Bão số 4 và kịch bản dị thường: Nhìn lại đợt thiên tai thắt nút gần một tuần trên biển

Bão số 4: Quỹ đạo "thắt nút" hiếm thấy

Vào vịnh Bắc Bộ với quỹ đạo dích dắc, đứng chôn chân và thắt nút kéo dài từ 5 - 6 ngày, cơn bão số 4 (NARRA) năm 2026 đã xác lập một hình thái thiên tai vô cùng hiếm gặp.

Sự kết hợp giữa bão dị thường và các đợt mưa lũ dồn dập vượt mốc lịch sử đã dội áp lực khổng lồ lên hệ thống đê điều, hạ tầng giao thông và đời sống hàng triệu người dân miền Bắc. Nhìn lại toàn cảnh trận "vòng xoáy" thiên tai này để thấy rõ bản lĩnh ứng phó và những bài học đắt giá.

Thông thường, các cơn bão khi tiến vào khu vực vịnh Bắc Bộ chỉ duy trì thời gian quét qua từ 12h đến tối đa 1 - 2 ngày trước khi đi sâu vào đất liền suy yếu hoặc tan đi. Tuy nhiên, cơn bão số 4 năm 2026 (tên quốc tế là NARRA) đã tạo nên một ngoại lệ khí tượng đầy thách thức.

Khởi nguồn từ một vùng áp thấp trên vùng biển phía Đông Bắc Biển Đông mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) ngày 18/8/2026, hình thái này đi vào phía Bắc vịnh Bắc Bộ đêm 20/8 và chính thức mạnh thành bão số 4 vào chiều tối 21/8.

Điều dị thường nằm ở hành trình sau đó: thay vì tiến thẳng, bão NARRA di chuyển cực kỳ chậm chạp với tốc độ chỉ 3 - 5 km/h, liên tục đổi hướng tạo thành đường đi dích dắc, thậm chí thắt nút và dịch chuyển ngược trở ra phía ngoài vịnh.

Tổng cộng, bão đã "chôn chân" và quẩn quanh trên vịnh Bắc Bộ suốt 5 đến 6 ngày liên tiếp, duy trì sức gió mạnh cấp 8 - 9, giật cấp 11. Tại đặc khu Bạch Long Vĩ, gió thực đo đạt cấp 10, giật cấp 11; dải đất liền ven biển từ Quảng Ninh kéo dài đến Hưng Yên hứng chịu gió mạnh cấp 6 - 7, giật cấp 8.

Phải đến chiều 26/8, sau khi suy yếu thành vùng áp thấp trên khu vực phía Tây Nam tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc), cơn bão này mới chính thức đi sâu vào đất liền và tan dần.

"Trút mưa" kỉ lục, kích hoạt lũ quét

Chính sự ngâm mình kéo dài của bão NARRA kết hợp với dải thấp sau bão (ngay tiếp nối đợt mưa lớn từ 17 - 20/8) đã trút lượng nước khổng lồ xuống toàn bộ khu vực Bắc Bộ kéo dài đến Nghệ An.

Nhiều địa phương ghi nhận lượng mưa kỉ lục: Mẫu Sơn (Lạng Sơn) 703 mm, Bãi Cháy (Quảng Ninh) 700 mm, Hồng Hà (Quảng Ninh) 635 mm, Đình Lập (Lạng Sơn) 594 mm, Bạch Long Vĩ (Hải Phòng) 573 mm, Hạ Lang (Cao Bằng) 526 mm...

Mưa lớn dồn dập đã kích hoạt đợt lũ nghiêm trọng trên 6 tuyến sông huyết mạch đi qua 8 tỉnh, thành phố. Trong đó, mực nước trên sông Kỳ Cùng, sông Trung (Lạng Sơn), sông Thương, sông Lục Nam, sông Cầu (Thái Nguyên, Bắc Ninh) và sông Lèn (Thanh Hóa) đồng loạt vượt báo động 3 (BĐ3).

Tại Lạng Sơn, đỉnh lũ sông Kỳ Cùng đạt 256,71 m (vượt BĐ3 0,71 m); sông Trung tại Hữu Lũng vượt BĐ3 tới 2,61 m; sông Thương tại Cầu Sơn vượt BĐ3 1,34 m.

Thiên tai dồn dập đã thử thách độ bền vững của hệ thống đê điều miền Bắc. Trên 1.013,9 km đê thuộc các tuyến sông lớn, đợt lũ này đã ghi nhận tổng cộng 54 sự cố đê điều (trong đó 44 sự cố xảy ra trên các tuyến đê từ cấp III đến cấp đặc biệt). Tỉnh Bắc Ninh là địa bàn trọng điểm hứng chịu 21 sự cố đê điều, tiếp theo là Hải Phòng với 19 sự cố.

Theo tổng hợp từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng 14 tỉnh thành chịu ảnh hưởng, bão số 4 và mưa lũ dồn dập đã để lại những tổn thất không nhỏ về người và tài sản.

Đã có 2 người tử vong tại Lạng Sơn (1 người do sạt lở đất, 1 người bị nước cuốn khi qua ngầm tràn) và 3 người bị thương.

2 căn nhà sập hoàn toàn, 1.075 nhà hư hỏng, tốc mái và 8.496 nhà bị ngập úng. Tính đến sáng 27/8, vẫn còn 2.531 hộ dân (chủ yếu tại Lạng Sơn và Bắc Ninh) bị chia cắt hoàn toàn, chính quyền phải dùng xuồng máy tiếp tế lương thực.

Hơn 32.930 ha lúa và hoa màu bị ngập úng (Ninh Bình chịu nặng nhất với 16.115 ha, Bắc Ninh 7.316 ha, Lạng Sơn 4.130 ha); gần 13.000 con gia súc, gia cầm bị chết; trên 1.027 ha diện tích nuôi trồng thủy sản bị thiệt hại nặng.

Giao thông miền núi bị giáng đòn nặng nề với 1.680 điểm sạt lở, ngập úng (riêng Lạng Sơn chiếm 1.354 điểm). Hệ thống điện lực bị gián đoạn khiến hơn 192.000 khách hàng mất điện.

Dù thiên tai diễn biến dị thường, nhờ tinh thần chủ động "từ sớm, từ xa", thiệt hại về người đã được giảm thiểu tối đa. Các địa phương đã sơ tán an toàn 7.751 hộ dân; kiểm đếm và hướng dẫn cho 52.924 phương tiện/210.326 lao động biển di chuyển thoát khỏi vùng nguy hiểm; đồng thời gửi 11,6 triệu tin nhắn cảnh báo qua Zalo đến người dân vùng ảnh hưởng.

Đặc biệt, tại tỉnh Nghệ An, đợt lũ cuốn trôi 3 cầu tạm tại xã Tam Thái nguy cơ cô lập học sinh trước thềm năm học mới. Ngay lập tức, lực lượng tại chỗ đã cấp tập dựng lại, hoàn thành 2 cầu và thông tuyến cầu còn lại ngay trong ngày 27/8 để kịp đón ngày hội khai trường.

Nhìn từ diễn biến của bão số 4, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã đặt ra bài toán lớn: Cần khẩn trương tổ chức đánh giá, xác định rõ nguyên nhân kĩ thuật và hạ tầng dẫn đến tình trạng ngập lụt sâu kéo dài tại các lưu vực sông Trung, sông Kỳ Cùng (Lạng Sơn) hay sông Bằng (Cao Bằng)... Từ đó đưa ra giải pháp căn cơ, bài bản hơn cho hệ thống thoát lũ và hạ tầng ứng phó biến đổi khí hậu trong tương lai.

Đặc biệt, trước mắt là kì nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, các cơ quan chức năng từ Trung ương đến địa phương vẫn duy trì chế độ trực ban 24/24 giờ, theo dõi sát diễn biến thời tiết để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho nhân dân cả nước.

Thời tiết hôm nay 24/8: Ảnh hưởng của bão số 4, lũ nhiều nơi dâng lên rất cao

Bão số 4 nguy hiểm thế nào mà Lạng Sơn chìm trong biển nước, 1 người chết?

Thời tiết hôm nay 25/8: Bão số 4 có xu hướng ra xa đất liền nước ta

Giải mã bão số 4: Vì sao cơn bão 'rùa bò' lại gây tàn phá nghiêm trọng?

Tuyết Nhung