới đang xem xét huy động tới 25 tỉ rupee Nepal (tương đương 163,5 triệu USD) từ nhiều nguồn khác nhau để hỗ trợ khẩn cấp. Khoản tiền này có thể được sử dụng cho công tác cứu trợ, khôi phục cơ sở hạ tầng và hỗ trợ các cộng đồng bị ảnh hưởng.

Các tổ chức nhân đạo cũng đang chuẩn bị cho những nhu cầu y tế phức tạp sau thảm họa. Tổ chức nhân đạo Direct Relief (Mỹ) cho biết đã chia sẻ danh sách các vật tư y tế sẵn có với Bộ Y tế Nepal và các tổ chức phi chính phủ trong nước. Direct Relief đồng thời cấp một khoản tài trợ khẩn cấp cho tổ chức phi lợi nhuận Mountain Heart Nepal để huy động các đội y tế đến những cộng đồng bị cô lập. Các đội cứu hộ và y tế có thể cần điều trị chấn thương, vết thương, phẫu thuật, truyền máu và sử dụng kháng sinh cho những người sống sót.

Tuy nhiên, Nepal cho biết chưa cần các đội cứu hộ nước ngoài trực tiếp tham gia, vì các cơ quan an ninh và cứu hộ trong nước vẫn có thể đảm nhiệm hoạt động tìm kiếm, cứu nạn. Chính phủ yêu cầu các khoản hỗ trợ từ nước ngoài được phối hợp và chuyển qua Quỹ Cứu trợ Thủ tướng Nepal, nhằm bảo đảm nguồn lực được phân bổ thống nhất theo nhu cầu thực tế.

Như vậy, phản ứng quốc tế hiện không chỉ dừng ở việc gửi tiền cứu trợ mà đã mở rộng sang hàng hóa thiết yếu, vật tư y tế, nhân lực chuyên môn, hỗ trợ lãnh sự và nguồn vốn phục hồi cơ sở hạ tầng. Trong bối cảnh nhiều khu vực vẫn bị cô lập và nguy cơ lũ, sạt lở tiếp diễn, những nguồn lực này được xem là rất quan trọng với giai đoạn cứu hộ trước mắt và quá trình phục hồi lâu dài của Nepal.

Sơn Vân