Gặp họa khi du lịch leo núi vì tin AI
AI có thể giúp lên kế hoạch chuyến đi trong tích tắc, nhưng một câu trả lời sai có thể khiến du khách lạc giữa núi rừng, thiếu đồ tiếp tế hoặc lái xe hàng giờ để tìm điểm du lịch không tồn tại.
Giải cứu ba thanh niên leo núi đi lạc vì quá phụ thuộc AI
Nick Meyers, kiểm lâm viên trưởng phụ trách hoạt động leo núi thuộc Cục Lâm nghiệp Mỹ tại núi Shasta (bang California), đã chứng kiến nhiều sai lầm của người leo núi trong hơn 20 năm qua. Tuy nhiên, ông đang nhận thấy một xu hướng mới trong năm 2026: Người leo núi gặp sự cố do tin tưởng vào sự hỗ trợ của AI (trí tuệ nhân tạo).
Ông Nick Meyers, đồng thời là Giám đốc Mount Shasta Avalanche Center, cho biết trong năm nay đã xảy ra ít nhất ba sự cố mà ở đó người leo núi hoặc người cắm trại bị dẫn đi sai hướng bởi AI hoặc quá phụ thuộc vào công nghệ này.
Mount Shasta Avalanche Center là đơn vị cung cấp thông tin an toàn về tuyết lở, điều kiện leo núi và thời tiết tại khu vực núi Shasta. Trung tâm này hoạt động theo mô hình hợp tác giữa Cục Lâm nghiệp Mỹ và tổ chức phi lợi nhuận Friends of the Mount Shasta Avalanche Center.
Sự cố nghiêm trọng nhất xảy ra cuối tuần trước, khi ba thanh niên 20 tuổi bị lạc và cần được giải cứu sau khi chinh phục đỉnh Shasta - ngọn núi cao thứ năm của California, nằm trong dãy Cascade ở phía bắc tiểu bang này.
Theo Cục Lâm nghiệp Mỹ, những người leo núi thiếu kinh nghiệm này đã khởi hành vào 29/8 theo tuyến đường Clear Creek và dựng trại tại một địa điểm bị cấm. Họ thức dậy lúc 3 giờ sáng 30/8 và bắt đầu hành trình lên đỉnh núi, mang theo lượng thực phẩm và nước uống đủ cho chuyến đi kéo dài 8 giờ theo tư vấn được từ AI. Tuy nhiên, họ mất tới 16 tiếng mới lên đến đỉnh núi Shasta, vào lúc 19 giờ.
Trong lúc cố gắng xuống khỏi ngọn núi cao khoảng 4.322 m trong bóng tối, nhóm thanh niên đã đi chệch khỏi lộ trình và một người bị chấn thương đầu gối. Chiếc điện thoại di động mà họ dùng để định đường cũng cạn pin.
Cuối cùng, nhóm leo núi buộc phải dừng lại và dựng trại tạm bợ để qua đêm mà không có đủ thực phẩm, nước uống hay trang thiết bị cần thiết, theo thông tin từ Cục Lâm nghiệp Mỹ.
Đến 9 giờ 30 sáng 31/8, các kiểm lâm viên đã tiếp cận được nhóm này và hỗ trợ họ xuống núi.
Nhóm thanh niên nói cho các kiểm lâm viên biết rằng họ đã sử dụng Google Gemini, YouTube và ứng dụng AllTrails để lên kế hoạch cho chuyến leo núi.
"Chúng tôi đã quá phụ thuộc vào AI thay vì tự suy nghĩ và đánh giá tình hình một cách tỉnh táo", nhóm này chia sẻ với các kiểm lâm viên, theo Cục Lâm nghiệp Mỹ.
Nick Meyers nhận định rằng AI không phải là nguyên nhân duy nhất khiến nhóm gặp nạn, mà là do họ mắc hàng loạt sai lầm cộng dồn lại với nhau. Ông cho biết ước tính khoảng 8 tiếng mà nhóm nhận được từ AI về cơ bản không sai, nhưng thực tế họ đã leo núi chậm hơn nhiều so với mức đó, không mang đủ nhu yếu phẩm cho khoảng thời gian phát sinh thêm và vẫn tiếp tục đi dù đã quá giờ quay đầu được khuyến nghị (khoảng giữa trưa).
Tuy nhiên, Nick Meyers cho biết nhóm thanh niên tin rằng AI đã góp phần dẫn đến những sai lầm của họ. Ông lo ngại tình trạng quá phụ thuộc vào AI có thể đang gia tăng, đặc biệt ở những người trẻ tuổi.
Google không phản hồi khi được đề nghị bình luận. Tuy nhiên, Google nêu trên trang web rằng Gemini có thể mắc lỗi và đưa ra thông tin sai lệch (hiện tượng ảo giác của AI), đồng thời khuyến nghị người dùng nên kiểm tra kỹ các câu trả lời.
Các sự cố liên quan đến AI đang gia tăng
Nick Meyers cho biết trong mùa hè này, các kiểm lâm viên còn gặp 2 trường hợp khác gặp rắc rối liên quan đến việc sử dụng AI để lên kế hoạch cho chuyến đi.
Ông kể lại trường hợp một người phụ nữ dựng lều tại khu vực cấm cắm trại, dù biển báo tại đó đã ghi rất rõ ràng. Khi nhân viên kiểm lâm thông báo rằng cô không được phép cắm trại ở đó, người phụ nữ này nói: "Nhưng ChatGPT bảo tôi có thể cắm trại ở đây mà".
"Chúng tôi đáp lại rằng: Biển báo ghi rõ là cấm cắm trại mà", Nick Meyers kể.
Trong sự việc khác, một người đàn ông đang trao đổi với các kiểm lâm viên về tuyến đường vòng mà ông định đi. Tuy nhiên, họ cảm thấy bối rối trước những gì ông nói. Khi các kiểm lâm viên hỏi kỹ hơn về kế hoạch, ông đã lấy ra một tấm bản đồ về ngọn núi và lộ trình di chuyển do AI tạo ra.
"Tấm bản đồ đó thật tệ. Nó thể hiện các đặc điểm địa hình nằm hoàn toàn sai phía của ngọn núi", Nick Meyers cho hay.
OpenAI nêu trên trang web rằng ChatGPT có thể mắc lỗi và đôi khi phản hồi một cách đầy tự tin "ngay cả khi thông tin đó sai lệch". Công ty cũng liệt kê các lời khuyên thiết thực về cách sử dụng chatbot AI của mình có trách nhiệm, bao gồm cả: "Hãy coi ChatGPT là bản nháp ban đầu, không phải nguồn thông tin cuối cùng. Vui lòng kiểm chứng các thông tin quan trọng".
Việc nhiều người mắc sai lầm khi leo núi không phải là chuyện mới. Từ lâu, các kiểm lâm viên đã khuyến cáo người leo núi phải tìm hiểu kỹ, lên kế hoạch cẩn thận và tham khảo những nguồn thông tin chính thức, chẳng hạn Cục Lâm nghiệp Mỹ hoặc Cục Công viên Quốc gia Mỹ. AI cũng có thể được sử dụng như một phần trong quá trình lập kế hoạch đó.
"AI có thể là ứng dụng tuyệt vời, nhưng không phải là công cụ duy nhất mà ta có", Nick Meyers nhấn mạnh.
Việc dựa vào AI khi leo núi đặc biệt nguy hiểm, bởi đây là môi trường mà bạn phải đối mặt với thiên nhiên và thời tiết khó lường cũng như địa hình đầy rủi ro. Nick Meyers khuyên người leo núi cũng cần dựa vào những gì ông gọi là "kỹ năng truyền thống", chẳng hạn trao đổi trực tiếp với nhân viên kiểm lâm hoặc những ai dày dạn kinh nghiệm, cũng như thu thập thông tin từ các nguồn có trải nghiệm thực tế.
Riêng với núi Shasta, có một trang web luôn cập nhật thông tin mới về điều kiện leo núi, thời tiết và tuyết lở. Người leo núi được khuyến khích gọi điện để trao đổi cũng như đặt câu hỏi cho kiểm lâm viên. AI vẫn có thể hữu ích trong việc tìm đúng kiểm lâm viên để liên hệ.
Theo Nick Meyers, an toàn trên núi phụ thuộc vào hàng loạt quyết định nhỏ mà người leo núi phải liên tục đưa ra trong suốt hành trình. Khả năng đánh giá những tình huống đó, hay cái mà ông gọi là “cảm nhận về núi”, chủ yếu được hình thành từ kinh nghiệm thực tế.
"Chúng tôi không bao giờ muốn ngăn cản mọi người tham gia các chuyến phiêu lưu. Chúng tôi chỉ muốn đảm bảo họ có kế hoạch chu đáo và khuyến khích mọi người bắt đầu từ những thử thách vừa sức trước", Nick Meyers nói.
Lời khuyên của ông: Hãy tìm một người hướng dẫn giỏi, trò chuyện với những người có kinh nghiệm thực tế và ghé thăm trạm kiểm lâm.
"Bạn có thể tự tìm hiểu thông tin trực tuyến. Thế nhưng, bạn cũng lưu ý rằng hãy tự kiểm chứng lại thông tin và vận dụng tư duy phản biện của mình", ông nói.
AI còn có thể đưa du khách đến những nơi không tồn tại
Rủi ro khi quá tin vào AI trong du lịch không chỉ nằm ở việc chọn sai tuyến đường hay đánh giá thấp thời gian di chuyển. Một vấn đề khác đáng chú ý là nội dung du lịch do AI tạo ra có thể chứa những địa điểm không tồn tại.
Một trường hợp tiêu biểu xảy ra tại bang Tasmania, Úc. Đầu năm 2026, trang ABC News đưa tin nhiều du khách đã tìm đến thị trấn Weldborough ở vùng đông bắc Tasmania để hỏi đường đến suối nước nóng mang tên Weldborough Hot Springs được quảng bá trên Internet. Vấn đề là suối nước nóng này chưa bao giờ tồn tại.
Một bài viết quảng bá các suối nước nóng ở Tasmania đã giới thiệu Weldborough Hot Springs như một điểm đến giữa rừng, kèm hình ảnh bắt mắt về những hồ nước nóng tự nhiên. Nội dung và hình ảnh này được tạo bằng AI. Sau khi thông tin lan truyền, một số du khách đã lái xe hàng giờ đến Weldborough để tìm địa điểm. Người dân địa phương thậm chí phải giải thích rằng điểm tham quan này không có thật.
Vụ việc cho thấy AI đặc biệt nguy hiểm với ngành du lịch: Một thông tin sai nhưng được trình bày rất thuyết phục có thể khiến nhiều người thực hiện chuyến đi thật.
Ngoài ra, AI còn có thể đưa thông tin lỗi thời về nhà hàng, quán cà phê và quán bar. Nghiên cứu được công bố vào tháng 8/2026 trên trang arXiv đã kiểm tra hơn 2.200 câu trả lời của ChatGPT, Claude, Gemini và Perplexity với dữ liệu 4.776 nhà hàng, quán cà phê và quán bar tại hai địa điểm Canggu và Ubud trên đảo Bali, Indonesia. Kết quả cho thấy AI đã đề xuất 93 lần với 14 cơ sở đã đóng cửa, trong khi những địa điểm hoàn toàn không tồn tại chỉ chiếm 0,08% số lượt đề cập.
Một nhà hàng đã đóng cửa, khách sạn không còn hoạt động hoặc điểm tham quan đã thay đổi giờ mở cửa vẫn có thể xuất hiện trong một lịch trình AI được trình bày rất chi tiết và có vẻ đáng tin cậy. Từ đó, người dùng AI có thể mất thời gian di chuyển đến một địa điểm không còn tồn tại hoặc phải thay đổi kế hoạch vào phút cuối.
Một thử nghiệm mới khác cho thấy AI có thể tạo ra lịch trình du lịch rất thuyết phục nhưng tính toán sai những khoản chi phí quan trọng. Khi được bà Amanda Caswell yêu cầu lập kế hoạch cho chuyến đi 5 ngày (từ 30/3 đến 3/4/2027) đến Walt Disney World ở bang Florida, Mỹ vào mùa cao điểm, ChatGPT đưa ra ngân sách ban đầu 7.500 - 9.000 USD cho một gia đình 5 người (2 người lớn và 3 trẻ em) thấp hơn đáng kể so với Gemini và Perplexity vì tính thiếu đáng kể tiền khách sạn, theo trang Tom's Guide.
Sau khi được cung cấp các tính toán của Gemini và Perplexity, ChatGPT điều chỉnh ngân sách lên khoảng 10.000 USD và khuyến nghị có thêm 1.000 USD dự phòng, tức chuẩn bị khoảng 11.000 USD.
Những trường hợp này cho thấy AI có thể là trợ lý du lịch tiện lợi, nhưng không nên được xem là nguồn thông tin cuối cùng. Với các thông tin có thể khiến bạn mất tiền, đi xa, thay đổi lịch trình hoặc ảnh hưởng đến an toàn, cách tốt nhất vẫn là đối chiếu với bản đồ, website chính thức của điểm đến, cơ quan du lịch địa phương và các nền tảng cập nhật theo thời gian thực trước khi lên đường.