AI đang thay đổi ngành phim ngắn Trung Quốc, người thật dần mất việc
Tại Hengdian, nơi được mệnh danh là “Hollywood của Trung Quốc”, những trường quay từng hoạt động liên tục nay bắt đầu vắng người. Nguyên nhân không phải khán giả quay lưng với phim ngắn, mà là ngành này đang chuyển sang một mô hình sản xuất mới: Video do AI tạo ra.
Chỉ trong vài tháng, các công cụ tạo video bằng AI đã thay đổi cách sản xuất microdrama - dạng phim dọc, mỗi tập thường chỉ khoảng 90 giây nhưng có thể ghép thành một câu chuyện dài như phim điện ảnh. Chi phí thấp và tốc độ sản xuất nhanh khiến nhiều nhà sản xuất chuyển sang AI, kéo theo sự sụt giảm mạnh về số lượng dự án quay với diễn viên thật.
Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, hơn 120.000 microdrama được phát hành trong ba tháng đầu năm, trong đó khoảng 95% được tạo bằng AI. Con số này cho thấy AI không còn chỉ là công cụ thử nghiệm mà đã trở thành một phần đáng kể của ngành công nghiệp nội dung số Trung Quốc.
Từ “Hollywood Trung Quốc” đến những trường quay vắng người
Hengdian, một thị trấn hơn 200.000 dân ở tỉnh Chiết Giang, phát triển mạnh cùng sự bùng nổ của microdrama trong những năm gần đây.
Microdrama xuất hiện từ thời kỳ đại dịch, khi rạp chiếu phim và nhiều trường quay đóng cửa, trong khi các nền tảng video ngắn như Douyin và Kuaishou phát triển nhanh. Các câu chuyện thường xoay quanh những mô-típ dễ tạo kịch tính như mẹ chồng độc ác, nhận nhầm thân phận, tình yêu bị phản bội hay những câu chuyện chiến tranh.
Thị trường nhanh chóng phình to. Theo DataEye, giá trị ngành microdrama tại Trung Quốc năm ngoái đạt gần 15 tỉ USD, gần gấp đôi quy mô thị trường phim điện ảnh chiếu rạp trong nước.
Sự bùng nổ này từng tạo ra rất nhiều việc làm cho diễn viên trẻ, đạo diễn và các ê-kíp sản xuất. Không cần qua trường lớp điện ảnh hay có tên tuổi lớn, nhiều người vẫn có thể tìm được vai diễn và xây dựng sự nghiệp.
Nhưng chính mô hình sản xuất với tốc độ cao cũng khiến ngành này trở thành một cuộc đua khắc nghiệt. Các đoàn phim thường phải hoàn thành một dự án có thời lượng tương đương phim điện ảnh chỉ trong khoảng một tuần. Diễn viên và ê-kíp cho biết họ có thể phải làm việc 18-20 giờ mỗi ngày để kịp tiến độ và kiểm soát chi phí.
AI không chỉ thay thế diễn viên
Bước ngoặt đến khi các công cụ tạo video thế hệ mới xuất hiện. Một trong những công cụ được nhắc đến là SeeDance 2.0 của ByteDance. Công cụ này nhanh chóng thu hút người dùng Trung Quốc nhờ khả năng tạo video có hình ảnh chân thực. Với microdrama, AI đặc biệt phù hợp bởi nội dung vốn được thiết kế để sản xuất nhanh, phát hành liên tục và tối ưu cho màn hình điện thoại.
Theo một công ty sản xuất được tài liệu dẫn lại, một dự án dài 120 phút với chất lượng ở mức thông thường có thể được nhóm năm người hoàn thành trong khoảng một tuần với chi phí khoảng 15.000 nhân dân tệ (khoảng 2.200 USD), chưa bằng một phần mười mức chi phí thấp thường được nhắc đến đối với sản xuất người thật.
Trên Douyin, trong nửa đầu năm, 220.000 microdrama tạo bằng AI đạt tổng cộng khoảng 500 tỷ lượt xem, theo DataEye. Hơn một nửa số sản phẩm từ tháng 3 sử dụng AI để mô phỏng người thật.
Với các nhà sản xuất, đây là bài toán kinh tế hấp dẫn. Không cần thuê hàng chục diễn viên, dựng bối cảnh lớn hay huy động một ê-kíp đông người. Một phần đáng kể quy trình có thể chuyển sang máy tính. Nhưng với những người sống bằng nghề diễn, tác động lại hoàn toàn khác.
Nhiều công việc mới xuất hiện, diễn viên thật mất việc
Một nữ diễn viên 24 tuổi trong bài viết trên CNN ngày 22/8 cho biết vào mùa xuân, cô từng quay khoảng 25 trong 30 ngày mỗi tháng tại Hengdian và các thành phố khác. Đến tháng 6, số ngày làm việc chỉ còn bảy.
Một diễn viên khác cho biết mức thù lao cho vai chính từng lên tới hàng nghìn nhân dân tệ nhưng nay có trường hợp chỉ được đề nghị khoảng 300 nhân dân tệ mỗi ngày. Một số người phải làm thêm nghề khác để trang trải cuộc sống, trong đó có người chuyển sang chạy giao đồ ăn.
Sự thay đổi này không có nghĩa AI chỉ tạo ra thất nghiệp. Khi các đoàn phim thu hẹp, nhu cầu đối với lập trình viên, biên tập viên AI, nhà thiết kế và biên kịch lại tăng.
Một nhóm sản xuất mới có thể nhận kịch bản hoặc tiểu thuyết, rút gọn nội dung thành microdrama, thiết kế nhân vật và bối cảnh, xây dựng storyboard rồi dùng AI tạo từng cảnh.
Có những nhân sự chuyên sử dụng câu lệnh để tạo đi tạo lại các đoạn video cho đến khi tìm được hình ảnh phù hợp. Sau đó, các đoạn được biên tập thành sản phẩm hoàn chỉnh.
Điều này tạo ra một kiểu lao động sáng tạo mới: con người không trực tiếp quay cảnh, nhưng phải biết chuyển ý tưởng thành hình ảnh, viết câu lệnh, lựa chọn kết quả và biên tập chúng thành câu chuyện.
Công nghệ AI càng rẻ, cuộc cạnh tranh càng khốc liệt
Ngay cả những người chuyển sang làm nội dung bằng AI cũng không chắc có thể hưởng lợi lâu dài.
Một startup tại Trung Quốc từng tính phí khoảng 1.000 nhân dân tệ/phút cho các dự án AI. Nhưng khi ngày càng nhiều lập trình viên và đơn vị trung gian tham gia thị trường, giá giảm xuống chỉ còn khoảng 150 nhân dân tệ/phút. Người sáng lập công ty này thừa nhận thị trường đang có dấu hiệu của một “bong bóng”.
Điều này cho thấy AI không chỉ làm giảm chi phí sản xuất. Nó còn hạ thấp rào cản gia nhập ngành, khiến số người có thể tham gia tăng lên và cạnh tranh về giá trở nên gay gắt hơn.
Công nghệ càng dễ sử dụng, lợi thế của việc “biết dùng AI” càng nhanh chóng giảm xuống.
Khi AI bắt đầu dùng khuôn mặt của người thật
Một vấn đề khác xuất hiện khi AI tạo nhân vật có ngoại hình giống diễn viên thật mà không được cho phép.
Tài liệu dẫn trường hợp một diễn viên phát hiện khuôn mặt của mình dường như được “trộn” vào một nhân vật AI sau khi người hâm mộ phát hiện sự giống nhau. Cô không khởi kiện vì cho rằng rất khó chứng minh nhân vật đó thực sự được tạo dựa trên khuôn mặt của mình.
Đây là một trong những câu hỏi lớn của ngành giải trí khi AI phát triển: một khuôn mặt có thể được xem là nguyên liệu để máy học và tái tạo đến đâu?
Vấn đề không còn đơn giản là AI có thể tạo một nhân vật đẹp hơn hay một cảnh quay rẻ hơn. Khi hình ảnh của một người có thể được đưa vào sản phẩm mới mà họ không hề tham gia, ranh giới giữa công cụ sáng tạo và việc khai thác hình ảnh cá nhân trở nên khó xác định hơn.
Khán giả vẫn muốn nhìn thấy người thật
Dù AI đang chiếm lĩnh một phần lớn thị trường, nhu cầu đối với nội dung có diễn viên thật chưa biến mất.
Hongguo, một nền tảng microdrama, gần đây nâng tiêu chuẩn đối với các sản phẩm AI. Trong khi đó, các bảng xếp hạng cho thấy những bộ phim có người thật vẫn nằm trong nhóm nội dung được xem nhiều, bên cạnh phim AI và hoạt hình.
Đó có thể là giới hạn quan trọng của AI trong lĩnh vực giải trí.
AI có thể tạo hình ảnh nhanh, rẻ và ngày càng chân thực. Nhưng diễn xuất không chỉ nằm ở khuôn mặt hay giọng nói. Nó còn phụ thuộc vào những yếu tố khó định lượng như trải nghiệm, phản ứng, tương tác giữa các diễn viên và cách con người truyền tải cảm xúc.
Một diễn viên trong bài nhận xét rằng AI có thể tạo ra sản phẩm theo công thức, nhưng khó thể hiện đầy đủ sự đa dạng trong cảm xúc và ham muốn của con người.
Cuộc thay đổi mới chỉ bắt đầu
Điều đáng chú ý ở Hengdian không phải việc AI đã hoàn toàn thay thế con người. Điều đang diễn ra là cấu trúc của ngành sản xuất nội dung đang thay đổi rất nhanh.
Những công việc từng cần diễn viên, quay phim, dựng bối cảnh và một ê-kíp lớn có thể được thay thế một phần bằng phần mềm. Đồng thời, những công việc mới xuất hiện quanh AI cũng đang được hình thành.
Câu hỏi lớn vì thế không chỉ là “AI có thay thế con người không?”, mà là “những công việc nào sẽ biến mất, công việc nào sẽ thay đổi và con người cần kỹ năng gì để tiếp tục có chỗ đứng?”.
Hengdian đang cho thấy câu trả lời có thể đến nhanh hơn nhiều so với dự đoán. Và với những diễn viên trẻ đang tìm kiếm cơ hội đầu tiên, vấn đề không phải AI có thể thay thế một ngôi sao nổi tiếng hay không, mà có thể là AI sẽ thay thế chính vị trí mà họ đang cố gắng giành lấy.