Chiến dịch bảo vệ giọng nói trước nguy cơ bị AI ‘đánh cắp’ của các nghệ sĩ sẽ đi tới đâu?
Khoảng 80 diễn viên và nghệ sĩ tại Anh đã kí thư ngỏ kêu gọi chính phủ bảo vệ quyền sở hữu giọng nói trước nguy cơ bị AI sao chép và biến tấu.
Chiến dịch mang tên Save Our Voices Now đang kêu gọi chính phủ Anh xây dựng những quy định cụ thể nhằm bảo vệ quyền sở hữu giọng nói, trong bối cảnh công nghệ AI tạo sinh ngày càng có khả năng tái tạo giọng nói thật một cách đáng kinh ngạc.
Nicola Coughlan, Hugh Bonneville và Matt Lucas nằm trong số những nghệ sĩ nổi tiếng tại Anh đang lên tiếng phản đối việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để sao chép giọng nói con người mà không có sự đồng ý. Ngoài Coughlan, Bonneville và Lucas, chiến dịch còn nhận được sự ủng hộ của Luke Evans, Jen Brister, Siobhán McSweeney và Pearl Mackie.
Điểm khiến các nghệ sĩ lo ngại là công nghệ AI hiện nay không chỉ có khả năng bắt chước giọng nói. Với một mẫu âm thanh đủ ngắn, hệ thống AI có thể tạo ra những câu nói mới bằng giọng của một người thật, kể cả những câu mà người đó chưa từng nói. Điều này tạo ra một vấn đề pháp lí và đạo đức mới là ai sở hữu giọng nói của một con người và ai có quyền quyết định giọng nói đó được sử dụng như thế nào?
.jpg)
Hugh Bonneville: “Giọng nói của tôi là duy nhất, nó thuộc về tôi”
Hugh Bonneville, diễn viên nổi tiếng với Paddington và Downton Abbey, cho rằng giọng nói không chỉ là một kênh giao tiếp cơ bản mà còn là một phần của danh tính cá nhân. “Giọng nói của tôi là duy nhất, nó thuộc về tôi, nó là một phần trong danh tính của tôi. Giọng nói của bạn cũng vậy. Đó là điều đáng để chúng ta lên tiếng bảo vệ”, Bonneville nói.
Nam diễn viên còn nhấn mạnh một cách đầy châm biếm rằng câu nói trên được ông viết bằng tay, chứ không phải do AI tạo ra. Sự mỉa mai này phản ánh chính mối lo ngại đang thúc đẩy chiến dịch Save Our Voices Now. Khi AI có thể tạo ra giọng nói ngày càng giống người thật, công chúng rất khó phân biệt đâu là phát biểu thực sự của một người và đâu là sản phẩm được tạo ra bằng thuật toán.
Với các diễn viên, vấn đề càng nghiêm trọng bởi giọng nói là một phần trực tiếp của nghề nghiệp. Một diễn viên có thể dành nhiều năm để xây dựng danh tiếng dựa trên hình ảnh, giọng nói và phong cách biểu diễn. Nếu AI có thể sao chép giọng nói của họ rồi sử dụng cho những nội dung mà họ chưa từng đồng ý, giá trị nghề nghiệp và quyền kiểm soát hình ảnh cá nhân có thể bị ảnh hưởng.
Khoảng 80 người đã kí vào thư ngỏ gửi Thủ tướng Anh Andy Burnham, trong đó yêu cầu ban hành luật bảo vệ quyền sở hữu giọng nói. Đồng thời, một bản kiến nghị trên Gov.uk cũng được phát động, kêu gọi đưa quyền sở hữu giọng nói của mỗi người vào nhóm quyền được pháp luật bảo vệ.
Những người ủng hộ chiến dịch cho rằng quyền kiểm soát giọng nói cần được xem xét tương tự quyền đối với hình ảnh hoặc các đặc điểm nhận dạng cá nhân khác.
Siobhán McSweeney: “Đây là vấn đề mang tính sống còn”
Siobhán McSweeney, diễn viên của Derry Girls, cho rằng tốc độ phát triển của AI đang vượt xa tốc độ xây dựng các quy định để bảo vệ nghệ sĩ. “Tôi vô cùng lo ngại rằng luật pháp, hợp đồng, phương thức làm việc, vấn đề đạo đức và quyền của nghệ sĩ không được xem xét cũng như bảo vệ với tốc độ tương xứng với sự phát triển của công nghệ AI”, McSweeney nói.
Theo nữ diễn viên, vấn đề không phải là chống lại mọi ứng dụng AI. Bà cho rằng con người hoàn toàn có thể làm việc cùng AI và sử dụng công nghệ này như một công cụ có lợi cho xã hội, thay vì để AI khiến con người trở nên không còn cần thiết.
“Tôi tin rằng có một cách để chúng ta làm việc cùng AI và sử dụng nó như một công cụ mang lại lợi ích, thay vì để nó khiến chúng ta trở nên lỗi thời”, McSweeney nói.
Tuy nhiên, bà cảnh báo đây là một vấn đề mang tính sống còn và cần được kiểm soát bằng pháp luật càng sớm càng tốt. “Giọng nói của tôi là một trong những công cụ nghề nghiệp của tôi”, McSweeney nhấn mạnh.
Đối với diễn viên, giọng nói không chỉ là dữ liệu âm thanh. Nó có thể là một phần tài sản nghề nghiệp được tích lũy trong nhiều năm. Một giọng nói đặc trưng có thể giúp khán giả nhận ra diễn viên, tạo nên thương hiệu cá nhân và quyết định giá trị của họ trong các dự án phim ảnh, quảng cáo, hoạt hình hay sách nói.
McSweeney cũng đặt câu hỏi liệu sự phát triển của AI có nhất thiết phải loại bỏ yếu tố con người hay không. “Để thích nghi và tiến cùng những tiến bộ công nghệ, tôi không thấy lí do gì chúng ta phải loại bỏ con người khỏi phương trình. Khán giả muốn sự kết nối giữa con người với con người. Không phải AI”, bà nói.
Quan điểm này phản ánh một tranh luận lớn hơn đang diễn ra trong ngành công nghiệp sáng tạo. Đó là AI có thể hỗ trợ con người, nhưng ranh giới giữa “công cụ” và “sự thay thế” ngày càng trở nên khó xác định.
Peter Caulfield: “Chỉ 3 giây, giọng nói có thể bị đánh cắp”
Peter Caulfield, người sáng lập Save Our Voices Now, cho rằng nguy cơ từ công nghệ nhân bản giọng nói không còn là câu chuyện trong tương lai. “Chỉ trong 3 giây, với hệ thống AI phù hợp, giọng nói của bạn có thể bị sao chép, đánh cắp và diễn giải lại mà bạn không hề hay biết”, Caulfield nói.
Ông ví tình trạng này giống một tập phim Black Mirror, loạt phim nổi tiếng với những câu chuyện về mặt tối của công nghệ. “Đây là một tập phim Black Mirror, ngoại trừ việc nó không phải hư cấu. Nó đang xảy ra ngay lúc này”, Caulfield cảnh báo.
Theo chiến dịch, khoảng 28% người trưởng thành tại Anh cho biết họ từng trở thành mục tiêu của các vụ lừa đảo sử dụng công nghệ nhân bản giọng nói. Đây là một trong những khía cạnh nguy hiểm nhất của công nghệ. Nếu AI có thể tạo ra giọng nói giống người thân, bạn bè hoặc một nhân vật có uy tín, kẻ gian có thể sử dụng những giọng nói giả đó để gọi điện, yêu cầu chuyển tiền hoặc lấy thông tin cá nhân.
Nhưng theo Caulfield, nạn nhân không chỉ là người dùng thông thường. Các nghệ sĩ cũng đứng trước nguy cơ bị khai thác giọng nói để tạo ra nội dung thương mại mà không được trả tiền hoặc không hề đồng ý.
“Điểm mấu chốt là chính phủ đang cho phép các công ty AI đánh cắp và kiếm lợi từ giọng nói của nghệ sĩ mà không có sự đồng ý của họ. Đồng thời, họ cũng đang cho phép tội phạm sử dụng AI để nhân bản danh tính của mọi người và đe dọa tất cả chúng ta”, ông nói.
Vì vậy, Save Our Voices Now muốn chính phủ hành động trước khi công nghệ phát triển nhanh hơn khả năng bảo vệ của pháp luật. Một ví dụ đang được những người vận động tại Anh quan tâm là Đan Mạch, nơi các cải cách pháp luật đang trao cho công dân quyền sở hữu hợp pháp đối với khuôn mặt, cơ thể và giọng nói của chính mình. Theo hướng tiếp cận này, người dân có thể yêu cầu gỡ bỏ nội dung AI được tạo ra mà không được phép và yêu cầu bồi thường.
Đối với ngành công nghiệp sáng tạo, đây có thể là một mô hình đáng chú ý khi các quốc gia tìm cách giải quyết câu hỏi về quyền cá nhân trong kỉ nguyên AI. Cuộc tranh luận về nhân bản giọng nói vì thế không còn chỉ xoay quanh việc công nghệ có thể làm được gì. Câu hỏi lớn hơn là công nghệ được phép làm điều đó với ai, trong hoàn cảnh nào và ai phải chịu trách nhiệm khi giọng nói của một người bị sử dụng trái phép.