Z.ai đứng sau Ox Alpha, cộng đồng mạng Trung Quốc phấn khích
Z.ai xác nhận là nhà cung cấp mô hình Ox Alpha khiến cộng đồng mạng Trung Quốc phấn khích.
Z.ai: Ox Alpha là phiên bản xem trước của GLM-5.3-Flash
Ox Alpha xuất hiện trên OpenRouter và OpenCode hôm 20/8 với mô tả là mô hình AI ẩn danh của một nhà cung cấp giấu tên. Theo OpenRouter, đây là “mô hình suy luận được thiết kế cho lập trình, các tác vụ do tác tử AI thực hiện trong thời gian dài và khối lượng công việc thực tế”. Ox Alpha phù hợp với những công việc kỹ thuật phần mềm kéo dài, các bài toán suy luận phức tạp và những quy trình kết hợp thông tin văn bản với hình ảnh.
Đáng chú ý, Ox Alpha được cung cấp miễn phí, hỗ trợ ngữ cảnh lên tới hơn 1 triệu token nên có thể tiếp nhận lượng thông tin rất lớn trong một lần xử lí.
Theo thông tin trên OpenRouter, Ox Alpha có cửa sổ ngữ cảnh 1.048.576 token, đồng thời hỗ trợ đầu vào bằng văn bản, hình ảnh và video. Điều này đặc biệt phù hợp với các tác vụ lập trình quy mô lớn, khi tác tử AI phải đọc nhiều file mã nguồn, tài liệu kỹ thuật hoặc dữ liệu trực quan trước khi đưa ra phương án xử lí.
Token là đơn vị dữ liệu mà mô hình AI xử lí hoặc tạo ra dưới dạng văn bản hoặc hình ảnh, có thể là một từ, một phần của từ, hoặc thậm chí là dấu câu. Nhiều công ty sử dụng token như một đơn vị kinh tế để đo lường khối lượng tính toán mà AI thực hiện. Văn bản càng dài thì càng cần nhiều token để xử lí, vì vậy chi phí thường được tính theo số token (trên mỗi nghìn hoặc mỗi triệu token).
OpenRouter là nền tảng trung gian cung cấp quyền truy cập vào nhiều mô hình AI thông qua một API (giao diện lập trình ứng dụng) duy nhất. Nói đơn giản, thay vì phải đăng ký và tích hợp API riêng với OpenAI, Anthropic, Google hay DeepSeek, nhà phát triển có thể kết nối với OpenRouter rồi sử dụng nhiều mô hình từ một nơi. OpenRouter hiện cho phép truy cập hàng trăm mô hình AI.
OpenCode là nền tảng tác tử AI hỗ trợ lập trình mã nguồn mở, cho phép lập trình viên sử dụng các mô hình AI để viết, chỉnh sửa, phân tích và xử lí mã nguồn. Công cụ này chủ yếu được thiết kế để hoạt động trong môi trường dòng lệnh và có thể kết nối với nhiều mô hình AI khác nhau, thay vì phụ thuộc vào nhà cung cấp duy nhất.
Trong bài đăng trên blog hôm 26/8, Z.ai cho biết Ox Alpha thực chất là phiên bản xem trước được cung cấp miễn phí của mô hình GLM-5.3-Flash mới.
“Trước khi phát hành, chúng tôi đã ẩn danh thử nghiệm GLM-5.3-Flash dưới tên ox-alpha trên OpenCode và OpenRouter để thu thập phản hồi từ người dùng. Ox Alpha nhanh chóng trở thành mô hình phổ biến nhất trong tuần và toàn bộ lưu lượng này đều được xử lí trên chip AI do Trung Quốc sản xuất”, Z.ai viết.
Cộng đồng mạng Trung Quốc phấn khích vì Ox Alpha
Người dùng trên Weibo nhiệt tình hưởng ứng thông tin này. Tính đến hết ngày 27/8, hashtag liên quan đến việc Z.ai xác nhận đứng sau Ox Alpha đã thu hút hàng nghìn bài đăng và nằm trong top 20 chủ đề được quan tâm nhất trên nền tảng. Trong chưa đầy 24 giờ, hashtag này đã đạt hơn 13 triệu lượt xem.
Một người dùng có vị trí hiển thị tại Bắc Kinh (thủ đô Trung Quốc) nhận xét Ox Alpha “rất ấn tượng”, vừa có hiệu năng mạnh vừa có chi phí thấp. Một người dùng khác ở thành phố Trùng Khánh (Trung Quốc) cho rằng ý nghĩa của Ox Alpha nằm ở việc các mô hình AI trọng số mở Trung Quốc đã tiến thêm một bước trên thị trường dành cho các nhà phát triển toàn cầu.
Một người dùng tại tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc) ca ngợi Z.ai vì sử dụng chip được sản xuất trong nước, cho rằng đây là minh chứng cho thấy chip Trung Quốc có thể hỗ trợ hiệu quả các ứng dụng AI quy mô lớn. Một người dùng khác ở Tứ Xuyên thậm chí gọi Ox Alpha là “rẻ đến khó tin”.
Không chỉ người dùng Internet Trung Quốc đánh giá cao Ox Alpha. Một số lãnh đạo doanh nghiệp tại Mỹ cũng dành lời khen cho Ox Alpha. Patrick Collison, Giám đốc điều hành nền tảng công nghệ tài chính Stripe, viết trên X rằng ông đã dùng thử Ox Alpha và nhận xét mô hình AI này “rất ấn tượng”.
Người dùng Internet Trung Quốc đặc biệt chú ý đến Ox Alpha kể từ khi mô hình AI này xuất hiện vào tuần trước và câu chuyện bí ẩn xung quanh nó cũng mang màu sắc hài hước. Cuối tuần qua, người dùng Weibo đặt biệt danh cho Ox Alpha là Niu Lai, tên bộ phim hoạt hình Trung Quốc ra mắt hồi tháng 8 và tạo ra hàng loạt meme trên mạng xã hội nước này.
GLM-5.3-Flash là mô hình AI Trung Quốc mới nhất gây chú ý bên ngoài thị trường nội địa. Một ví dụ gần đây khác là startup Moonshot AI ra mắt Kimi K3 hôm 16/7. Đây là mô hình AI trọng số mở lớn nhất thế giới với 2.800 tỉ tham số, nhanh chóng thu hút sự chú ý tại Thung lũng Silicon vì đạt hiệu năng tiệm cận Claude Fable 5 của Anthropic và GPT-5.6 Sol của OpenAI nhưng có mức giá thấp hơn.
Ngày 26/8, Alibaba công bố Qwen3.8-Flash-Next, mô hình AI trọng số mở được tập trung vào hiệu quả với cam kết giúp giảm chi phí huấn luyện và suy luận.
Trong quá khứ, người dùng Weibo nhiều lần dành những lời khen có phần quá lố cho các công ty AI Trung Quốc khi những đột phá của họ gây tiếng vang tại phương Tây. Chẳng hạn, khi Kimi K3 trở thành tâm điểm chú ý hồi tháng 7, dân mạng Trung Quốc gọi Yang Zhilin (nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành Moonshot AI) là “thiên tài thế hệ 2000”, thậm chí có người còn bình luận về khuôn mặt trẻ trung như “em bé” của ông.
Yang Zhilin từng có thể làm việc cho bất kì hãng công nghệ hàng đầu nào tại Mỹ sau khi nhận bằng tiến sĩ từ một trường đại học danh tiếng ở nước này. Thay vào đó, Yang Zhilin trở về Trung Quốc và thành lập một công ty sau đó phát triển thành đối thủ của OpenAI, Anthropic.
Câu chuyện của Yang Zhilin là ví dụ điển hình cho thấy một nhà nghiên cứu Trung Quốc được đào tạo tại Mỹ rồi trở về quê nhà để xây dựng doanh nghiệp có thể cạnh tranh với các đối thủ Mỹ.
Yang Zhilin làm nghiên cứu tiến sĩ dưới sự hướng dẫn của Ruslan Salakhutdinov - giáo sư chuyên ngành học máy tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ) và từng làm việc tại Apple.
Khoảng 7 năm trước, một lãnh đạo Apple (báo cáo trực tiếp cho Giám đốc điều hành Tim Cook) đã liên hệ với Ruslan Salakhutdinov để hỏi liệu Yang Zhilin có muốn gia nhập công ty hay không.
Sinh năm 1992, Yang Zhilin tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa, một trong những trường đại học danh tiếng nhất Trung Quốc, trước khi sang Mỹ học tiến sĩ và hoàn thành chương trình chỉ trong 4 năm.
Khi còn là sinh viên, Yang Zhilin nổi bật nhờ các công trình nghiên cứu về AI và nhận được nhiều lời mời làm việc từ Apple, Google cùng các hãng công nghệ Mỹ khác. Theo Ruslan Salakhutdinov, Yang Zhilin hoàn toàn có thể ở lại Mỹ nếu muốn.
“Cậu ấy nhìn thấy những hướng nghiên cứu rất xuất sắc, nhưng cũng có thể đi theo hướng lập trình và tối ưu hóa chuyên sâu”, Ruslan Salakhutdinov kể. Ông cho biết Yang Zhilin có thể gia nhập hãng công nghệ lớn hoặc theo đuổi sự nghiệp học thuật tại một trường đại học hàng đầu.
Thế nhưng, Yang Zhilin đã không chọn cả hai con đường đó. Sau khi trở về Trung Quốc, Yang Zhilin đồng sáng lập Moonshot AI vào năm 2023. Startup AI này nhận được sự hậu thuẫn của nhiều tập đoàn công nghệ lớn Trung Quốc, trong đó có Alibaba - gã khổng lồ trong lĩnh vực điện toán đám mây.
Z.ai đạt được những bước tiến nào trong lĩnh vực AI?
Z.ai là tên thương hiệu quốc tế của Zhipu AI, công ty AI Trung Quốc có nguồn gốc từ giới nghiên cứu tại Đại học Thanh Hoa.
Z.ai được thành lập ngày 15/3/2019 bởi Giáo sư Tang Jie (Đường Kiệt) và Li Juanzi (Lý Quyến Tử), dựa trên các thành quả nghiên cứu và công nghệ của Đại học Thanh Hoa. Zhang Peng (Trương Bằng) giữ vị trí Giám đốc điều hành Z.ai.
Tên tuổi của Z.ai gắn liền với dòng mô hình GLM. Tháng 3/2021, nhóm nghiên cứu của công ty giới thiệu GLM, phương pháp huấn luyện mới nhằm khắc phục một số hạn chế của các kiến trúc tiền huấn luyện phổ biến thời điểm đó.
Tháng 9/2022, Zhipu AI công bố GLM-130B, mô hình ngôn ngữ song ngữ Trung - Anh có 130 tỉ tham số, đồng thời mở mã nguồn để cộng đồng có thể tiếp cận và sử dụng. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong nỗ lực phát triển các mô hình AI quy mô lớn nhưng dễ tiếp cận hơn.
Từ nền tảng nghiên cứu này, Z.ai từng bước chuyển trọng tâm từ các mô hình ngôn ngữ tổng quát sang những hệ thống có khả năng thực hiện các công việc phức tạp. Các thế hệ GLM gần đây được thiết kế đặc biệt cho lập trình, suy luận và tác vụ dài hạn do tác tử AI thực hiện. Chẳng hạn, GLM-5 được Z.ai định hướng cho kỹ thuật hệ thống phức tạp và các tác vụ tác tử AI kéo dài, với quy mô 744 tỉ tham số, trong đó khoảng 40 tỉ tham số được kích hoạt trong mỗi lượt xử lí.
Một điểm đáng chú ý trong chiến lược của Z.ai là tập trung vào mô hình AI trọng số mở, cho phép cộng đồng phát triển và nghiên cứu tiếp cận, triển khai hoặc điều chỉnh mô hình.
Trình làng tháng 6/2026, GLM-5.2 được Z.ai xây dựng để xử lí ổn định các tác vụ kéo dài với cửa sổ ngữ cảnh 1 triệu token. Công ty cũng phát triển các kỹ thuật như IndexShare nhằm giảm lượng tính toán cần thiết khi xử lí ngữ cảnh dài.
Ngày 14/8, Z.ai tiếp tục gây chú ý với GLM-5.3, mô hình AI tập trung mạnh vào lập trình và các tác vụ dài hạn. Theo Z.ai, GLM-5.3 đạt mức cải thiện 50% so với GLM-5.2 trên bài đánh giá nội bộ Code Bench.
Công ty cũng cải thiện khả năng của GLM-5.3 sang lĩnh vực an ninh mạng. Z.ai tuyên bố GLM-5.3 đạt 84,5% trong CyberGym, nhỉnh hơn mức 83,8% của Claude Mythos 5.
Sự tiến bộ này cho thấy hướng đi đáng chú ý của ngành AI Trung Quốc: Thay vì chỉ cạnh tranh bằng quy mô, các công ty đang tìm cách nâng hiệu quả huấn luyện, giảm chi phí triển khai và đưa mô hình AI trọng số mở vào những nhiệm vụ ngày càng phức tạp.
CyberGym là bộ tiêu chuẩn (benchmark) dùng để đánh giá khả năng của tác tử AI trong các nhiệm vụ an ninh mạng thực tế, đặc biệt là khả năng phân tích và tái hiện các lỗ hổng bảo mật trong phần mềm. Sử dụng hơn 1.500 lỗ hổng bảo mật có thật trong 188 dự án mã nguồn mở, CyberGym được phát triển bởi các nhà nghiên cứu từ Đại học California - Berkeley (Mỹ) cùng các trường đại học khác nhằm cung cấp một thước đo chung cho các mô hình AI chuyên về an ninh mạng.