Những bức sơn mài của họa sĩ Vi Kiến Thành

Trước đây tôi cứ nghĩ Vi Kiến Thành là một nhà quản lý văn hóa, nhà nghiên cứu và người dành nhiều tâm huyết cho việc đưa mỹ thuật đến gần hơn với công chúng, hơn là một họa sĩ sáng tác.

Tôi nghĩ ông là một trong những nhân vật có ảnh hưởng đối với sự phát triển của mỹ thuật Việt Nam đương đại, thông qua những cương vị quan trọng trong ngành văn hóa, trong đó nổi bật là vị trí Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, rồi Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Ở vị trí này, ông đã tham gia xây dựng nhiều chính sách, tổ chức nhiều triển lãm mỹ thuật quy mô quốc gia và quốc tế, góp phần thúc đẩy giao lưu nghệ thuật giữa Việt Nam với thế giới.

Nhưng khi tới thăm ông tại nhà riêng, tôi rất ngỡ ngàng bởi những bức tranh treo trên tường do ông sáng tác qua nhiều giai đoạn. Chúng thật đẹp. Đẹp bởi sự hài hòa từ màu sắc, bố cục tới không gian, hình, nét, mảng miếng... một cái đẹp đặc trưng của Vi Kiến Thành. Cái “thần sắc” của tác phẩm phản ánh một họa sĩ có nền tảng chuyên môn vững vàng. Không chỉ bởi Vi Kiến Thành được đào tạo bài bản về hội họa (từ Đại học Mỹ thuật Việt Nam và Đại học Sân khấu - Điện ảnh), mà còn bởi ông là một cây cọ có bản lĩnh và giàu cảm xúc. Vi Kiến Thành sử dụng nhuần nhuyễn các chất liệu khác nhau: acrylic, sơn dầu, sơn mài... Đó cũng là một điều đặc biệt.

Có thêm thời gian trò chuyện với ông, tôi hiểu rằng, nếu chỉ nhìn vào chức vụ, Vi Kiến Thành là một nhà quản lý, nhưng điều làm nên dấu ấn của ông chính là sự kết hợp hài hòa giữa hai vai trò ấy. Ông luôn nhìn quản lý từ góc độ của một người sáng tác, hiểu những khó khăn của nghệ sĩ, đồng thời nhận thức rõ trách nhiệm của mỹ thuật đối với đời sống xã hội. Bởi vậy, trong nhiều cuộc trao đổi, ông thường nhấn mạnh rằng mỹ thuật không nên chỉ tồn tại trong các phòng triển lãm, mà phải hiện diện trong không gian sống, trong giáo dục và trong văn hóa cộng đồng.

Những sáng tác của Vi Kiến Thành không gây sốc hay cực đoan. Tranh của ông có sự chắt lọc, cân bằng giữa hiện thực và cảm xúc, coi trọng cấu trúc tạo hình, màu sắc và chiều sâu văn hóa. Dù không phải là một họa sĩ có số lượng triển lãm cá nhân dày đặc, nhưng tác phẩm của ông luôn thể hiện tư duy của một người nghiên cứu mỹ thuật, quan tâm đến bản sắc dân tộc trong bối cảnh nghệ thuật hiện đại.

Một đóng góp quan trọng khác của Vi Kiến Thành là công tác nghiên cứu và phê bình mỹ thuật. Ông có các bài viết, bài phát biểu về mỹ thuật Việt Nam, về bảo tồn di sản, về nghệ thuật đương đại cũng như các vấn đề của thị trường mỹ thuật. Những ý kiến của ông luôn hướng đến việc xây dựng một môi trường sáng tạo lành mạnh, tôn trọng giá trị nghệ thuật và nâng cao năng lực thẩm mỹ của công chúng.

Vi Kiến Thành là người điềm đạm, cẩn trọng, kiến thức chuyên môn của ông đủ sức thuyết phục giới chuyên môn cũng như những người yêu nghệ thuật. Ông cũng là người chủ trì xây dựng cho Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm 3 nghị định của Chính phủ và Luật Điện ảnh cho ngành Điện ảnh được Quốc hội ban hành vào năm 2022...

Có thể nói, sự nghiệp của họa sĩ Vi Kiến Thành được đo bằng những bức tranh ông sáng tác và những đóng góp bền bỉ cho văn hóa, nghệ thuật chung của nước nhà. Ông là người vừa am hiểu nghệ thuật từ bên trong, vừa có khả năng tổ chức, định hướng và kết nối các hoạt động mỹ thuật ở tầm quốc gia. Dấu ấn ấy sẽ còn được nhắc đến như một phần của tiến trình phát triển mỹ thuật Việt Nam trong giai đoạn đổi mới và hội nhập.

Đối với công chúng yêu hội họa, Vi Kiến Thành là hình ảnh của một nghệ sĩ - nhà quản lý luôn tin rằng nghệ thuật không chỉ để thưởng ngoạn mà còn để nuôi dưỡng tâm hồn, gìn giữ bản sắc văn hóa và góp phần xây dựng một xã hội giàu tính nhân văn.

Từ ngày 28/8/2026, tại Nhà Triển lãm Mỹ Thuật - 16 Ngô Quyền, Hà Nội, Vi Kiến Thành trưng bày 8 bức sơn mài trong triển lãm “Mây & Gió” với 10 họa sĩ, những người đã có chuyến đi sáng tác cùng nhau trên Tam Đảo.

Tôi có may mắn được xem trước tranh của họ. Phong cách rất trẻ trung, dù có Vi Kiến Thành (sinh năm 1963) và Tuấn Thịnh (sinh năm 1960), còn lại là các họa sĩ rất trẻ, trong đó có 2 họa sĩ nữ là Thùy Nga và Thủy Tiên.

Trần Thị Trường