Tâm điểm sóng nâng hạng: Sau lễ, dòng tiền chứng khoán sẽ chảy vào cổ phiếu nào?

Danh sách cổ phiếu đã được công bố, khối ngoại vừa có chuỗi 6 phiên mua ròng liên tiếp, trong khi quy mô dòng vốn thụ động được các tổ chức nâng dự báo lên hơn 2,2 tỉ USD trong kịch bản cơ sở và có thể vượt 4,28 tỉ USD ở kịch bản tích cực. Nhưng tiền nâng hạng sẽ không chảy đồng đều, cũng không đến cùng một lúc.

21/9: Mốc khởi đầu, không phải đích đến của thị trường chứng khoán

Ngày 21/9/2026 là mốc quan trọng nhất vì quyết định nâng hạng của FTSE Russell có hiệu lực. Nhưng điều đáng chú ý là, Việt Nam không được đưa vào các bộ chỉ số FTSE Emerging với 100% tỷ trọng ngay từ ngày 21/9. Theo lộ trình của FTSE Russell, quá trình này được chia thành 4 đợt: Thời điểm 21/9, tỉ trọng tích lũy 10%; tháng 3/2027, tỉ trọng tích lũy 30%; tháng 6/2027, tỉ trọng tich lũy 65%; tháng 9/2027, tỉ trọng tích lũy 100%.

Như vậy, khoảng 90% tỷ trọng mục tiêu còn lại sẽ được bổ sung trong năm 2027. FTSE sử dụng cách tiếp cận theo từng tranche để thị trường có thời gian hấp thụ dòng vốn mới và các quỹ mô phỏng chỉ số có thể từng bước tái cơ cấudanh mục.

Điều này tạo ra một khác biệt rất quan trọng về mặt đầu tư. “Ngày nâng hạng” và “ngày dòng tiền nâng hạng hoàn tất giải ngân” là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau. Nếu nhà đầu tư mua cổ phiếu chỉ vì kỳ vọng ngày 21/9 sẽ xuất hiện một lượng tiền khổng lồ, rủi ro kỳ vọng quá mức là rất lớn. Ngược lại, nếu nhìn cả lộ trình từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027, câu chuyện sẽ dài hơn và có tính cấu trúc hơn.

Hàng tỉ USD sẽ vào thị trường, nhưng không phải trong một phiên

Đây là phần hấp dẫn nhất của câu chuyện nâng hạng, nhưng cũng là phần dễ tạo ra kỳ vọng sai nhất. Các ước tính hiện nay đã được điều chỉnh tăng đáng kể. SSI Research hiện ước tính trong kịch bản cơ sở, chứng khoán Việt Nam có thể thu hút khoảng 2,2 tỉ USD vốn thụ động trong toàn bộ quá trình nâng hạng. Ở kịch bản tích cực, con số này có thể vượt 4,28 tỉ USD vào tháng 9/2027.

Một số đánh giá rộng hơn còn cho rằng tổng dòng vốn nước ngoài, bao gồm cả dòng tiền chủ động, có thể lên tới khoảng 6 tỉ USD. Con số này được FTSE và các tổ chức trong nước đề cập như một khả năng khi Việt Nam thực sự bước vào nhóm thị trường mới nổi.

World Bank thậm chí ước tính việc nâng hạng có thể tạo ra khoảng 3-5 tỉ USD dòng vốn danh mục trong những năm đầu, cho thấy tác động tiềm năng không chỉ nằm ở các quỹ ETF mô phỏng FTSE.

Nhưng cần phân biệt rất rõ: 2,2 tỉ USD hay 4,28 tỉ USD không phải là số tiền sẽ mua cổ phiếu Việt Nam ngay trong tháng 9/2026. Với mức 10%, lượng vốn thực tế ban đầu sẽ nhỏ hơn rất nhiều. Một ước tính gần đây cho rằng khoảng 220 triệu USD có thể đến trong đợt đầu, trong khi phần lớn dòng vốn sẽ được giải ngân trong năm 2027.

Vì sao khối ngoại bất ngờ quay xe?

Trong nhiều tháng, câu chuyện nâng hạng diễn ra trong một nghịch lý: Việt Nam tiến gần đến Emerging Market nhưng khối ngoại vẫn liên tục bán ròng. Thế nhưng, ngay sau khi FTSE Russell công bố danh sách cổ phiếu ngày 21/8, trạng thái này đã thay đổi. Từ 21 đến 28/8, khối ngoại mua ròng 6 phiên liên tiếp, với tổng giá trị hơn 1.170 tỉ đồng, tương đương khoảng 44,9 triệu USD. Đặc biệt, trong hai phiên cuối trước kỳ nghỉ lễ, khối ngoại mua ròng khoảng 580 tỉ đồng. Đây là một diễn biến đáng chú ý bởi nó xuất hiện đúng thời điểm FTSE chính thức công bố danh sách cổ phiếu.

“

Nhưng điều đáng nói hơn nằm ở cách khối ngoại mua. Họ không mua đồng loạt tất cả những cổ phiếu được hưởng lợi từ FTSE. Trong chuỗi phiên vừa qua, VIC, TCB và SHB nằm trong nhóm được mua mạnh, trong khi VCB, CTG và BSR lại chịu áp lực bán đáng kể. Điều này cho thấy dòng tiền ngoại có thể đang diễn ra theo hai lớp.

Một là dòng tiền chuẩn bị cho câu chuyện nâng hạng. Sau khi danh sách 27 cổ phiếu được xác định, mức độ bất định giảm xuống. Các nhà đầu tư tổ chức có thể bắt đầu điều chỉnh danh mục và xây dựng vị thế trước thời điểm dòng tiền chỉ số chính thức được phân bổ.

Hai là dòng tiền chủ động đang lựa chọn cổ phiếu. Nếu chỉ đơn thuần đón đầu ETF, khối ngoại có thể mua mạnh các mã có tên trong danh sách FTSE. Nhưng thực tế cho thấy họ vẫn chọn cổ phiếu, thậm chí mua những mã không phải tất cả đều nằm trong nhóm 6 cổ phiếu được xem là tâm điểm của FTSE.

27 cổ phiếu được gọi tên, nhưng tiền sẽ không chia đều

Ngày 21/8, FTSE Russell chính thức công bố danh sách cổ phiếu Việt Nam được đưa vào hệ thống chỉ số toàn cầu. Có 27 cổ phiếu được thêm vào FTSE All-Cap, gồm 3 cổ phiếu Large Cap, 3 Mid Cap và 21 Small Cap. Đồng thời, có 6 cổ phiếu được đưa vào cả FTSE All-World và FTSE All-Cap. Sáu cái tên đó gồm: VCB – VIC – VHM – BID – HPG – VPB. Đây là nhóm đáng chú ý nhất nếu nhìn thuần túy từ góc độ dòng tiền chỉ số. Tại sao? Bởi 27 cổ phiếu không đồng nghĩa 27 cổ phiếu sẽ nhận lượng tiền như nhau. FTSE Emerging All Cap dự kiến có tỉ trọng Việt Nam khoảng 0,031% ở giai đoạn đầu và khoảng 0,309% khi hoàn tất lộ trình; nếu nhìn ở FTSE Global All Cap, tỷ trọng tương ứng khoảng 0,0049% và 0,049%. Dòng tiền vì vậy có xu hướng tập trung vào những cổ phiếu có: vốn hóa lớn + thanh khoản cao + tỷ trọng chỉ số đáng kể + free-float phù hợp + khả năng đầu tư thực tế. Đó là lý do nhóm VCB, VIC, VHM, BID, HPG và VPB có vị trí nổi bật hơn phần còn lại. Đặc biệt, VIC và VHM còn có tác động lớn đến VN-Index nhờ quy mô vốn hóa.

Tháng 9 có phải “mua gì cũng thắng”?

Câu trả lời là không. Thậm chí, sau 2/9, sự phân hóa có thể còn mạnh hơn. Lý do là thị trường đã đi trước khá xa so với thời điểm chính thức nâng hạng. Trong khi đó, câu chuyện FTSE cũng đã được phản ánh một phần vào giá cổ phiếu. Do đó, nhà đầu tư cần phân biệt giữa “cổ phiếu được hưởng lợi” và “cổ phiếu còn dư địa tăng giá”.

Hai khái niệm này không hoàn toàn giống nhau. Có thể chia bản đồ theo dõi thành bốn nhóm. Nhóm 1: Tâm điểm dòng tiền FTSE: VCB – VIC – VHM – BID – HPG – VPB. Đây là nhóm có cơ sở rõ nhất về mặt dòng tiền chỉ số. Nhóm 2: Hưởng lợi từ thanh khoản: SSI – VCI – VND – VIX. Động lực chính không chỉ là ETF mà còn là khả năng thị trường bước vào chu kỳ thanh khoản cao hơn. Nhóm 3: Ngân hàng chất lượng: MBB – TCB – CTG – ACB – HDB – STB... Nhóm này không nhất thiết hưởng lợi trực tiếp từ dòng tiền FTSE với cùng mức độ như 6 cổ phiếu “core”, nhưng có thể được hưởng lợi nếu dòng vốn ngoại quay trở lại rộng hơn và định giá ngành ngân hàng được nâng lên. Nhóm 4: Doanh nghiệp có câu chuyện riêng: FPT – MSN – VNM – VJC – GEX... Đây là nhóm mà nhà đầu tư cần nhìn nhiều hơn vào triển vọng lợi nhuận, dòng tiền, tăng trưởng và câu chuyện doanh nghiệp thay vì chỉ nhìn vào FTSE. Danh sách trên vì vậy nên được xem là bản đồ theo dõi dòng tiền, không phải danh sách “mua tất cả”.

Thế Lâm