John Ternus - Tim Cook và bài toán chuyển giao quyền lực: Apple theo mô hình ở Amazon?

Đây chính là dạng rủi ro chuỗi cung ứng mà Tim Cook có nhiều kinh nghiệm xử lí và đã hỗ trợ Apple giải quyết vài tháng qua.

Thay vì trực tiếp chỉ đạo cách Apple ứng phó, John Ternus nhiều khả năng sẽ phối hợp chặt chẽ với Giám đốc vận hành Sabih Khan và các bộ phận phụ trách mua sắm, bán hàng và vận hành. Mục tiêu là giảm thiểu ảnh hưởng từ tình trạng giá linh kiện tăng và nguồn cung thiếu hụt. Apple dự đoán tình trạng này sẽ còn kéo dài sang năm 2027.

Một thách thức khác với John Ternus là đảo ngược đà giảm tốc gần đây của mảng dịch vụ. Các lãnh đạo Apple cho rằng xu hướng này có thể còn tiếp diễn, một phần do doanh số game suy yếu khi người dùng chuyển sang TikTok và những hình thức giải trí khác.

Apple cũng phải giảm mức phí thu từ App Store tại nhiều thị trường do sức ép pháp lí. Apple buộc phải cho phép các kho ứng dụng độc lập hoạt động tại Liên minh châu Âu (EU). Động thái này có thể khiến công ty mất một phần hoa hồng.

Ngay cả trong lĩnh vực gần gũi nhất với John Ternus, Apple cũng đang có dấu hiệu mất dần vị thế là điểm đến hàng đầu của nhân tài phần cứng.

Hiện có không ít mâu thuẫn nội bộ, Apple đang để mất nhân sự vào tay các đối thủ trả lương cao hơn, cung cấp những dự án phần cứng tham vọng hơn và cho phép kỹ sư xây dựng sản phẩm từ đầu.

Hàng trăm cựu nhân viên Apple hiện làm việc tại bộ phận phần cứng của OpenAI. Apple đã kiện OpenAI, cáo buộc công ty AI hàng đầu này đánh cắp bí mật thương mại.

John Ternus biết rõ việc giữ chân nhân tài là vấn đề nan giải. Ông đã phê duyệt các khoản thưởng ngoài chu kì trị giá hàng trăm nghìn USD cho một số thành viên nhóm thiết kế iPhone.

John Ternus cũng nằm trong số các lãnh đạo Apple ủng hộ vụ kiện OpenAI, một phần vì hoạt động tuyển dụng của công ty đứng sau ChatGPT đã gây xáo trộn cho một số nhóm phần cứng của họ.

Có thời điểm John Ternus còn trực tiếp tìm cách giữ người. Trong một trường hợp, ông yêu cầu Richard Dinh, người đứng đầu nhóm thiết kế iPhone, gặp trực tiếp một kỹ sư Singapore để thuyết phục người này ở lại bằng đề nghị thăng chức và tăng lương. Kỹ sư đó cuối cùng vẫn gia nhập OpenAI.

Gần một nửa đội ngũ lãnh đạo Apple có thể rời đi

Theo tạp chí Bloomberg Businessweek, những người am hiểu tình hình Apple cho biết khoảng một nửa đội ngũ lãnh đạo công ty có thể rời đi vài năm tới.

Một trong những sự ra đi đáng chú ý nhất có thể là Johny Srouji, giám đốc phần cứng Apple hiện tiếp nhận các trách nhiệm trước đây của John Ternus và kết hợp chúng với việc phụ trách bộ phận chip.

Năm ngoái, Johny Srouji (61 tuổi) nói với Tim Cook rằng ông nghiêm túc cân nhắc rời Apple. Tim Cook đã thuyết phục ông ở lại bằng vai trò mở rộng và đề nghị hỗ trợ quá trình chuyển giao CEO.

Tuy nhiên, những người thân cận với Johny Srouji cho biết ông nhiều khả năng vẫn sẽ rời Apple, có thể trong một hoặc hai năm tới, sau khi quá trình bàn giao cho John Ternus tiến triển đủ xa, Bloomberg Businessweek đưa tin.

Lãnh đạo các bộ phận marketing, dịch vụ và bán lẻ của Apple đều đã làm việc tại công ty khoảng 40 năm và có thể nghỉ hưu vài năm tới.

Trên hết, sự bất định với Apple tập trung vào một vấn đề lớn: Công ty đã tụt hậu trong lĩnh vực AI.

Ngay sau khi OpenAI khởi đầu cơn sốt AI tạo sinh bằng việc phát hành ChatGPT hồi tháng 11/2022, Apple đã đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực này. Apple xây dựng các mô hình ngôn ngữ lớn của riêng mình, chiêu mộ nhiều nhân tài nổi tiếng và xác định các startup có thể mua lại. Tuy nhiên, phiên bản đầu tiên của Apple Intelligence gặp trục trặc, trong khi Apple không thể thực hiện một thương vụ thâu tóm startup AI lớn nào.

Tim Cook sau đó thực hiện một cuộc cải tổ lãnh đạo mảng AI. Ông tước quyền phụ trách Siri của John Giannandrea (người đứng đầu AI tại Apple) sau khi mất niềm tin vào khả năng đưa các dự án AI vào sản phẩm của ông. Mike Rockwell, khi đó là người đứng đầu Vision Products Group và là nhân vật chủ chốt đứng sau kính thực tế hỗn hợp Vision Pro, được giao phụ trách Siri. Mike Rockwell báo cáo trực tiếp cho Craig Federighi - giám đốc kỹ thuật phần mềm của Apple.

Năm ngoái, sau khi thất bại với công nghệ tự phát triển, Apple bắt đầu xây dựng lại các mô hình AI đứng sau Siri và trả tiền cho Google khoảng 1 tỉ USD mỗi năm để sử dụng Gemini làm nền tảng cho trợ lí giọng nói của mình.

Động thái này khiến nhiều thành viên trong nhóm phát triển mô hình ngôn ngữ lớn của Apple thất vọng. Một số người, gồm cả lãnh đạo nhóm, đã rời công ty để nhận mức lương cao hơn.

Cùng lúc đó, Apple giảm mức ưu tiên với các dự án nghiên cứu AI, khiến các nhà phát triển mô hình nội bộ càng bất an.

Siri AI sẽ là bài kiểm tra lớn đầu tiên của John Ternus

Một bài kiểm tra quan trọng sẽ đến vào tháng 9, khi Apple triển khai trên quy mô lớn phiên bản Siri AI mới, được thiết kế để cạnh tranh với ChatGPT.

Do chi phí vận hành một hệ thống AI như vậy rất cao, Apple muốn thu phí người dùng hoặc tìm cách tạo doanh thu bằng cách tích hợp các ứng dụng bên thứ ba vào trợ lý giọng nói này.

Song để khiến khách hàng hoặc nhà phát triển chấp nhận trả tiền, dịch vụ này phải vượt qua tai tiếng lâu năm của Siri về việc hoạt động không ổn định và thiếu tính hữu ích.

Những đánh giá ban đầu về Siri AI cho đến nay khá tích cực.

John Ternus quan tâm đến việc sử dụng AI để cải thiện chính quy trình phát triển sản phẩm và hoạt động vận hành của Apple.

Trong một trong những quyết định cuối cùng trên cương vị phó chủ tịch cấp cao phụ trách kỹ thuật phần cứng Apple, John Ternus giới thiệu nền tảng AI được thiết kế để đẩy nhanh quá trình phát triển sản phẩm, đồng thời nâng cao khả năng kiểm thử phần cứng và độ tin cậy của thiết bị.

“Chúng ta sẽ có thể giải quyết những vấn đề thậm chí còn khó hơn”, ông nói với nhân viên trong một cuộc họp toàn thể, lập luận rằng AI có thể giúp Apple rút ra bài học từ những thiết bị trước đây và áp dụng vào các sản phẩm đang phát triển.

Ngoài việc dùng AI để cải thiện cách xây dựng sản phẩm, Apple đang tìm cách dùng AI để khiến sản phẩm hữu ích hơn với khách hàng. Công ty đã lên kế hoạch ra mắt AirPods tích hợp camera và thiết bị gia đình cao cấp có màn hình trong nhiều năm, nhưng liên tục trì hoãn vì những hạn chế của phần mềm AI và chuỗi cung ứng.

Siri AI được kì vọng sẽ thay đổi điều đó, đồng thời cho phép Apple phát triển các phiên bản mới của Apple TV và HomePod mini.

“Tôi đặc biệt hào hứng khi bước vào vai trò này vào thời điểm hiện tại, bởi tôi nói với các bạn rằng chúng ta sắp một lần nữa thay đổi thế giới. Chúng ta có một lộ trình đáng kinh ngạc phía trước”, John Ternus nói với nhân viên.

Song vẫn chưa rõ sản phẩm công nghệ tiêu dùng nào tích hợp AI của Apple sẽ thực sự được người dùng đón nhận.

Lĩnh vực này đã chứng kiến không ít thất bại lớn. Những ý tưởng nổi bật nhất về thiết bị AI thường xoay quanh việc đặt camera và cảm biến AI khắp nhà hoặc trên cơ thể người dùng.

Đây là kế hoạch tiềm ẩn rủi ro về danh tiếng với một công ty như Apple, vốn xây dựng hình ảnh chú trọng quyền riêng tư hơn các đối thủ. Apple đang tìm cách giảm bớt những lo ngại này bằng một cách tiếp cận khác.

Dù kính thông minh sẽ có camera để chụp ảnh và quay video, camera trên AirPods mới và thiết bị an ninh gia đình được cho là không dùng để quay và lưu lại hình ảnh có thể xem. Thay vào đó, chúng sẽ thu thập hình ảnh ở độ phân giải thấp và truyền dữ liệu cho các hệ thống AI phân tích môi trường xung quanh người dùng, từ đó cung cấp thông tin hoặc hỗ trợ các tính năng thông minh.

John Ternus muốn tái xây dựng đội ngũ thiết kế Apple

Phần lớn thời gian trong năm nay, John Ternus tập trung giám sát các nhóm thiết kế công nghiệp và phần mềm, vốn từ lâu đóng vai trò quan trọng trong khả năng tạo ra những sản phẩm tiêu dùng khác biệt của Apple.

Các nhóm này đã bắt đầu làm việc trực tiếp với ông ngay cả trước khi quá trình chuyển giao quyền lực chính thức diễn ra vào ngày 1/9. Bộ phận mà John Ternus tiếp quản đã suy yếu nghiêm trọng sau khi nhiều nhân sự rời đi để gia nhập startup LoveFrom của Jony Ive (cựu giám đốc thiết kế Apple) và OpenAI.

John Ternus đang coi việc khôi phục ảnh hưởng của đội ngũ này là một ưu tiên.

Khi suy nghĩ về tương lai Apple, John Ternus và Tim Cook đã cùng tham dự các cuộc họp lập kế hoạch cho năm 2027 với gần như mọi bộ phận trong công ty.

Trong những tuần gần đây, John Ternus ngày càng đóng vai trò dẫn dắt các cuộc họp này.

“Tôi sẽ ở đây để chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm và đóng vai trò như một người để các bạn tham khảo bất cứ khi nào được cần đến”, Tim Cook nói với nhân viên. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận: “Không thể có hai CEO cùng lúc”.

Tại sự kiện ra mắt iPhone mới của Apple vào ngày 9/9 sắp tới, Tim Cook có thể vẫn ngồi ở hàng ghế đầu. Song lần đầu tiên sau 15 năm, ông có thể không phải nhân vật xuất hiện nổi bật trên sân khấu.

John Ternus - Tim Cook và bài toán chuyển giao quyền lực

Rất nhiều ví dụ cho thấy kiểu chuyển giao quyền lực như ở Apple có thể thất bại.

Một trường hợp đáng lưu ý là Walt Disney. Cựu lãnh đạo lâu năm Bob Iger ở lại với vai trò cố vấn, mâu thuẫn với người kế nhiệm do chính ông lựa chọn là Bob Chapek, rồi cuối cùng quay lại làm CEO Walt Disney khi đã ngoài 70 tuổi.

Marc Benioff của Salesforce từng hai lần đưa các đồng CEO được xem là người kế nhiệm tiềm năng vào công ty và cả hai cuối cùng đều rời bỏ ông.

Tuy nhiên, cũng có những mô hình thành công. Rời vị trí CEO Amazon vào ngày 5/7/2021, Jeff Bezos vẫn giữ chức chủ tịch điều hành trong khi theo đuổi nhiều mối quan tâm bên ngoài công ty. Mô hình này hoạt động hiệu quả và giúp CEO Andy Jassy nắm quyền điều hành công việc hằng ngày tại Amazon.

Những người am hiểu tình hình Apple cho rằng mối quan hệ Jeff Bezos - Andy Jassy là trường hợp tương đồng nhất với Tim Cook – John Ternus.

Một dấu hiệu cho thấy Tim Cook có thể từng bước rút khỏi các nhiệm vụ của mình xuất hiện qua một tin tuyển dụng mới từ Apple. Công ty tìm kiếm một vệ sĩ cấp cao cho lãnh đạo. Vệ sĩ này phải có đủ thể lực để đi bộ đường dài nhiều dặm mỗi lần, kể cả trong những địa hình và điều kiện khắc nghiệt.

Dù tin tuyển dụng không nhắc tên Tim Cook, nhiều khả năng vị trí này được lập ra để phục vụ ông. Tim Cook từng nhiều lần chia sẻ về sở thích đi bộ đường dài và nói muốn dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động này khi nghỉ hưu.

Trong khi đó, John Ternus yêu thích đạp xe và lái xe đua. Tuy nhiên, trên cương vị CEO Apple, John Ternus có lẽ sẽ sớm nhận ra ông không còn nhiều thời gian dành cho những sở thích cá nhân.

Sơn Vân