TP.HCM tăng tốc giải phóng mặt bằng cho loạt dự án đường sắt

Giải phóng mặt bằng phải đi trước dự án đường sắt

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM Nguyễn Toàn Thắng vừa ký văn bản yêu cầu các đơn vị liên quan đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và chuẩn bị nguồn vật liệu xây dựng phục vụ các dự án đường sắt trên địa bàn.

Đáng chú ý, thành phố yêu cầu công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được chuẩn bị ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thay vì chờ dự án được phê duyệt rồi mới bắt đầu.

Luật Đường sắt năm 2025 cho phép thực hiện một số công việc trước khi quyết định đầu tư dự án. Trong đó có quy hoạch liên quan đến phương án tuyến, vị trí công trình, khu vực TOD, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các công việc khác phục vụ chuẩn bị đầu tư.

Cách làm này nhằm tận dụng thời gian chuẩn bị dự án để xử lý phần việc thường mất nhiều thời gian nhất là giải phóng mặt bằng.

TP.HCM cũng yêu cầu chủ đầu tư và UBND cấp xã có dự án đi qua lập kế hoạch tiến độ chi tiết theo sơ đồ Gantt. Từng công việc phải xác định rõ thời điểm bắt đầu, kết thúc, cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp và sản phẩm đầu ra.

Cùng với đó, thành phố muốn đưa nhiều phần việc về phía trước như điều tra, khảo sát, ghi nhận hiện trạng, đo đạc, kiểm đếm, thống kê, phân loại đất và tài sản trên đất, xác minh nguồn gốc sử dụng đất.

Mục tiêu là trước khi ban hành thông báo thu hồi đất, cơ bản hoàn thành bộ dữ liệu phục vụ lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Đây cũng là một thay đổi quan trọng về cách quản lý dữ liệu. Kết quả kiểm đếm, xác nhận nguồn gốc đất phải được số hóa, quản lý theo từng thửa đất và từng chủ sử dụng. Khi có thay đổi, địa phương chỉ cần phúc tra phần thay đổi thay vì làm lại toàn bộ.

Với khối lượng giải phóng mặt bằng lớn, yêu cầu này có thể giúp giảm đáng kể thời gian xử lý hồ sơ nếu dữ liệu được cập nhật đầy đủ và chính xác ngay từ đầu.

Trong giai đoạn 2026-2030, TP.HCM dự kiến ưu tiên đầu tư 8 dự án, hoàn thành 255 km đường sắt. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2035 hoàn thành 7 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài 532 km.

Bốn dự án đường sắt đô thị đã được HĐND TP.HCM thông qua danh mục được tổ chức thực hiện trước một số công việc gồm tuyến đường sắt đô thị Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên, tuyến số 2 Thủ Dầu Một - TP.HCM, giai đoạn 1 tuyến số 6 Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất - Phú Hữu và tuyến số 3 Vũng Tàu - Bà Rịa - Phú Mỹ.

Quy mô mạng lưới càng lớn, yêu cầu chuẩn bị mặt bằng càng phải đi trước một bước. Nếu vẫn xử lý theo cách tuần tự, mặt bằng có thể trở thành nút thắt kéo dài tiến độ toàn tuyến.

Gắn trách nhiệm địa phương, không để mặt bằng và vật liệu thành điểm nghẽn

Chủ tịch UBND cấp xã nơi có dự án đi qua được yêu cầu chủ động báo cáo cấp ủy để xem xét thành lập hoặc kiện toàn Ban Chỉ đạo bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Mô hình được đề xuất là Bí thư Đảng ủy làm Trưởng ban, cùng sự tham gia của lãnh đạo chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị xã hội và cơ quan liên quan.

Thành phố yêu cầu tập trung tuyên truyền, vận động, đối thoại và phân công cán bộ phụ trách từng khu vực, nhóm hộ, trường hợp phức tạp. Những vấn đề phát sinh phải được xử lý từ cơ sở, tránh để một vài trường hợp kéo dài làm ảnh hưởng tiến độ cả tuyến.

Văn bản cũng đặt ra yêu cầu rõ về trách nhiệm cán bộ: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả. Đây là quá trình liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân, giá trị đất, chỗ ở, sinh kế và phương án tái định cư. Vì vậy, tốc độ xử lý phải đi cùng đối thoại và giải quyết đúng chính sách.

TP.HCM cũng yêu cầu không coi thời hạn thông báo trước khi thu hồi đất là khoảng thời gian phải chờ. Theo văn bản, thời hạn này phải được tận dụng để hoàn tất thủ tục, tạo sự đồng thuận và chuẩn bị phương án.

Với người dân đã thống nhất phương án bồi thường và đồng ý bàn giao đất trước thời hạn, địa phương phải khẩn trương hoàn thiện thủ tục để chi trả và tiếp nhận mặt bằng khi đủ điều kiện. Với trường hợp chưa đồng thuận, địa phương phải tổ chức đối thoại, giải thích chính sách và giải quyết các kiến nghị thuộc thẩm quyền trước khi áp dụng biện pháp cưỡng chế theo quy định.

Sở Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu chủ đầu tư, nhà thầu xác định sớm nhu cầu về loại vật liệu, khối lượng, chất lượng và thời gian cung ứng. Trên cơ sở đó, Sở rà soát nguồn khoáng sản phù hợp và tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét cấp phép khai thác.

Sở đã tham mưu cấp phép thăm dò khoáng sản khu vực bổ sung mỏ đá Núi Trọc cho Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Đường sắt cao tốc VinSpeed để phục vụ dự án tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ.

Như vậy, TP.HCM đang tiếp cận các dự án đường sắt theo hướng chuẩn bị trước nhiều lớp: mặt bằng, dữ liệu đất đai, vốn, nhân lực, thủ tục và vật liệu.

Mặt bằng phải được chuẩn bị song song, thậm chí đi trước quá trình quyết định đầu tư. Khi dự án đủ điều kiện triển khai, các thủ tục bồi thường, chi trả và bàn giao mặt bằng có thể được thực hiện ngay, tránh mất thêm thời gian.

Với mục tiêu phát triển hàng trăm km đường sắt trong chưa đầy một thập niên, giải phóng mặt bằng sẽ là một trong những khâu then chốt quyết định tiến độ hiện thực hóa mạng lưới đường sắt TP.HCM.

Nguyễn Tuyết