Big Tech hưởng lợi hàng trăm tỉ USD từ cơn sốt AI, nhưng lợi nhuận có thực sự ổn?
Các Big Tech như Alphabet, Amazon, Nvidia và Microsoft vừa ghi nhận những khoản lợi nhuận khổng lồ liên quan đến các khoản đầu tư vào những công ty AI hàng đầu.
Hơn 160 tỉ USD “lợi nhuận trên giấy” trong một quý đang làm đẹp đáng kể báo cáo tài chính, đồng thời đặt ra câu hỏi khó hơn: Cơn sốt AI thực sự đang tạo ra bao nhiêu giá trị kinh doanh mới, và bao nhiêu chỉ là hiệu ứng định giá lẫn nhau giữa các ông lớn công nghệ?
160 tỉ USD lợi nhuận của Big Tech xuất hiện từ đâu?
Nhìn vào kết quả kinh doanh quý gần nhất của các tập đoàn công nghệ lớn, nhà đầu tư có thể dễ dàng có cảm giác rằng cỗ máy kiếm tiền từ AI đang hoạt động mạnh chưa từng thấy.
Alphabet, Amazon, Nvidia và Microsoft đều báo cáo mức tăng đáng kể trong lợi nhuận trước thuế nhờ khoản mục “other income”, tức thu nhập khác. Phần đáng kể trong khoản này đến từ việc tăng giá trị những khoản đầu tư vốn cổ phần mà các tập đoàn đang nắm giữ tại những công ty AI khác.
Tổng cộng, các khoản lợi nhuận liên quan đến những khoản đầu tư này đã tạo ra một khoản “windfall” hơn 160 tỉ USD trong quý vừa qua. Con số này lớn hơn gấp đôi mức tăng khoảng 69 tỉ USD của quý trước.
Điều đáng chú ý là đây không phải dòng tiền mới chảy vào doanh nghiệp từ việc bán thêm máy chủ, phần mềm hay dịch vụ AI. Phần lớn là sự thay đổi trong giá trị được ghi nhận của những khoản đầu tư mà Big Tech đang sở hữu.
Nói cách khác, khi một công ty AI mà Alphabet, Amazon hay Nvidia đầu tư được thị trường định giá cao hơn, giá trị khoản đầu tư đó tăng lên. Theo các quy định kế toán áp dụng cho những khoản đầu tư nhất định, mức tăng giá trị có thể được phản ánh vào kết quả lợi nhuận.
Hiệu ứng này đặc biệt rõ tại Alphabet, công ty mẹ của Google. Trong ba tháng kết thúc ngày 30.6, khoản “other income” của Alphabet tăng hơn gấp đôi lên 97,9 tỉ USD so với khoảng thời gian ba tháng trước đó. Amazon thậm chí ghi nhận mức tăng hơn ba lần, lên 53,4 tỉ USD.
Đằng sau những con số lớn này có các khoản đầu tư vào những tên tuổi nổi bật của hệ sinh thái AI, trong đó có Anthropic và đặc biệt là SpaceX. SpaceX vốn được biết đến chủ yếu với hoạt động phóng tên lửa và phát triển hạ tầng không gian. Nhưng sau khi công ty này sáp nhập xAI của Elon Musk trước khi lên sàn, câu chuyện định giá của SpaceX ngày càng gắn với tham vọng AI, trong đó có ý tưởng xây dựng các trung tâm dữ liệu AI trong không gian.
Alphabet và Nvidia đều sở hữu cổ phần SpaceX. Vì vậy, khi SpaceX được thị trường định giá cao trong đợt chào bán cổ phiếu, các cổ đông hiện hữu lập tức được hưởng một khoản tăng giá trị lớn trên giấy tờ.
Nvidia, vốn sở hữu một danh mục đầu tư cổ phần khá lớn, công bố đang nắm gần 123 triệu cổ phiếu SpaceX vào cuối tháng 6. Trong ba tháng kết thúc cuối tháng 7, Nvidia ghi nhận 7,7 tỉ USD “other income”, thấp hơn quý trước, thời điểm hãng thu được khoản lợi lớn từ việc tăng giá trị cổ phần Intel.
Khi các khoản đầu tư AI bắt đầu tạo ra lợi nhuận tuần hoàn
Điều khiến giới đầu tư quan tâm không đơn thuần là Big Tech đang kiếm được nhiều tiền từ đầu tư. Câu hỏi lớn hơn là chất lượng của khoản lợi nhuận đó. Nếu Alphabet có lợi nhuận cao hơn vì Google bán được nhiều dịch vụ hơn, doanh nghiệp có thêm khách hàng và dòng tiền thực tế tăng lên, đó là tăng trưởng hoạt động.
Nhưng nếu lợi nhuận tăng mạnh vì một khoản đầu tư vào một công ty AI được định giá cao hơn sau một vòng gọi vốn hoặc một thương vụ niêm yết, câu chuyện lại khác. Đó là lí do Ben Snider, chiến lược gia cổ phiếu Mỹ trưởng tại Goldman Sachs, nhắc lại vấn đề “tính tuần hoàn” của doanh thu trong Big Tech.
Vài năm trước, nhà đầu tư đã bắt đầu đặt câu hỏi về việc các công ty công nghệ lớn đầu tư vào nhau, mua dịch vụ của nhau và qua đó gián tiếp hỗ trợ câu chuyện tăng trưởng của nhau. Giờ đây, khi các khoản đầu tư AI tạo ra những khoản lợi nhuận định giá khổng lồ, câu hỏi trở nên khó hơn là tăng trưởng mà Big Tech đang báo cáo xuất phát từ nhu cầu thực sự của khách hàng hay có phần nào bị bóp méo bởi vòng xoáy đầu tư và định giá?
Đây là một vấn đề đặc biệt nhạy cảm trong bối cảnh thị trường đang cố xác định liệu cơn sốt AI có thực sự tạo ra một chu kì tăng trưởng bền vững hay đang xuất hiện dấu hiệu của một bong bóng.
Những khoản lợi nhuận nói trên không phải hoàn toàn “ảo” theo nghĩa chúng không có giá trị. Một khoản đầu tư tăng giá thực sự làm tài sản của doanh nghiệp có giá trị cao hơn. Các tập đoàn công nghệ lớn cũng có quyền được hưởng thành quả từ việc đặt cược sớm vào những công ty AI thành công.
Louise Dudley, nhà quản lí danh mục cổ phiếu toàn cầu tại Federated Hermes, cho rằng các doanh nghiệp này xứng đáng được ghi nhận vì đã đầu tư và hợp tác với những công ty thành công. Tuy nhiên, quy mô điều chỉnh quá lớn khiến việc phân tích trở nên phức tạp hơn và chắc chắn làm tăng rủi ro.
Một vấn đề khác nằm ở thời điểm ghi nhận. Các công ty thường chỉ định giá lại khoản đầu tư vào doanh nghiệp tư nhân khi có một vòng gọi vốn mới. Trong khi đó, với những khoản đầu tư vào công ty đại chúng, giá trị có thể được điều chỉnh theo từng quý. Điều này khiến lợi nhuận của Big Tech có thể biến động mạnh giữa các quý, dù hoạt động kinh doanh cốt lõi không thay đổi tương ứng.
Lợi nhuận hôm nay có thể trở thành áp lực ngày mai
Nhìn rộng hơn, giới phân tích không cho rằng toàn bộ câu chuyện tăng trưởng của ngành công nghệ Mỹ chỉ là sản phẩm của những khoản đầu tư AI. Lợi nhuận cơ bản của các tập đoàn công nghệ vẫn rất mạnh. Những công ty này đang đóng vai trò trung tâm trong sự bùng nổ đầu tư cơ sở hạ tầng AI, từ chip, trung tâm dữ liệu đến điện toán đám mây và phần mềm.
Nhưng chính vì nền tảng kinh doanh lớn như vậy, việc các khoản lợi nhuận định giá xuất hiện với quy mô hàng chục, thậm chí hàng trăm tỉ USD lại càng đáng chú ý.
Manish Kabra, trưởng bộ phận chiến lược cổ phiếu Mỹ tại Société Générale, gọi đây là vấn đề về “chất lượng lợi nhuận”. Theo ông, những khoản lợi nhuận bất thường này đã góp phần khiến thị trường điều chỉnh hệ số giá trên lợi nhuận (P/E) của các công ty từ khoảng 25 lần xuống còn 20 lần.
Kasper Elmgreen, Giám đốc đầu tư phụ trách trái phiếu và cổ phiếu tại Nordea Asset Management, cho rằng lợi nhuận nửa đầu năm đã “thổi phồng đáng kể” khả năng tạo lợi nhuận có thể lặp lại của các doanh nghiệp. Tính tuần hoàn của những khoản lợi nhuận từ AI vì thế trở thành một điểm cần đặc biệt theo dõi.
Đối với nhà đầu tư nhìn toàn cảnh thị trường thay vì đi sâu vào từng báo cáo doanh nghiệp, vấn đề càng khó nhận biết. Các chỉ số lợi nhuận tổng hợp có thể không loại bỏ những khoản điều chỉnh đặc biệt này, từ đó tạo cảm giác rằng tốc độ tăng trưởng của toàn ngành mạnh hơn thực tế.
Scott Chronert, chiến lược gia cổ phiếu Mỹ tại Citi, cảnh báo chính những khoản đóng góp bất thường này có thể tạo ra một phép so sánh khó khăn trong năm tới. Nếu lợi nhuận năm nay được hưởng lợi lớn từ việc định giá lại các khoản đầu tư AI, nhưng những khoản tăng giá tương tự không lặp lại trong năm sau, tốc độ tăng trưởng lợi nhuận có thể bất ngờ giảm mạnh. Đó là nghịch lí của cơn sốt AI hiện nay.
Big Tech đang đầu tư hàng trăm tỉ USD vào AI, và những khoản đầu tư đó thực sự có thể tạo ra giá trị. Nhưng khi các công ty đầu tư vào nhau, cùng hưởng lợi từ sự gia tăng định giá của hệ sinh thái AI và sau đó ghi nhận một phần mức tăng ấy vào lợi nhuận, ranh giới giữa giá trị kinh tế mới được tạo ra và giá trị tài sản được định giá lại trở nên khó nhìn thấy hơn.
Ben Snider cho rằng câu hỏi cốt lõi hiện nay là liệu tăng trưởng được báo cáo có dựa trên nhu cầu cơ bản hay đang gây ra một ấn tượng sai lệch nào đó. Với nhà đầu tư, vấn đề không phải Big Tech có đang kiếm được nhiều tiền hay không, mà là bao nhiêu trong số đó có thể tiếp tục xuất hiện vào quý sau, năm sau và sau nữa.
Bởi một khoản lợi nhuận trên giấy có thể làm đẹp một báo cáo tài chính trong hôm nay. Nhưng nếu nó không thể lặp lại, chính khoản lợi nhuận ấy có thể trở thành cái bóng phủ lên kết quả của ngày mai.