Niềm tin số: Đưa chữ kí số vào giao dịch cho người dân Cần Thơ
Chuyển từ cấp chứng thư sang giao dịch thực chất là bước then chốt để chữ kí số trở thành nền tảng niềm tin.
Xung quanh vấn đề chữ kí số (CKS) cho người dân Cần Thơ, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc phỏng vấn ông Nguyễn Hữu Thanh Bình, Phó giám đốc Sở Khoa học & Công nghệ (KH&CN) TP. Cần Thơ.
- Thưa ông, từ thực tế triển khai thời gian qua, Cần Thơ đang ở đâu trên hành trình xây dựng niềm tin số và những vấn đề nào cần bàn để người dân mạnh dạn bước vào môi trường số?
- Ông Nguyễn Hữu Thanh Bình: Trong tiến trình chuyển đổi số, đưa hoạt động lên môi trường số mới chỉ là bước đầu; quan trọng hơn là phải tạo lập niềm tin để người dân, doanh nghiệp yên tâm giao dịch. CKS và dịch vụ tin cậy có vai trò nền tảng, bởi giúp xác thực chủ thể, bảo đảm tính toàn vẹn của thông tin và giá trị pháp lí của giao dịch điện tử.
Luật Giao dịch điện tử năm 2023 cùng các văn bản hướng dẫn đã tạo hành lang pháp lí quan trọng để mở rộng giao dịch điện tử. Đây là cơ sở để chuyển từ số hóa hồ sơ sang thực hiện quy trình, giao dịch hoàn chỉnh trên môi trường số.
Thời gian qua, Cần Thơ đã triển khai CKS trên cả hai phương diện: CKS chuyên dùng công vụ trong cơ quan nhà nước và CKS công cộng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Thành phố đã triển khai 15.272 chứng thư số chuyên dùng công vụ, bảo đảm 100% lãnh đạo, công chức thuộc đối tượng được trang bị CKS phục vụ xử lí công việc. Việc kí số, xử lí văn bản và hồ sơ trên môi trường điện tử ngày càng đi vào nền nếp.
Đối với CKS công cộng, thành phố có khoảng 616.489 chứng thư số, tương đương khoảng 25% dân số từ 15 tuổi trở lên. Việc sử dụng tập trung ở một số lĩnh vực như giáo dục, y tế và doanh nghiệp. Đây là kết quả đáng ghi nhận, nhưng cũng cho thấy dư địa phổ cập còn rất lớn.
- Những điểm nghẽn hiện nay là gì, thưa ông? Vì sao số lượng chứng thư số tăng nhưng chưa đồng nghĩa với việc người dân thực sự sử dụng CKS?
- Ông Nguyễn Hữu Thanh Bình: Điểm nghẽn đầu tiên là thói quen sử dụng hồ sơ giấy và kí trực tiếp vẫn còn khá phổ biến. Một bộ phận người dân còn e ngại về an toàn, bảo mật và giá trị pháp lí của giao dịch điện tử. Khi tâm lí chưa yên tâm thì việc được cấp CKS chưa chắc dẫn đến phát sinh giao dịch thường xuyên.
Điểm nghẽn thứ hai là phạm vi sử dụng chưa đồng đều. CKS hiện chủ yếu được dùng trong thuế, bảo hiểm xã hội, ngân hàng, giáo dục; trong khi thương mại điện tử, hợp đồng điện tử và các giao dịch dân sự còn hạn chế. Nói cách khác, chúng ta đã có công cụ nhưng chưa tạo được đủ nhu cầu sử dụng trong đời sống hằng ngày.
Một vấn đề nữa là kĩ năng số của một bộ phận người dân còn hạn chế. Khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu để theo dõi và đánh giá hiệu quả sử dụng chữ kí số cũng cần tiếp tục hoàn thiện. Cách nhìn phải thay đổi: không chỉ quan tâm số chứng thư được cấp mà phải quan tâm số giao dịch thực tế, mức độ thuận tiện, an toàn và giá trị tạo ra.
- Vậy Sở KH&CN sẽ làm gì để tháo gỡ các điểm nghẽn, giúp người dân Cần Thơ chuyển từ tâm lí e ngại sang chủ động sử dụng CKS, qua đó hình thành niềm tin số bền vững?
- Ông Nguyễn Hữu Thanh Bình: Trước hết, Sở tiếp tục tham mưu UBND thành phố triển khai hiệu quả Luật Giao dịch điện tử và các quy định về CKS, dịch vụ tin cậy. Chúng tôi sẽ rà soát các quy trình nghiệp vụ để thúc đẩy thực hiện toàn trình trên môi trường điện tử, hạn chế tình trạng đã kí số nhưng vẫn phải in và lưu hồ sơ giấy.
Thứ hai, Sở phối hợp với Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia và các tổ chức cung cấp dịch vụ mở rộng ứng dụng CKS vào những lĩnh vực gắn trực tiếp với người dân, doanh nghiệp như dịch vụ công, giáo dục, y tế, hợp đồng điện tử, thương mại điện tử và giao dịch dân sự. Khi có nhu cầu thật, CKS mới trở thành công cụ thường xuyên.
Thứ ba, cách phổ cập cũng phải đổi mới. Không chỉ hướng dẫn cài đặt, cấp chứng thư số, mà phải giúp người dân thực hiện thành công ít nhất một giao dịch cụ thể. Tổ Công nghệ số cộng đồng và các lực lượng tại cơ sở sẽ tiếp tục được phát huy để hỗ trợ trực tiếp, nhất là với những người còn hạn chế về kĩ năng số.
Thứ tư, Sở phối hợp các đơn vị cung cấp dịch vụ từng bước nâng cao khả năng theo dõi, thống kê, đánh giá mức độ sử dụng CKS; từ đó có cơ sở xác định đúng nhóm đối tượng, lĩnh vực cần hỗ trợ và đánh giá hiệu quả thực chất.
Song song đó, công tác tuyên truyền về an toàn, bảo mật và giá trị pháp lí của giao dịch điện tử cần được tăng cường. Điều quan trọng là thiết kế dịch vụ đơn giản, dễ tiếp cận, để người dân nhìn thấy lợi ích ngay trong những giao dịch thiết yếu hằng ngày của mình. Niềm tin số không thể hình thành chỉ bằng công nghệ hay quy định; nó phải được tạo dựng từ trải nghiệm giao dịch thuận tiện, an toàn, minh bạch và có giá trị pháp lí rõ ràng. Khi người dân kí một hợp đồng, thực hiện một thủ tục hay giao dịch trên môi trường số mà không còn phải quay lại giấy tờ, họ sẽ cảm nhận rõ lợi ích và hình thành thói quen.
Tôi cho rằng mục tiêu cuối cùng không phải là có thật nhiều chứng thư số, mà là có nhiều giao dịch số thực chất. Cần Thơ cần chuyển mạnh từ “cấp CKS” sang “sử dụng CKS”, từ “số lượng chứng thư” sang “số lượng giao dịch thực tế”. Đó chính là cách biến công cụ số thành niềm tin số, tạo nền tảng để người dân và doanh nghiệp tự tin tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi số của thành phố này.